Το El Niño έρχεται. Εδώ είναι οι περιοχές όπου οι κίνδυνοι για τη γεωργία είναι μεγαλύτεροι
Οι εμπειρογνώμονες του FAO χαρτογραφούν τις περιοχές όπου οι καλλιέργειες και οι βοσκότοποι είναι πιο ευάλωτοι στην ξηρασία
Περιοχή Oromia της Αιθιοπίας, χωριό Bule-Gola μετά από πέντε συνεχόμενες αποτυχημένες περιόδους βροχοπτώσεων.
©FAO/Michael Tewelde
22/06/2026
Μια νέα φάση του El Niño είναι πιθανό να ξεκινήσει μέσα σε λίγες εβδομάδες, θέτοντας τη γεωργία σε κατάσταση επιφυλακής σε όλο τον κόσμο. Νέες αναλύσεις από εμπειρογνώμονες του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) επιτρέπουν τη λεπτομερή χαρτογράφηση των περιοχών όπου η ξηρασία που συνδέεται με το El Niño είναι πιο πιθανό να επηρεάσει τις καλλιέργειες και τους βοσκότοπους.
Καθώς ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) προβλέπει έναν κύκλο ισχυρότερο από τον συνηθισμένο, η ανάλυση του FAO βασίζεται σε δορυφορικές εικόνες 41 ετών από το Σύστημα Δείκτη Γεωργικής Καταπόνησης (ASIS), εντοπίζοντας πού τα ισχυρά και πολύ ισχυρά φαινόμενα του El Niño (ENSO) τείνουν να προκαλούν την πιο σοβαρή ξηρασία.
Οι κίνδυνοι είναι πιο έντονοι στο Σαχέλ, σε ολόκληρη τη Νότια Αφρική, στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και στον Ξηρό Διάδρομο της Κεντρικής Αμερικής και την Καραϊβική, όπου ορισμένες γεωργικές περιοχές και βοσκότοποι αντιμετωπίζουν πιθανότητα ξηρασίας άνω του 50% τους επόμενους μήνες.
Πολλές από τις ίδιες περιοχές επλήγησαν σοβαρά κατά τη διάρκεια των φαινομένων El Niño του 2015–16 και του 2023–24. Οι κύκλοι του El Niño αποκαλύπτουν τις ίδιες ευπάθειες και τείνουν να προκαλούν αποτυχία των συγκομιδών, απώλειες ζώων, αύξηση του χρέους των νοικοκυριών και μετανάστευση προς αναζήτηση τροφής και νερού. Μόνο το 2015–16, το El Niño επηρέασε περισσότερους από 60 εκατομμύρια ανθρώπους και οδήγησε σε ανθρωπιστικές εκκλήσεις ύψους 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε 23 χώρες.
Οι κίνδυνοι είναι πλέον αυξημένοι, καθώς τα κλιματικά ακραία φαινόμενα συγκρούονται όλο και περισσότερο με συγκρούσεις και οικονομικές πιέσεις. «Αυτό δεν είναι σαν τα προηγούμενα El Niño. Ο πλανήτης είναι πολύ πιο θερμός σήμερα, και με τις συγκρούσεις και την επισιτιστική ανασφάλεια να είναι εκτεταμένες, αυτή η νέα φάση θα πλήξει σκληρότερα τα μέρη που είναι ήδη ευάλωτα και έχουν περιορισμένη ικανότητα αντιμετώπισης», δήλωσε ο Jorge Alvar-Beltrán, Αξιωματούχος Φυσικών Πόρων του FAO.
Ο χάρτης επισημαίνει τους στόχους προτεραιότητας για έγκαιρη δράση προτού οι προβλέψεις μετατραπούν σε απώλειες. Ανταποκρινόμενοι στην αυξανόμενη απειλή, ο FAO και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) ξεκίνησαν μια κοινή έκκληση για προληπτική δράση, ζητώντας 202 εκατομμύρια δολάρια για την προστασία 8,8 εκατομμυρίων ανθρώπων σε 22 χώρες υψηλού κινδύνου από τις πιθανές επιπτώσεις ενός ισχυρού καιρικού φαινομένου El Niño. Η έκκληση στοχεύει στην κλιμάκωση των έγκαιρων παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης σε αγρότες και κτηνοτρόφους, της προληπτικής χρηματικής βοήθειας και της ενίσχυσης των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης προτού οι ξηρασίες, οι πλημμύρες και οι καταιγίδες κλιμακωθούν σε ανθρωπιστικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Πού η έκθεση είναι μεγαλύτερη
Ο κίνδυνος σπάνια αφορά μόνο το έλλειμμα βροχοπτώσεων. Μια μέτρια ξηρασία μπορεί να είναι καταστροφική σε μέρη που ήδη αντιμετωπίζουν συγκρούσεις και χρόνιο λιμό, όπου οι καλλιέργειες εξαρτώνται αποκλειστικά από τις βροχοπτώσεις, το ζωικό κεφάλαιο αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου ενός νοικοκυριού και οι οικογένειες έχουν ελάχιστα περιθώρια ανάκαμψης. Πάνω από το 80% των επιπτώσεων της ξηρασίας στη γεωργία προβλέπεται να πλήξει χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. «Ένας αγρότης μπορεί πρώτα να χάσει τις καλλιέργειες, μετά το ζωικό κεφάλαιο και μαζί με αυτό ολόκληρο το βιοπορισμό του», δήλωσε ο Alvar-Beltrán. «Με τις αλυσιδωτές επιπτώσεις πολλαπλών κρίσεων να είναι ήδη εμφανείς, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για έγκαιρη δράση».
- Σαχέλ: Η επισιτιστική ανασφάλεια έχει επιδεινωθεί για πέμπτο συνεχόμενο έτος, ενώ οι συγκρούσεις συνεχίζουν να εκτοπίζουν ανθρώπους και να περιορίζουν την πρόσβαση σε ευάλωτες κοινότητες. Οι χάρτες δείχνουν μια ευρεία ζώνη γεωργικής ξηρασίας που εκτείνεται από τη Σενεγάλη και τη νότια Μαυριτανία μέσω της Ακτής Ελεφαντοστού, της Γκάνας, του Τόγκο, του Μπενίν και της Νιγηρίας, και ανατολικά προς την Αιθιοπία και το Σουδάν.
- Νότια Αφρική: Εδώ το σήμα είναι πιο έντονο. Ο πιο πρόσφατος κύκλος του El Niño έφερε τη χειρότερη ξηρασία στην περιοχή εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, αφήνοντας 61 εκατομμύρια ανθρώπους να έχουν ανάγκη από βοήθεια, καταπονώντας το ζωικό κεφάλαιο, τα συστήματα ύδρευσης και τους βοσκότοπους, και οδηγώντας περισσότερους από 8 εκατομμύρια ανθρώπους στην επισιτιστική ανασφάλεια. Η πρόβλεψη του FAO δείχνει πιθανότητα γεωργικής ξηρασίας μεγαλύτερη από 50% σε μεγάλα τμήματα της Ναμίμπια και της Μποτσουάνας, η οποία εκτείνεται στην Ανγκόλα, τη Ζάμπια, τη Ζιμπάμπουε, τη Νότια Αφρική και τμήματα της Μοζαμβίκης και της Μαδαγασκάρης. Σε μια περιοχή όπου η κτηνοτροφία στηρίζει τόσο την επισιτιστική ασφάλεια όσο και τον πλούτο των νοικοκυριών, η απώλεια βοσκοτόπων μετατρέπεται γρήγορα σε απώλεια περιουσιακών στοιχείων.
- Κεντρική Αμερική και Καραϊβική: Οι κίνδυνοι ξηρασίας μπορούν γρήγορα να μεταφραστούν σε λιμό. Το El Niño του 2015–16 άφησε 3,5 εκατομμύρια ανθρώπους σε κατάσταση επισιτιστικής ανασφάλειας στον Ξηρό Διάδρομο της Κεντρικής Αμερικής, ενώ στην Αϊτή οι σοδειές κατέρρευσαν έως και 70%, διπλασιάζοντας την επισιτιστική ανασφάλεια μέσα σε λίγους μήνες. Οι τρέχουσες προβλέψεις δείχνουν 70% πιθανότητα για βροχοπτώσεις κάτω του κανονικού σε όλη την περιοχή. Ο κίνδυνος γεωργικής ξηρασίας είναι υψηλότερος κατά μήκος του Ξηρού Διαδρόμου, στην Κολομβία, τη Βενεζουέλα, την Κούβα, τη Δομινικανή Δημοκρατία και την Αϊτή.
- Ασία: Ο κίνδυνος επεκτείνεται σε κρίσιμες παγκόσμιες αγορές. Το El Niño μπορεί να εξασθενήσει τους καλοκαιρινούς μουσώνες σε μεγάλο μέρος της Ινδίας, θέτοντας υπό πίεση καλλιέργειες που εξαρτώνται από τη βροχή, όπως το ρύζι και το καλαμπόκι, κατά την κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης. Το 2015, η παραγωγή καλαμποκιού και ρυζιού μειώθηκε σε μεγάλες παραγωγούς χώρες, αυξάνοντας τις τιμές για βασικά είδη διατροφής. Αυτή τη φορά, ο κίνδυνος γεωργικής ξηρασίας εκτείνεται από το Πακιστάν και την Ινδία έως τη Μιανμάρ, την Ταϊλάνδη, την Καμπότζη και το Βιετνάμ, και ανατολικότερα στις Φιλιππίνες, την Ινδονησία και το Ανατολικό Τιμόρ.
Ορισμένες από τις χώρες που αναγνωρίστηκαν ως ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε κλυδωνισμούς που συνδέονται με το El Niño κατέχουν επίσης εξέχουσα θέση στην τελευταία ανάλυση του FAO και του WFP για τα «Σημεία Κρίσης Λιμού» (Hunger Hotspots), υπογραμμίζοντας πώς τα κλιματικά σοκ αλληλεπιδρούν όλο και περισσότερο με συγκρούσεις και οικονομικές πιέσεις, επιδεινώνοντας περαιτέρω την οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.
Ένας χάρτης για δράση
Όταν ο κίνδυνος εντοπίζεται έγκαιρα και σε τοπικό επίπεδο, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι μπορούν να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις για τη φύτευση και τη διαχείριση του ζωικού κεφαλαίου πριν ξεκινήσει πλήρως η καλλιεργητική περίοδος: καθυστέρηση της φύτευσης, επιλογή καλλιεργειών ανθεκτικών στην ξηρασία, αποθήκευση ζωοτροφών για τα βοοειδή και εξασφάλιση επιπλέον αποθεμάτων νερού πριν ξεκινήσουν οι ελλείψεις.
Η ανάλυση του FAO μπορεί να περιορίσει την αξιολόγηση κινδύνου σε ορισμένες περιοχές σε ένα μόνο τετραγωνικό χιλιόμετρο. Όμως, η μετατροπή της ακρίβειας σε προστασία σημαίνει τη σύνδεση των εθνικών μετεωρολογικών και υδρολογικών υπηρεσιών, των υπουργείων γεωργίας και των δικτύων ενημέρωσης, ώστε η προειδοποίηση να φτάνει έγκαιρα στον αγρότη.
«Αυτό το επίπεδο λεπτομέρειας αλλάζει το τι μπορεί να κάνει μια κυβέρνηση», δήλωσε ο Riccardo Soldan, Αξιωματούχος Φυσικών Πόρων του FAO. «Αντί να διασπείρει τους πόρους της άσκοπα, μπορεί να επικεντρώσει την υποστήριξη στα θερμά σημεία (hotspots), κατευθύνοντας χρηματικές μεταφορές, υποστήριξη σε νερό και άρδευση, ζωοτροφές και άλλες κρίσιμες εισροές στα μέρη που κινδυνεύουν περισσότερο».
Υπάρχουν ήδη αποδείξεις ότι η δράση πριν εδραιωθούν οι απώλειες μπορεί να αποδώσει. Στη Νότια Αφρική, ενόψει του El Niño 2023–24, μια περιφερειακή προσπάθεια πριν από την έναρξη της περιόδου κατεύθυνε σχεδόν 31 εκατομμύρια δολάρια σε περισσότερα από δύο εκατομμύρια ανθρώπους σε επτά χώρες, παρέχοντας σπόρους, υποστήριξη κτηνοτροφίας και καλύτερη πρόβλεψη μέσω συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Στην Κεντρική Αμερική, η έγκαιρη διανομή σπόρων ανθεκτικών στην ξηρασία και με σύντομο κύκλο ανάπτυξης βοήθησε τις οικογένειες να παράγουν λαχανικά, βελτιώνοντας τα αποθέματα τροφίμων των νοικοκυριών και μειώνοντας την πιθανότητα να καταφύγουν οι οικογένειες σε αρνητικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης, όπως η πώληση περιουσιακών στοιχείων ή η παράλειψη γευμάτων.
Η ανάλυση του FAO μπορεί να βοηθήσει τις κυβερνήσεις και τους εταίρους να αποφασίσουν πού πρέπει να κινηθούν πρώτα, ποια υποστήριξη είναι πιο επείγουσα και ποιες κοινότητες είναι λιγότερο προετοιμασμένες να διαχειριστούν άλλη μια αποτυχημένη περίοδο.
Το El Niño σχηματίζεται και οι χάρτες είναι σαφείς. Το τι θα συμβεί στη συνέχεια εξαρτάται από το πόσο γρήγορα θα ακολουθήσουν οι αποφάσεις.
