Το «Περσέπολις» προανήγγειλε με πολλούς τρόπους την εξέλιξη των διαδηλώσεων «Γυναίκα – Ζωή – Ελευθερία» μέχρι και τις σημερινές, και τις έκανε κατανοητές και εκτός του Ιράν.
Μαρζάν Σατραπί
(γεννήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1969 στο Ραστ του Ιράν, πέθανε στις 4 Ιουνίου 2026
στο Παρίσι)
Νεκρολογία για τη Μαρζάν Σατραπί: Πέθανε η σπουδαία Ιρανή δημιουργός κόμικς
«Γυναίκα – Ζωή – Ελευθερία»: Με το «Περσέπολις», η Μαρζάν Σατραπί άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε το Ιράν, τον πολιτισμό και την επανάσταση. Πέθανε σε ηλικία 56 ετών.
4.6.2026,
Του Andreas Fanizadeh
Το εικονογραφημένο μυθιστόρημά της «Περσέπολις» έμελλε να κάνει τη Μαρζάν Σατραπί παγκοσμίως διάσημη. Δημιουργημένο τη δεκαετία του 2000, το έργο της άνοιξε για πολλούς στη Δύση μια ελάχιστα γνωστή οπτική γωνία για το Ιράν. Η Σατραπί αφηγείται με χιούμορ, μέσα από την οπτική γωνία ενός παιδιού και ενός κοριτσιού, τα χρόνια της επανάστασης γύρω στο 1979.
Στις αυτοβιογραφικές της εμπειρίες ενέταξε τη γενικότερη ιστορία που διαδραματιζόταν στο παρασκήνιο, αναδεικνύοντας τον βίαιο εξισλαμισμό της καθημερινότητας και της κοινωνίας στο Ιράν. Η ζωντάνια και η αντίσταση των κοριτσιών έρχονται αντιμέτωπες με τις παντελώς ανέκφραστες και υποτιθέμενα θεοκαθοδηγούμενoους «αστυνομικούς ηθών».
Στον πρόλογο της γερμανόφωνης πρώτης έκδοσης του «Περσέπολις», που κυκλοφόρησε το 2004 από τις εκδόσεις Edition Moderne, η γεννημένη το 1969 στο Ιράν συγγραφέας και καλλιτέχνιδα σκιαγράφησε τις πολιτικές της προθέσεις με τις εξής προτάσεις:
«Πιστεύω ότι δεν πρέπει να καταδικάζεται ένα ολόκληρο έθνος εξαιτίας των λαθών μιας εξτρεμιστικής μειοψηφίας. Επίσης, δεν θέλω να ξεχαστούν εκείνοι οι Ιρανοί και οι Ιρανές που πολέμησαν για την ελευθερία και πέθαναν στις φυλακές, που έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο κατά του Ιράκ και υπέφεραν υπό τα διάφορα καταπιεστικά καθεστώτα ή αναγκάστηκαν να διαφύγουν. Μπορεί κανείς να συγχωρέσει, αλλά δεν πρέπει ποτέ να ξεχάσει.»
«Περσέπολις» – Ένα κοριτσίστικο κόμικ γίνεται μπεστ σέλερ
Εκείνη την περίοδο η Σατραπί ζούσε ήδη για μεγάλο χρονικό διάστημα στην εξορία στη Γαλλία. Το «Περσέπολις» έκανε σαφές στην παγκόσμια κοινή γνώμη για πρώτη φορά σε μεγάλη κλίμακα ότι στο Ιράν των παιδικών και εφηβικών χρόνων της Σατραπί υπήρχε μια αξιοσημείωτη Αριστερά – καθώς και μια κοινωνία πολιτών με ξεκάθαρα κοσμικό προσανατολισμό, η οποία είναι πολύ ορατή και σήμερα.
Οι δύο τόμοι του «Περσέπολις» – «Μια παιδική ηλικία στο Ιράν» και «Τα χρόνια της νιότης» – το έκαναν αυτό ξεκάθαρο. Και έδειξαν επίσης ότι η εθνοπολιτισμικά κατασκευασμένη αντίθεση μεταξύ «Δύσης» και «Ανατολής» είναι ένα αυθαίρετο φάντασμα. Το να φοράει κανείς αυτοκόλλητα του Μάικλ Τζάκσον ήταν για κορίτσια όπως η Μαρζάν, ήδη από τη δεκαετία του 1980 στο underground της Τεχεράνης, μια ανατρεπτική πράξη. Το ίδιο και το αν και πώς φορούσε μια γυναίκα την επιβεβλημένη μαντίλα ή ένας άντρας τα γένια του.
Σχεδόν κανείς,
ωστόσο, δεν θα περίμενε κατά την κυκλοφορία του ότι αυτή η ιστορία αντίστασης
ενός Ιρανού κοριτσιού –ένα graphic novel σε ασπρόμαυρο– θα πουλούσε πάνω από ένα
εκατομμύριο αντίτυπα. Το 2007 ακολούθησε η κινηματογραφική μεταφορά σε
σκηνοθεσία της ίδιας της δημιουργού. Ήταν επίσης μια παγκόσμια επιτυχία, η
οποία τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ Καννών και
προτάθηκε για Όσκαρ το 2008.
Μεγάλο κενό
Η Μαρζάν Σατραπί, η σπουδαία Ιρανογαλλίδα σκιτσογράφος και συγγραφέας, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 56 ετών. Έναν χρόνο μετά τον θάνατο του συζύγου της, Ματίας Ρίπα (Mattias Ripa), πέθανε «από θλίψη», όπως αναφέρθηκε από το προσωπικό της περιβάλλον στις 4 Ιουνίου.
«Με το έργο της αποτέλεσε πρότυπο για πολλούς, και ιδιαίτερα για μένα», λέει ο διακεκριμένος Γάλλος δημιουργός κόμικς Ριάντ Σατούφ (Riad Sattouf, «Ο Άραβας του μέλλοντος»).
Και ο δημιουργός κόμικς και σκηνοθέτης Ζοάν Σφαρ (Joann Sfar) της απευθύνει αυτόν τον τελευταίο χαιρετισμό: «Άλλαξες τον κόσμο με τα κόμικς σου, κι ας μην σε ένοιαζαν τα κόμικς. Έχασα τη δίδυμη αδελφή μου». Δεν θρηνεί μόνο η κοινότητα των κόμικς.
