Μέση Ανατολή
Μετά τον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν παραμένει όρθια
Οι Ιρανοί αντιφρονούντες είναι οι πρώτοι χαμένοι της
συμφωνίας που επιτεύχθηκε αυτή την εβδομάδα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης
Φωτογραφία: Agence France-Presse «Αυτός ο πόλεμος δεν διεξήχθη ποτέ για τα ανθρώπινα δικαιώματα» των Ιρανών, τονίζει ο Μαχμούντ Αμίρι Μογαντάμ, διευθυντής της ΜΚΟ Iran Human Rights.
Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν κατέρρευσε: στο τέλος της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν, όχι μόνο οι υπερσυντηρητικοί θρησκευτικοί ηγέτες παραμένουν στην εξουσία στην Τεχεράνη, αλλά η αντιπολίτευση είναι πιο περιθωριοποιημένη από ποτέ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εξέφρασε την υποστήριξή του στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στις αρχές του έτους, είχε προβάλει το επιχειρήμα στην αρχή της σύγκρουσης ότι οι βομβαρδισμοί έπρεπε να ανοίξουν τον δρόμο για μια λαϊκή εξέγερση ικανή να ανατρέψει την ιρανική εξουσία.
Όμως, οι Ιρανοί αντιφρονούντες είναι οι πρώτοι χαμένοι της συμφωνίας που επιτεύχθηκε αυτή την εβδομάδα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης για τον τερματισμό του χάους, σύμφωνα με ειδικούς και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ερωτήθηκαν από το AFP.
Τα κινήματα της αντιπολίτευσης στην εξορία, τα οποία είχαν σπεύσει να πάρουν θέση ενόψει μιας υποθετικής μετάβασης, δεν κατάφεραν να «αδράξουν την ευκαιρία», εξηγεί ο Τόμας Ζουνό, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα.
«Αντίθετα, οι εσωτερικές διαμάχες στους κόλπους της εξόριστης αντιπολίτευσης εντάθηκαν», εκτιμά ο ίδιος, ενώ η εσωτερική αντιπολίτευση «έχει εξασθενήσει σημαντικά» μετά από δεκαετίες καταστολής.
Στο Ιράν, ορισμένοι είχαν εκφράσει την ελπίδα για μια ξένη παρέμβαση μετά το κίνημα διαμαρτυρίας του Ιανουαρίου, το οποίο κατεστάλη στο αίμα. Και στις 28 Φεβρουαρίου, την πρώτη ημέρα των ισραηλινοαμερικανικών πληγμάτων, κραυγές χαράς υποδέχθηκαν σε γειτονιές της Τεχεράνης την είδηση ότι ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ είχε σκοτωθεί.
Φωτογραφία: Agence France-Presse Ένας άνδρας διαβάζει ένα αντίτυπο της ιρανικής καθημερινής εφημερίδας Hamshahri που δείχνει μια φωτογραφία του Αμερικανού προέδρου και τον τίτλο «Όσα πήρε ο άνεμος», σε ένα κιόσκι στην Τεχεράνη, στις 18 Ιουνίου 2026.
Αλλά κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι προσδοκίες εξανεμίστηκαν μπροστά στην απάντηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας η οποία, κάθε άλλο παρά υποχώρησε, αλλά επιτέθηκε στο Ισραήλ και στους γείτονές του στον Κόλπο που είναι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι θάνατοι αμάχων και οι καταστροφές της σύγκρουσης, το κύμα συλλήψεων και εκτελέσεων, οι μαζικές διακοπές του διαδικτύου, τελικά δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά να επιδεινώσουν τα δεινά των κατοίκων, με φόντο την οικονομική στασιμότητα.
«Ειρήνη με τον δήμιό μου»
«Αυτός ο πόλεμος δεν διεξήχθη ποτέ για τα ανθρώπινα δικαιώματα» των Ιρανών, τονίζει ο Μαχμούντ Αμίρι Μογαντάμ, διευθυντής της ΜΚΟ Iran Human Rights. Αντίθετα, στράφηκε εναντίον τους, επιτρέποντας στις αρχές να τον χρησιμοποιήσουν ως «πρόσχημα για να εντείνουν την καταστολή».
Για τον ίδιο, «η δημοκρατική αλλαγή πρέπει να προέλθει από τον ιρανικό λαό και όχι από μια ξένη στρατιωτική παρέμβαση».
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς επέμεινε αυτή την εβδομάδα στο γεγονός ότι ο πόλεμος είχε ως κύριο στόχο τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και ότι η θέση του Τραμπ ήταν πάντα: «Αν ο ιρανικός λαός θέλει να ξεσηκωθεί, έχει καλώς. Είναι δική του υπόθεση».
Παρόλα αυτά, αρκετοί Ιρανοί εξέφραζαν το αίσθημα προδοσίας τους τις τελευταίες ώρες. «Όσο κι αν προσπαθούν να ωραιοποιήσουν τη συμφωνία, αυτό θα τους δώσει μόνο (σ.σ. στις ιρανικές αρχές) τη δύναμη να μας καταπιέζουν περισσότερο», λέει η Σίμα, μια 34χρονη κάτοικος της Τεχεράνης, υπό τον όρο της ανωνυμίας: «Οποιαδήποτε μορφή ειρήνης με την Ισλαμική Δημοκρατία θα ισοδυναμούσε με το να κάνω ειρήνη με τον δήμιό μου».
Για τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του πρώην σάχη του Ιράν που ανατράπηκε το 1979, «κάθε διαπραγμάτευση με αυτό το καθεστώς είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και όλοι θα υποστούμε τις συνέπειες». Είναι «ηθικά επιλήψιμο και στρατηγικό λάθος», έγραψε στο X.
Το όνομα του κ. Παχλαβί είχε γίνει σύνθημα κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαδηλώσεων στο Ιράν και είχε αναφερθεί συχνά από τα μέσα ενημέρωσης ως μια πιθανή εναλλακτική λύση. Όμως ούτε ο ίδιος, ούτε καμία άλλη προσωπικότητα της αντιπολίτευσης έλαβαν την υποστήριξη του Ντόναλντ Τραμπ.
Πολιτικοί κρατούμενοι
Σύμφωνα με τον Τόμας Ζουνό, οι διαδηλώσεις δεν επέτρεψαν την ανάδυση ενός ενιαίου συνασπισμού, καθώς οι διάφορες φράξιες της διασποράς προτίμησαν να οργανώσουν τις συγκεντρώσεις τους η καθεμία από την πλευρά της.
Μια άλλη σημαντική ομάδα, οι Μουτζαχεντίν του Λαού (PMOI), καταδίκασε τόσο την Ισλαμική Δημοκρατία όσο και τους μοναρχικούς σε αντίδραση για την αμερικανοϊρανική συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι ήταν οι μόνοι που «επιθυμούσαν τον πόλεμο».
Η επικεφαλής τους, Μαριάμ Ρατζαβί, κάλεσε να συμπεριληφθεί στις συνομιλίες ο τερματισμός των εκτελέσεων πολιτικών κρατουμένων, ένα σημείο που απουσιάζει από το πρωτόκολλο που υπέγραψαν η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη.
Ηγέτες των Ηνωμένων Εθνών και ΜΚΟ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη μεγάλη αύξηση των εκτελέσεων στο Ιράν —περισσότερες από 40 από την έναρξη του πολέμου— και των συλλήψεων τους τελευταίους μήνες, πολλές από τις οποίες συνδέονται με τις διαδηλώσεις τις οποίες οι αρχές χαρακτήρισαν «τρομοκρατικές ταραχές».
«Οι διαδηλωτές, οι αντιφρονούντες και όλοι όσοι αγωνίζονται για μια θεμελιώδη πολιτική αλλαγή παραμένουν σοβαρά εκτεθειμένοι στον κίνδυνο νέων θηριωδιών από την πλευρά των ιρανικών αρχών», προειδοποίησε η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Ανιές Καλαμάρ.
