Ο ιός Hanta είναι μια ιστορία για το κλίμα
Οι επιστήμονες δηλώνουν ότι το ξέσπασμα του hantavirus αποτελεί προειδοποίηση πως η κλιματική αλλαγή ανακατεύει τα όρια μεταξύ ανθρώπων, άγριας ζωής και ασθενειών.
Emily Atkin
Φωτογραφία: Joao Luiz Bulcao / Hans Lucas / AFP μέσω Getty Images
Τον μήνα που πέρασε από τότε που αναφέρθηκε για πρώτη φορά ένα θανατηφόρο ξέσπασμα του hantavirus στο πλοίο MV Hondius, η ιστορία πήρε πολλές μορφές: Μια ιστορία για το παρατεταμένο τραύμα μας από τον COVID-19, μια ιστορία για το πόσο άθλια έχει γίνει η παγκόσμια αντίδραση της Αμερικής σε επιδημίες, και μια ιστορία για το πώς κανείς δεν πρέπει ποτέ να πηγαίνει σε κρουαζιέρα, ακόμα κι αν πρόκειται για μια εντυπωσιακή αποστολή στην Αρκτική.
Όμως, τρεις επιστήμονες λοιμωδών νοσημάτων με τους οποίους μίλησα αυτή την εβδομάδα μου είπαν ότι ο hantavirus πρέπει επίσης να αντιμετωπιστεί ως μια ιστορία κλιματικής αλλαγής—συγκεκριμένα, για το τι συμβαίνει όταν ένας ολοένα και πιο θερμός και χαοτικός πλανήτης ανακατανέμει τα σημεία όπου μπορούν να εξαπλωθούν οι ασθένειες. Ένα μοτίβο του SARS II.
Αν αγνοήσουμε ή απορρίψουμε την κλιματική διάσταση της ιστορίας του hantavirus, χάνουμε την ευκαιρία να προλάβουμε τις εξελίξεις.
«Τα μοντέλα κλιματικής υγείας σού επιτρέπουν να δεις στο μέλλον τι θα μπορούσε ενδεχομένως να συμβεί», είπε ο Douglas. «Και το να γνωρίζεις τι έρχεται... θα μπορούσε στην πραγματικότητα να σώσει πολλά χρήματα, και ενδεχομένως πολλές ζωές επίσης».
Τι έρχεται λοιπόν όσον αφορά τους hantavirus και την κλιματική αλλαγή; Πώς συνδέονται; Και πώς θα μπορούσε το επερχόμενο Super El Niño—ένα φαινόμενο που επιδεινώνεται από την κλιματική αλλαγή—να επηρεάσει την εξάπλωση του hantavirus και άλλων λοιμωδών νοσημάτων;
Θερμότερος πλανήτης + λοιμώδη νοσήματα = κακός συνδυασμός
Η αναφορά στις κλιματικές επιπτώσεις ενός συγκεκριμένου ξεσπάσματος ασθένειας μοιάζει λίγο με την αναφορά στις κλιματικές επιπτώσεις ενός συγκεκριμένου τυφώνα ή μιας πυρκαγιάς την ώρα που συμβαίνουν. Χωρίς μια μελέτη απόδοσης (attribution study), είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί η ακριβής επίδραση.
Στην περίπτωση αυτού του συγκεκριμένου ξεσπάσματος του ιού των Άνδεων—του μοναδικού στελέχους Hantavirus που είναι γνωστό ότι μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο—δεν γνωρίζουμε ακόμα καν πού ακριβώς ξεκίνησε. Μια θεωρία που εξαπλώνεται γρήγορα είναι ότι ο πρώτος γνωστός ασθενής εκτέθηκε ενώ παρατηρούσε πουλιά κοντά σε μια χωματερή έξω από την Ουσουάια της Αργεντινής, αλλά τοπικοί αξιωματούχοι και ειδικοί έχουν αντιδράσει έντονα, λέγοντας ότι πιθανότατα προήλθε από βορειότερα.
Όμως, ακόμα και χωρίς αυτές τις πληροφορίες, μπορούμε να μιλήσουμε για τις συνθήκες που κάνουν τα ξεσπάσματα του hantavirus πιο πιθανά. Γενικά, ένας θερμότερος πλανήτης και τα λοιμώδη νοσήματα είναι κακός συνδυασμός. Μια μελέτη του 2022 στο Nature Climate Change διαπίστωσε ότι πάνω από τις μισές γνωστές λοιμώδεις νόσοι έχουν ήδη επιδεινωθεί, με κάποιον τρόπο, από κλιματικούς κινδύνους.
Σε πολλές περιπτώσεις, αυτό συμβαίνει επειδή το μεταβαλλόμενο κλίμα επιτρέπει στην άγρια ζωή που φέρει ασθένειες να εξαπλωθεί σε μέρη που δεν συνήθιζε, δήλωσε ο Dr. James Shepherd, ειδικός λοιμωξιολόγος στο Πανεπιστήμιο Yale:
Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται, το εύρος των ασθενειών αλλάζει επίσης, επειδή ασθένειες που είναι τροπικές ή υποτροπικές μπορούν τώρα να γίνουν ασθένειες των εύκρατων ζωνών. Αν οι φορείς τους (vectors) και οι ξενιστές τους μετακινηθούν προς τα βόρεια—κάτι που βλέπουμε με τις λοιμώξεις που μεταδίδονται από τσιμπούρια—τότε μπορούν να εισβάλουν σε περιοχές που δεν τις είχαν δει ποτέ ξανά.
Τα καλά νέα είναι ότι ο Hantavirus δεν είναι τροπική ή υποτροπική ασθένεια, οπότε δεν κινδυνεύει να μετακινηθεί σε εύκρατες ζώνες. Τα κακά νέα είναι ότι είναι ήδη μια παγκόσμια ασθένεια. Υπάρχουν περισσότεροι από 40 τύποι hantavirus σε όλο τον κόσμο και υπάρχουν σε τρωκτικά σχεδόν παντού.
Έτσι, όσον αφορά την κλιματική αλλαγή, οι ειδικοί δεν ανησυχούν τόσο για τη μετακίνηση των τρωκτικών από τις τροπικές στις εύκρατες ζώνες, όσο για τη μετακίνησή τους από τη φύση εκεί όπου οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται και κινούνται.
Πώς η κλιματική αλλαγή φέρνει κοντά ανθρώπους και τρωκτικά
Για να είμαστε σαφείς: υπάρχουν πολλοί λόγοι που δεν σχετίζονται με το κλίμα για τους οποίους τα τρωκτικά μετακινούνται ολοένα και περισσότερο προς τους ανθρώπους. Σε όλο τον κόσμο, κόβουμε δάση, επεκτείνουμε αγροκτήματα και πόλεις και ανοίγουμε δρόμους και ορυχεία βαθύτερα σε άγριους βιότοπους.
Ωστόσο, πολλές μελέτες δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή ωθεί τα τρωκτικά σε στενότερη επαφή με τους ανθρώπους. Το 2021, ο Dr. Douglas βοήθησε στη διεξαγωγή μιας συστηματικής ανασκόπησης της επιστημονικής βιβλιογραφίας. Διαπίστωσε ότι σε περιοχές όπου η κλιματική αλλαγή έφερε περισσότερη υγρασία, οι πληθυσμοί των τρωκτικών εκρήγνυνταν:
- Αυξημένες βροχοπτώσεις: Περισσότερη βλάστηση σημαίνει περισσότερη τροφή για τα τρωκτικά, οδηγώντας σε πληθυσμιακή έκρηξη. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο επαφής των ανθρώπων με μολυσμένη σκόνη από περιττώματα ή ούρα τρωκτικών.
- Πλημμύρες: Μπορούν να «ξεπλύνουν» τα τρωκτικά από τον βιότοπό τους, αναγκάζοντάς τα να αναζητήσουν καταφύγιο πιο κοντά σε ανθρώπινες κατοικίες.
- Ξηρασία: Όταν η τροφή σπανίζει στη φύση, τα τρωκτικά αναζητούν τροφή εκεί που οι άνθρωποι αποθηκεύουν σιτηρά, ειδικά σε περιοχές όπως η Λατινική Αμερική.
- Αστικοποίηση και απώλεια βιοποικιλότητας
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει επίσης την αυξημένη αστικοποίηση. Οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τις αγροτικές περιοχές επειδή δεν μπορούν πλέον να συντηρηθούν λόγω της απρόβλεπτης γεωργίας. Αυτό οδηγεί σε μαζική επέκταση πόλεων, κυρίως στα θερμότερα και φτωχότερα μέρη του κόσμου, όπου τα τρωκτικά ευδοκιμούν.
Επιπλέον, η απώλεια βιοποικιλότητας παίζει ρόλο. Καθώς τα είδη εξαφανίζονται, τα πλάσματα που φέρουν λοιμώξεις τείνουν να είναι πιο ανθεκτικά και καταλαμβάνουν τον κενό χώρο.
Γιατί η συζήτηση για το κλίμα είναι σημαντική
Ακόμα κι αν δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε την ακριβή επίδραση της κλιματικής αλλαγής σε αυτό το συγκεκριμένο ξέσπασμα, η συζήτηση είναι επιβεβλημένη.
1. Το Super El Niño: Προβλέπεται ένα από τα ισχυρότερα στην ιστορία, το οποίο θα προκαλέσει εκρήξεις πληθυσμών τρωκτικών σε γεωργικές περιοχές, αυξάνοντας τους παθογόνους οργανισμούς στο περιβάλλον.
2. Πρόληψη: Πρέπει να επενδύσουμε σε ερευνητικά μοντέλα που λαμβάνουν υπόψη το κλίμα. «Γιατί να μην μπορείς να προβλέψεις τον κίνδυνο μιας νόσου όπως προβλέπεις έναν τυφώνα;» διερωτάται ο Dr. Douglas.
Τελικά, δεν είμαστε το "αφεντικό". Είμαστε απλώς ένα άλλο μέλος ενός εξαιρετικά περίπλοκου, αλληλεξαρτώμενου οικοσυστήματος». Η καταστροφή των οικοτόπων και η θέρμανση του πλανήτη δεν βλάπτουν τη «φύση» με την αφηρημένη έννοια—αποδυναμώνουν τα εμπόδια που κρατούν τους παθογόνους παράγοντες μακριά από εμάς.
