«Αμπελοδασοκομία»: Γάλλοι οινοπαραγωγοί φυτεύουν δέντρα σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή
Γαλλία
Οινοπαραγωγοί σε όλη τη Γαλλία πειραματίζονται με την αρχαία πρακτική της «αμπελοδασοκομίας» (vitiforestry) –την καλλιέργεια δέντρων δίπλα σε αμπέλια– για να αντιμετωπίσουν το σύγχρονο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, και πολλοί είναι εντυπωσιασμένοι από τα αποτελέσματα. Καθώς ο κόσμος έρχεται αντιμέτωπος με όλο και πιο απρόβλεπτες καιρικές συνθήκες, τα δέντρα μπορούν να βοηθήσουν στην προστασία των αμπελιών από τους ανοιξιάτικους παγετούς και να προσφέρουν σκιά κατά τη διάρκεια των καυσώνων.
Στην οινοποιητική καρδιά των λόφων του βόρειου Ροδανού στη νοτιοανατολική Γαλλία, ένα από τα κτήματα του Pierre-Jean Villa αποτελεί αξιοπερίεργο θέαμα. Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα που εκτείνονται τριγύρω, τα αμπέλια σε αυτό το συγκεκριμένο σημείο είναι διάσπαρτα με σφενδάμους και οπωροφόρα δέντρα, που έχουν σχεδιαστεί για να τονώνουν τα σταφύλια – και να τα προστατεύουν από τις καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Σιγά-σιγά, οι Γάλλοι αμπελουργοί πειραματίζονται με την «αμπελοδασοκομία». Πρόκειται για μια νέα λέξη για μια αρχαία πρακτική: την καλλιέργεια αμπελιών παράλληλα με δέντρα, κάτι που η Ιταλία και η Ελλάδα δεν σταμάτησαν ποτέ να κάνουν.
«Εδώ, στις αρχές του 20ού αιώνα, υπήρχε περιβόλι και λαχανόκηπος μαζί με τα αμπέλια», είπε ο Villa, στεκόμενος στο κτήμα που κατηφορίζει προς τον ποταμό Ροδανό, με τις Άλπεις στον ορίζοντα. «Η ιδέα είναι να αναδημιουργήσουμε λίγο από αυτό που γινόταν παλαιότερα. Φέραμε πίσω ακόμα και πρόβατα και μέλισσες».
«Αξιοπρεπής» απόδοση σταφυλιών
Ως «άνθρωπος της υπαίθρου», ο Pierre-Jean λέει ότι πλέον του προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι βλέπει «πιο πρώιμους τρύγους, καύσωνες, ξηρασία ή βροχές που έρχονται με μια ξαφνική κατάσταση και βιαιότητα που δεν βλέπαμε παλαιότερα».
Όπως και οι γείτονές του, καλλιεργούσε προηγουμένως τα αμπέλια με τον παραδοσιακό τρόπο. Ήταν ο γιος του, Hugo, απόφοιτος της γεωπονικής σχολής του Μονπελιέ, που είχε την ιδέα να χρησιμοποιήσουν δέντρα για να αντισταθμίσουν τις επιβλαβείς επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Βρισκόμενη κοντά στις επίσημα αναγνωρισμένες οινοποιητικές περιοχές Condrieu και Côte-Rôtie, η γη που τώρα φιλοξενεί τα δέντρα ήταν σε αγρανάπαυση μόλις πριν από μια δεκαετία. Σε αυτήν, πατέρας και γιος ξεκίνησαν το «τεχνικό και οικογενειακό» τους έργο.
Με τη βοήθεια ειδικών από το γειτονικό περιφερειακό πάρκο, επέλεξαν τοπικά είδη δέντρων και καθόρισαν τη διάταξή τους με τη σωστή ισορροπία σκιάς και υγρασίας. Ως αποτέλεσμα, για κάθε 15 σειρές των πολύτιμων αμπελιών Syrah, υπάρχουν 400 μηλιές, αχλαδιές, ροδακινιές, φουντουκιές και κυδωνιές που αναπτύσσονται σε πυκνές σειρές.
Αν και είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα, ο Pierre-Jean Villa πιστεύει ότι το κτήμα «τα πήγε μάλλον καλύτερα» από άλλα κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα 20 ημερών τον Αύγουστο του 2025, με μια «αξιοπρεπή» απόδοση.
Καύσωνας 40°C
Ο Christian Dupraz, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για τη Γεωργία, τα Τρόφιμα και το Περιβάλλον (Inrae), συμφώνησε: «Όταν είχαμε 40 βαθμούς Κελσίου πέρυσι, τα αμπέλια της αγροδασοκομίας μας αντεπεξήλθαν τέλεια».
Ένας τεχνικός από το Εθνικό Ινστιτούτο Αγροτικής Έρευνας της Γαλλίας (INRA) εξετάζει κλήματα στο αγροδασοκομικό κέντρο του Restinclières, κοντά στο Μονπελιέ στη νότια Γαλλία, στις 16 Μαΐου 2019. © Pascal Guyot, AFP
Το 1997, ο Dupraz ξεκίνησε το δικό του «ρηξικέλευθο» δοκιμαστικό κτήμα στην περιοχή Hérault για να επαναφέρει τα δέντρα ανάμεσα στις καλλιέργειες.
Τα ευρήματά του: τα δέντρα περιορίζουν τις ζημιές στα αμπέλια από τους ανοιξιάτικους παγετούς –τον φόβο και τον τρόμο των οινοπαραγωγών– και παρέχουν σκιά, ενώ παράλληλα βοηθούν τα φυτά να απελευθερώνουν νερό.
Τα αμπέλια ήταν αρχικά αναρριχητικά φυτά που αναπτύσσονταν πάνω σε δέντρα, επεσήμανε ο Dupraz. Τώρα, με την παρουσία των δέντρων, «οι θερμοκρασίες στα φύλλα και τους καρπούς μειώνονται. Αυτό μπορεί να σώσει έναν τρύγο», είπε. «Αν πλέον έχουμε τακτικά πάνω από 40°C το καλοκαίρι, δεν θα είναι πια εφικτό να καλλιεργούνται αμπέλια κάτω από τον ήλιο».
Μακροπρόθεσμα κέρδη
Δέντρα φυτεύονται πλέον για να βοηθήσουν τα αμπέλια σε περιοχές που εκτείνονται από το Μπορντό μέχρι το Λανγκντόκ, ακόμη και στην Καμπανία. Οι περιφερειακές αρχές προσφέρουν επιδοτήσεις, και οι τελωνειακές αρχές καθόρισαν ένα νομικό πλαίσιο για τη δραστηριότητα αυτή το 2024.
Σήμερα, το 2% έως 5% των εκτάσεων των αμπελώνων εμπλέκεται, σε ποικίλο βαθμό, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Γαλλικής Ένωσης Αγροδασοκομίας, η οποία κάνει λόγο για μια «αυξανόμενη τάση εν μέσω των κλιματικών κινδύνων».
Ωστόσο, ο Bernard Farges, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Διεπαγγελματικών Οργανώσεων Οίνου (CNIV), εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός: «Το αναμενόμενο κέρδος είναι μακροπρόθεσμο. Δεδομένων των δυσκολιών (στον κλάδο), ορισμένοι άνθρωποι έχουν άλλες προτεραιότητες».
Εντούτοις, με την τάση των παραγωγών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες να εγκαταλείπουν τους αμπελώνες τους, «υπάρχει χώρος για δέντρα», δήλωσε ο Dupraz, ο ειδικός του Inrae.
Στο κτήμα του Pierre-Jean Villa, άλλοι παραγωγοί έχουν έρθει για να δουν το νεαρό του κτήμα αμπελοδασοκομίας – συμπεριλαμβανομένων παραγωγών από τη σημαντική οινοποιητική περιοχή του Μπορντό στον νότο, η οποία είναι αντιμέτωπη με την άνοδο της θερμοκρασίας.
«Είναι το ωραιότερο επίτευγμά μου. Όλη η περιοχή μου βρίσκεται εδώ –το περιβάλλον, η γρανιτική άμμος, οι πάσσαλοι
