23 Ιαν 2022

H παγκόσμια διατροφή σε κρίση. Έκθεση του ΟΗΕ 2021

 H παγκόσμια διατροφή σε κρίση

Τα αγροκτήματα του πλανήτη  σε οριακό σημείο

21 Ιανουαρίου 2022

Έκθεση του ΟΗΕ: Το 34% της γεωργικής γης έχει υποβαθμιστεί με παράλληλη υπεράντληση υπογείων υδάτων.

Dana Nuccitelli

Σχεδόν το 10% των 8 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στη γη υποσιτίζονται ήδη, ενώ 3 δισεκατομμύρια δεν έχουν πρόσβαση σε υγιεινή διατροφή και οι πόροι γης και νερού στους οποίους βασίζονται οι αγρότες βρίσκονται σε "οριακό σημείο" εξάντλησης. Και μέχρι το 2050 θα υπάρχουν 2 δισεκατομμύρια περισσότερα στόματα που θα πρέπει να ταΐσουν, προειδοποιεί νέα έκθεση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).

Προς το παρόν, οι αγρότες έχουν καταφέρει να αυξήσουν τη γεωργική παραγωγικότητα αρδεύοντας περισσότερη γη και εφαρμόζοντας μεγαλύτερες δόσεις λιπασμάτων και ισχυρότερων φυτοφαρμάκων. Οι πρακτικές αυτές δεν είναι βιώσιμες- αειφορικές: Έχουν διαβρώσει και υποβαθμίσει το έδαφος, ενώ ρυπαίνουν και εξαντλούν τα αποθέματα νερού και συρρικνώνουν τα δάση του κόσμου μέσω αποψίλωσης για να κερδίσουν γεωργική προς καλλιέργεια γη ή για να δημιουργήσουν χορτολειβαδικές εκτάσεις για την εκτροφή βοοειδών.

Η έκθεση του FAO εξετάζει ορισμένες σημαντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως η μεταβολή της κατανομής των βροχοπτώσεων, η καταλληλόλητα της γης για ορισμένες καλλιέργειες, η εξάπλωση βλαβερών (λεγόμενων) εντόμων και άλλων παρασίτων και οι μικρότερες καλλιεργητικές περίοδοι σε περιοχές που πλήττονται από πιο έντονες ξηρασίες. Αν και  η κλιματική αλλαγή δεν είναι το μοναδικό εμπόδιο που αντιμετωπίζει η παγκόσμια γεωργία, η έκθεση καθιστά σαφές ότι η κλιματική αλλαγή πιέζει περαιτέρω τα γεωργικά συστήματα και ενισχύει τις παγκόσμιες προκλήσεις για την παραγωγή τροφίμων.

Η έκθεση θεωρεί όμως ότι τα προβλήματα είναι επιλύσιμα: Η υποβάθμιση των υδάτων μπορεί να αντιστραφεί με τη στροφή σε έξυπνο σχεδιασμό και συντονισμό των βιώσιμων γεωργικών πρακτικών και με την ανάπτυξη νέων καινοτόμων τεχνολογιών. Μια πιο βιώσιμη γεωργία μπορεί επίσης να συμβάλει στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής: Για παράδειγμα, η συνετότερη εκμετάλλευση  των εδαφών μπορεί να συμβάλει στη δέσμευση-μείωση μέρους των αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπονται σήμερα από τις γεωργικές δραστηριότητες.

Οι δραστικές αλλαγές στο κλίμα θα απαιτήσουν από τις περιφέρειες να προσαρμόσουν τις καλλιέργειες που καλλιεργούν. Για παράδειγμα μεγάλο μέρος της παραγωγής δημητριακών θα πρέπει πιθανώς να μετακινηθεί προς τα βόρεια, στον Καναδά και τη βόρεια Ευρασία. Η Βραζιλία και η βόρεια Αφρική μπορεί να δυσκολευτούν στην καλλιέργεια καφέ, αλλά μπορεί να γίνει ευκολότερη στην ανατολική Αφρική. Ένα μεταβαλλόμενο κλίμα "μπορεί να φέρει ευκαιρίες για πολλαπλές καλλιέργειες με βροχή, ιδίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές". Και για τις περιοχές "όπου το κλίμα γίνεται οριακό για τις τρέχουσες βασικές και εξειδικευμένες καλλιέργειες, υπάρχουν εναλλακτικές ετήσιες και πολυετείς δενδρώδεις καλλιέργειες, εκτατική κτηνοτροφία και επιλογές διαχείρισης του εδάφους και του νερού".

Η έκθεση συνιστά ανταλλαγές σπόρων και βλαστοπλάσματος σε παγκόσμιο επίπεδο και μεταξύ των περιφερειών, καθώς και επενδύσεις για την ανάπτυξη καλλιεργειών που μπορούν να αντέξουν τις αλλαγές στη θερμοκρασία, την υπεραλατότητα λόγω υπεράντλησης των υδάτων, τον άνεμο και την εξάτμιση.

Οι αλλαγές δεν θα είναι εύκολες, αλλά είναι απαραίτητες για να αποφευχθεί η εκτεταμένη πείνα και άλλες καταστροφές.

 

Εκτεταμένη υποβάθμιση της γης και των υδάτων

Τα τελευταία 20 χρόνια, ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε κατά περισσότερο από 25%, από λίγο πάνω από 6 δισεκατομμύρια σε σχεδόν 8 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η έκταση της γης που χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια καλλιεργειών αυξήθηκε μόλις κατά 4% σε αυτό το διάστημα, καθώς οι αγρότες μπόρεσαν να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση για τρόφιμα αυξάνοντας δραματικά την παραγωγικότητα ανά στρέμμα γεωργικής γης. Το έκαναν αυτό, για παράδειγμα, αυξάνοντας τη χρήση μηχανημάτων που λειτουργούν με ντίζελ, λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.

Αλλά αυτές οι πρακτικές είχαν ένα τίμημα. "Η ανθρωπογενής υποβάθμιση επηρεάζει το 34% (1.660 εκατομμύρια εκτάρια) της γεωργικής γης", αναφέρει ο FAO. "Η επεξεργασία των εδαφών με ανόργανα λιπάσματα για την αύξηση ή τη διατήρηση των αποδόσεων είχε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία του εδάφους και συνέβαλε στη ρύπανση του γλυκού νερού που προκαλείται από την απορροή και την αποστράγγιση".

Η υποβάθμιση αυτή είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη στις αρδευόμενες γεωργικές εκτάσεις. Η άρδευση έχει καθοριστική σημασία για την κάλυψη της ζήτησης τροφίμων, επειδή παράγει δύο έως τρεις φορές περισσότερη τροφή ανά στρέμμα από ό,τι οι καλλιεργούμενες με βροχή εκτάσεις. Αλλά η άρδευση αυξάνει επίσης την απορροή λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων που μπορεί να μολύνουν το έδαφος και τα υπόγεια ύδατα.

Ο FAO αναφέρει επίσης ότι σε παγκόσμιο επίπεδο, η γεωργία αντιπροσωπεύει το 72% όλων των αντλήσεων επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, κυρίως για άρδευση, η οποία εξαντλεί τους υπόγειους υδροφορείς σε πολλές περιοχές. Οι παγκόσμιες απολήψεις υπόγειων υδάτων για την αρδευόμενη γεωργία αυξήθηκαν κατά περίπου 20% μόνο την τελευταία δεκαετία.

Ομοίως, η ποιότητα του 13% του παγκόσμιου εδάφους, συμπεριλαμβανομένου του 34% της γεωργικής γης, έχει υποβαθμιστεί. Η υποβάθμιση αυτή έχει προκληθεί από παράγοντες όπως η υπερβολική χρήση λιπασμάτων, η υπερβόσκηση των ζώων που προκαλεί συμπίεση και διάβρωση του εδάφους, η αποψίλωση των δασών και η μείωση της διαθεσιμότητας νερού.

Oι τάσεις αποψίλωσης προσφέρουν ένα σχετικά φωτεινό σημείο στην έκθεση του FAO. Η παγκόσμια δασική έκταση έχει μειωθεί κατά περίπου 1% (47 εκατομμύρια εκτάρια) κατά την τελευταία δεκαετία, αλλά αυτό αποτελεί σημαντική βελτίωση σε σχέση με τη μείωση κατά σχεδόν 2% (78 εκατομμύρια εκτάρια) τη δεκαετία του 1990. Και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για το κλίμα που πραγματοποιήθηκαν τον Νοέμβριο του 2021 στη Γλασκώβη, 141 χώρες, που καλύπτουν το 91% της παγκόσμιας δασικής έκτασης, συμφώνησαν να σταματήσουν και να αντιστρέψουν την απώλεια δασών και την υποβάθμιση της γης έως το 2030. Μένει να δούμε, βέβαια, πόσες από αυτές τις χώρες θα επιτύχουν αυτές τις δεσμεύσεις.

 

Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις ζημιές του συστήματος διατροφής

Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις προκλήσεις για τους γεωργούς, καθώς καθιστά τον καιρό πιο ακραίο και λιγότερο αξιόπιστο. Η ακραία ζέστη(καύσωνες) μπορεί να καταπονήσει τις καλλιέργειες και τους εργάτες των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ενώ αυξάνει την εξάτμιση του νερού από το έδαφος και τη διαπνοή από τα φυτά, ενισχύοντας έτσι τις γεωργικές απαιτήσεις σε νερό. Και εδώ, δεν είναι μόνο κακά νέα: Η γεωργική παραγωγικότητα αναμένεται να αυξηθεί σε περιοχές που σήμερα είναι σχετικά ψυχρές, αλλά να μειωθεί σε μέρη που είναι θερμότερα και ξηρότερα, ιδίως καθώς η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις ξηρασίες.

Όπως και άλλοι, οι αγρότες θα πρέπει να προσαρμοστούν στο μεταβαλλόμενο κλίμα, και η πραγματοποίηση αυτών των προσαρμογών μπορεί να είναι δαπανηρή. Για παράδειγμα, ως ο κύριος ή μοναδικός παραγωγός πολλών από τα φρούτα, τα λαχανικά και τους ξηρούς καρπούς των ΗΠΑ, η Καλιφόρνια λειτουργεί ουσιαστικά ως ο κήπος της Αμερικής. Αλλά η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις ξηρασίες και την έλλειψη νερού στην πολιτεία και οι αγρότες αγωνίζονται να προσαρμοστούν. Περίπου το 80% του συνόλου των αμυγδάλων στον κόσμο καλλιεργείται στην Καλιφόρνια, αποφέροντας 6 δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια έσοδα, αλλά τα αμύγδαλα είναι μια πολύ υδροβόρα καλλιέργεια. Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι αγρότες έχουν αναγκαστεί να ξεπατώσουν τους προσοδοφόρους αμυγδαλοφόρους κήπους τους. Είναι μια έντονη υπενθύμιση ότι η "προσαρμογή" μπορεί να ακούγεται εύκολη στα χαρτιά, αλλά στην πράξη μπορεί μερικές φορές να είναι επώδυνη και δαπανηρή.

 

Οι αγρότες και οι σχεδιαστές θα πρέπει να προσαρμοστούν

Η προσαρμογή θα είναι ωστόσο απαραίτητη ενόψει της αναμενόμενης αύξησης της ζήτησης τροφίμων κατά 50% έως το 2050 (συμπεριλαμβανομένου του διπλασιασμού στη Νότια Ασία και την υποσαχάρια Αφρική), της εκτεταμένης υποβάθμισης της ποιότητας των εδαφών και των υδάτων και της αλλαγής του κλίματος.

Η έκθεση του FAO συνιστά τέσσερις τομείς δράσης για να συνεχιστεί η κάλυψη της αυξανόμενης παγκόσμιας ζήτησης τροφίμων.

 

    Πρώτον, υιοθέτηση μιας διακυβέρνησης εδαφών και υδάτων χωρίς αποκλεισμούς μέσω βελτιωμένου σχεδιασμού χρήσεων γης για την καθοδήγηση της κατανομής της γης και των υδάτων και την προώθηση της βιώσιμης διαχείρισης των πόρων.

    Δεύτερον, εφαρμογή ολοκληρωμένων λύσεων σε κλίμακα, για παράδειγμα βοηθώντας τους αγρότες να χρησιμοποιούν τους διαθέσιμους πόρους πιο αποτελεσματικά, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις συναφείς δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις και ενισχύοντας επίσης την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

    Τρίτον, αγκαλιάζοντας καινοτόμες τεχνολογίες και διαχείριση, όπως υπηρεσίες τηλεπισκόπησης- ανοίγοντας την πρόσβαση σε δεδομένα και πληροφορίες σχετικά με τις καλλιέργειες, τους φυσικούς πόρους και τις κλιματικές συνθήκες- και βελτιώνοντας τη δέσμευση του βρόχινου νερού όπως και αυξάνοντας τη συγκράτηση της εδαφικής υγρασίας.

    Τέταρτον, επενδύσεις σε μακροπρόθεσμη βιώσιμη διαχείριση εδαφών και των υδάτων, στην αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων και στη διαχείριση δεδομένων και πληροφοριών για τους γεωργούς.

Ευτυχώς, οι βιώσιμες γεωργικές πρακτικές μπορούν επίσης να λειτουργήσουν διπλά ως λύσεις για το κλίμα. Ο FAO αναφέρει ότι το 31% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου προέρχεται από τα αγροδιατροφικά συστήματα παραγωγής και μεταποίησης. Οι βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, όπως η αναγεννητική αειφόρος γεωργία, μπορούν να απαιτούν λιγότερα μηχανήματα που λειτουργούν με ντίζελ και λιγότερη εξάρτηση από φυτοφάρμακα που ρυπαίνουν το έδαφος και το νερό, ενώ παράλληλα αυξάνουν τον άνθρακα που αποθηκεύεται στα καλλιεργούμενα εδάφη.

Η επίλυση αυτών των πολλαπλών προβλημάτων θα απαιτήσει σχεδιασμό και συντονισμό, και "η συλλογή δεδομένων πρέπει να βελτιωθεί".

Και πάλι, μια θετική πλευρά: Η τεχνολογία για τη βελτίωση της συλλογής δεδομένων υπάρχει ήδη, και οι πρόοδοι στη γεωργική έρευνα έχουν επίσης καταστήσει άλλες λύσεις εφικτές. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι σχεδιαστές να συντονίσουν τις εργασίες με τους αγρότες ώστε να υιοθετήσουν πιο βιώσιμες πρακτικές και να προσαρμοστούν ταχύτερα στο μεταβαλλόμενο κλίμα.

Ετικέτες