Τεχνητή Νοημοσύνη: Να σκέφτεσαι όπως η κυρίαρχη μετριότητα

 Τεχνητή Νοημοσύνη: Να σκέφτεσαι όπως η κυρίαρχη μετριότητα

«Καθόλου αιτατά αιτήματα, μόνο φωτιά».

Η ΤΝ είναι ασύμβατη με τις χειραφετημένες και ελεύθερες κοινωνίες. Αυτό δεν αποτελεί σχεδιαστικό λάθος, αλλά τον ίδιο τον σκοπό της δημιουργίας της.

«Ορισμένες μηχανές πρέπει να καταστραφούν για να μην παράγουν τέρατα». Με αυτά τα λόγια, ο Μπράιαν Μέρτσαντ, συγγραφέας του βιβλίου Blood in the Machine, συνοψίζει όχι μόνο την πλοκή του «Φρανκενστάιν» της Μαίρης Σέλλεϋ, αλλά και τη δράση των Λουδιτών. Οι Λουδίτες, μια οργανωμένη ομάδα εργατών στη Μεγάλη Βρετανία των αρχών του 19ου αιώνα, διαμαρτυρήθηκαν με δυναμικά, πρακτικά μέσα ενάντια στην καπιταλιστική χρήση των νέων μηχανικών αργαλειών.

Τα σύγχρονα αριστερά κινήματα θα έπρεπε να πράξουν το ίδιο. Σήμερα ο στόχος δεν είναι πλέον οι αργαλειοί των πρωτο-καπιταλιστών ιδιοκτητών εργοστασίων, αλλά οι υλικές και άυλες εκδηλώσεις της λεγόμενης τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Αυτή η διάθεση αντίστασης απουσιάζει από τις προοδευτικές συζητήσεις γύρω από την ΤΝ. Αντίθετα, οι κριτικές φωνές διατυπώνουν αιτήματα για ρυθμιστική συγκράτηση, ανοιχτό κώδικα (Open Source), ηθικό σχεδιασμό και οικολογική βιωσιμότητα.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα αυτού του είδους κριτικής αποτελούν τα λόγια του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄. Στην πρώτη του εγκύκλιο, συνέκρινε την τεχνολογία με την πυρηνική ενέργεια και ζήτησε να απαλλαγεί από τη λογική της καταστροφής, ώστε να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της ΤΝ για το καλό της ανθρωπότητας: η ΤΝ πρέπει να αφοπλιστεί, ώστε να μην εξελιχθεί σε ατομική βόμβα. Αυτό το είδος κριτικής είναι υποδειγματικό για την αντιπαράθεση γύρω από την ΤΝ, η οποία, αν και ακούγεται σαν μια σθεναρή παρέμβαση, ταυτόχρονα νομιμοποιεί και επιβεβαιώνει το ίδιο το αντικείμενο της κριτικής της.

«Η ΤΝ δεν είναι μια ουδέτερη τεχνολογία που μπορεί να προστατευτεί από το να γίνει ατομική βόμβα μέσω ρυθμιστικών περιορισμών. Η ίδια είναι η ατομική βόμβα.»

Κατονομάζει πολλές επιβλαβείς πτυχές, αλλά ταυτόχρονα εξαίρει πάντα την ΤΝ ως μια καινοτομία με μεγάλες προοπτικές, της οποίας τα μειονεκτήματα αποτελούν απλώς αποτέλεσμα των συνθηκών υπό τις οποίες χρησιμοποιείται. Στους προοδευτικούς κύκλους, αυτού του είδους η κριτική στην ΤΝ είναι επίσης ευρέως διαδεδομένη. Ο οικονομολόγος Τιμ Μέντσνερ υποστήριξε στο περιοδικό Jacobin ότι η Αριστερά πρέπει να αναπτύξει το δικό της όραμα για το μέλλον της ΤΝ, ενώ στο Ideas Letter, ο κριτικός της τεχνολογίας Εβγκένι Μορόζοφ ανακήρυξε την ΤΝ ακόμη και ως το μέτρο σύγκρισης για έναν βιώσιμο σοσιαλισμό του μέλλοντος.

 

Ένας κόσμος χωρίς ΤΝ;

Το εκπληκτικό, ωστόσο, είναι ότι και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τις προειδοποιήσεις του Πάπα. Εκπρόσωπός της δήλωσε στο Καθολικό Πρακτορείο Ειδήσεων: «Μπορούμε μόνο να συμφωνήσουμε με το όραμα του Αγίου Πατρός Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ και την ανάγκη για ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο για την ΤΝ». Αυτή η ομοφωνία θα έπρεπε να μας ανησυχεί. Δεν σημαίνει ότι το Βατικανό, οι προοδευτικές φωνές και οι κυβερνώντες βρήκαν ξαφνικά μια κοινή γραμμή στο θέμα της ΤΝ. Η συμπόρευση αυτή δείχνει απλώς πόσο ακίνδυνο είναι αυτό το είδος κριτικής.

 

Φαντάζει ριζοσπαστική, αλλά παραμένει τόσο ασαφής και ασυνεπής στα συμπεράσματά της, που δεν απαιτεί καμία ουσιαστική αλλαγή πορείας. Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να κρυφτεί πίσω από εύηχα συνθήματα όπως «ρύθμιση» και «αξίες» για να σώσει τα προσχήματα, ενώ την ίδια στιγμή, ωθούμενη από τον διεθνή ανταγωνισμό, περιορίζει την ψηφιακή της νομοθεσία —που κάποτε γιορτάστηκε ως το «χρυσό πρότυπο»— προς όφελος της ανταγωνιστικότητας της εγχώριας βιομηχανίας ΤΝ.

Και μπορεί να το κάνει αυτό επειδή η τρέχουσα κριτική αδυνατεί να αμφισβητήσει την ΤΝ εκ θεμελίων. Αυτή η αποτυχία είναι σύμπτωμα αυτού που ο φυσικός Νταν ΜακΚουίλαν ονόμασε στο περιοδικό Vice ως «ρεαλισμό της ΤΝ» (AI realism): της συλλογικής ανικανότητας να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς ΤΝ. Αυτή η στένωση των οριζόντων έχει μετατρέψει τη ρύθμιση, τον ανοιχτό κώδικα, τους ηθικούς περιορισμούς και την υποχρεωτική επίκληση των καινοτόμων δυνατοτήτων της ΤΝ στο απώτατο όριο της κριτικής που μπορούν να διατυπώσουν οι προοδευτικές φωνές.

Το πιο απτό τρέχον παράδειγμα «ρεαλισμού της ΤΝ» είναι η πρόταση του Μπέρνι Σάντερς να συμμετάσχει το αμερικανικό δημόσιο στα κέρδη των εταιρειών ΤΝ, με την κυβέρνηση των ΗΠΑ να εξαγοράζει το 50% των μετοχών εταιρειών όπως η Anthropic, η OpenAI και η xAI. Ο βασικός τόνος είναι: η ΤΝ είναι αναπόφευκτη. Επομένως, ας συμμετάσχουμε και ας κερδίσουμε από αυτήν. Αυτή η κριτική αγνοεί τις μισάνθρωπες, βίαιες και αυταρχικές λειτουργίες που συνιστούν την ΤΝ.

Η ΤΝ είναι συντηρητική

Είναι ασυνεπής επειδή, αν και κατονομάζει αυτά τα επίπεδα, δεν τολμά να βγάλει τα απαραίτητα συμπεράσματα. Στερείται αλληλεγγύης επειδή αγνοεί εκείνους τους οποίους η χρήση της ΤΝ συνεχίζει να περιθωριοποιεί και να καταπιέζει, παρά τις όποιες ρυθμίσεις και τις εύηχες κατευθυντήριες γραμμές ηθικής. Με λίγα λόγια: η ΤΝ είναι θεμελιωδώς ασύμβατη με τις χειραφετημένες, εξισωτικές και ελεύθερες κοινωνίες. Όχι επειδή η ΤΝ επηρεάζεται από λάθος δυναμικές, αλλά επειδή η τεχνολογία είναι κατασκευασμένη ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό.

Η ΤΝ δεν είναι μια ουδέτερη τεχνολογία που μπορεί να αποτραπεί από το να γίνει ατομική βόμβα μέσω περιορισμών, για να χρησιμοποιήσουμε την παπική μεταφορά. Είναι η ατομική βόμβα. Η ΤΝ δεν είναι μια τεχνολογία του μέλλοντος ούτε μια καινοτομία που πρέπει να οικειοποιηθούν τα αριστερά κινήματα. Είναι εγγενώς συντηρητική και ομογενοποιητική, και ως εκ τούτου δεν αποτελεί μέτρο προόδου για τις κοινωνίες, αλλά μια τσιμεντοποίηση του στάτους κβο.

 

Μόνο μια ριζική απόρριψη της ΤΝ είναι συνεπής απέναντι σε αυτήν την κοινωνικο-τεχνική λειτουργία. Αυτό που συνήθως εννοούμε ως ΤΝ είναι συστήματα αναγνώρισης και αναπαραγωγής προτύπων (μοτίβων). Αυτά τα συστήματα μεταφέρουν πρότυπα από το παρελθόν στο μέλλον και επηρεάζουν την ατομική και κοινωνική δράση και σκέψη. Η αναπαραγωγή προτύπων είναι αναγκαστικά συντηρητική, επειδή τα δεδομένα μπορούν να αποτυπώσουν μόνο ό,τι έχει ήδη παρέλθει.

Και είναι πάντα αποκλειστική, επειδή αποτελεί ψευδαίσθηση το ότι μπορεί κανείς να αποτυπώσει την κοινωνική ποικιλομορφία σε δεδομένα. «Ένας κόσμος μεταγραμμένος σε δεδομένα (datafied) είναι ένας κόσμος χωρίς υποκείμενα», γράφει ο κοινωνικός επιστήμονας Τζέιθαν Σαντόφσκι στο βιβλίο του The Mechanic and the Luddite. Αυτή η απο-υποκειμενοποίηση είναι πάντα βίαιη. Και επειδή αποτελεί το θεμέλιο κάθε αναπαραγωγής προτύπων, η ΤΝ είναι σε θεμελιώδες επίπεδο μια βίαιη και απάνθρωπη τεχνολογία.

 

Μόνο αναπαραγωγή προτύπων

Αυτή η βία προσλαμβάνει διαφορετικές μορφές. Στον τομέα της σύνθεσης κειμένου, εμφανίζεται ως μια επιστημική βία που βασίζεται σε συλλεχθέντα δεδομένα. Οι στατιστικές διαδικασίες στον πυρήνα των γεννητριών κειμένου, όπως το ChatGPT, υπολογίζουν την πιθανότητα με την οποία μια λέξη διαδέχεται την άλλη, για να παράγουν τελικά προτάσεις που μας φαίνονται ως ανθρώπινη γλώσσα. Τα αποτελέσματα του ChatGPT, όμως, δεν αποτελούν έκφραση κατανόησης, αλλά απλώς μια μαθηματική αναπαραγωγή προτύπων σε ψηφιοποιημένα σώματα κειμένων που βασίζονται σε ψηφιακές πηγές.

Αυτή η σύνθεση κειμένου μέσω της παραγωγικής ΤΝ είναι πάντα μια πράξη μείωσης και αποκλεισμού, επειδή καθιστά αόρατες όλες εκείνες τις ανθρώπινες πραγματικότητες που δεν εκπροσωπούνταν επαρκώς στο αρχικό σύνολο δεδομένων ώστε να επηρεάσουν σημαντικά το αποτέλεσμα. Αυτό που προκύπτει είναι μια ρατσιστική και πατριαρχική ομογενοποίηση της γλώσσας και ο εννοιολογικός αποκλεισμός των περιθωριοποιημένων πραγματικοτήτων. Αυτή η μείωση, που μερικές φορές ονομάζεται και μεροληψία (bias), είναι λόγω λειτουργίας πάντα μέρος της ΤΝ. Στενεύει τη γλώσσα και τη σκέψη στην κυρίαρχη μετριότητα, όπως κι αν ορίζεται αυτή κάθε φορά.

Σε άλλους τομείς, η βία που κρύβεται σε αυτή τη μείωση γίνεται άμεσα απτή. Όταν τα συστήματα αναγνώρισης προτύπων υπολογίζουν προβλέψεις για το ποιος είναι πιθανό να διαπράξει απάτη σχετικά με τα κοινωνικά επιδόματα, μειώνουν την ανθρώπινη ατομικότητα σε σημεία δεδομένων. Ένα τέτοιο σύστημα κατηγόρησε το 2021 στην Ολλανδία δεκάδες χιλιάδες γονείς —στη συντριπτική τους πλειονότητα εντελώς άδικα— για απάτη στα επιδόματα παιδιών, χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα συχνά ως ύποπτους γονείς με φυλετικά χαρακτηριστικά (racialized). Το αποτέλεσμα ήταν η οικονομική καταστροφή πολλών ανθρώπων και η παραίτηση της κυβέρνησης.

Αυτή η μεροληψία δεν διορθώνεται με περισσότερα ή ακριβέστερα δεδομένα. Περισσότερα δεδομένα απλώς θα καθιστούσαν λιγότερο ορατή τη βία που ενυπάρχει σε κάθε μείωση των ανθρώπων σε τιμές πιθανότητας, προσδίδοντάς της μάλιστα μεγαλύτερη αληθοφάνεια. Οι προβλέψεις γίνονται ακόμα πιο αναπόδραστες για όσους παγιδεύονται σε αυτές. Αυτή η βία βρίσκει την κορύφωσή της στους υπολογισμούς για το πού βρίσκονται άνθρωποι στη Λωρίδα της Γάζας, των οποίων η θανάτωση μέσω drone πληροί με επαρκή πιθανότητα τα κριτήρια μιας πολεμικής μηχανής.

 

Η Κυβερνητική ως εργαλείο κυριαρχίας

Η επιστημική, κοινωνική και φυσική βία της ΤΝ δεν είναι σχεδιαστικό λάθος ούτε αποτέλεσμα έλλειψης δεδομένων, αλλά το κεντρικό της χαρακτηριστικό. Κάθε κριτική στην ΤΝ που σταματά στο επίπεδο της μεροληψίας, των παραισθήσεων (hallucinations) και της ποιότητας της βάσης δεδομένων, καθιστά αυτή τη διάσταση της βίας αόρατη και, ως εκ τούτου, τη νομιμοποιεί. Αυτή η κριτική στην ΤΝ δεν είναι καινούργια. Είχε ήδη διατυπωθεί στο παρελθόν ενάντια στα υπολογιστικά συστήματα ανάδρασης και ελέγχου.

Η επιστήμη πίσω από αυτά τα συστήματα λειτουργούσε υπό τον όρο της Κυβερνητικής και ονειρευόταν έναν πλήρως ψηφιοποιημένο κόσμο, στον οποίο καθολικά συστήματα ελέγχου θα κρατούσαν ολόκληρες κοινωνίες σε ισορροπία μέσω πανταχού παρόντων και ταυτόχρονα αόρατων σημάτων. Η φιλόσοφος Άννα-Βερένα Νόστχοφ («Κυβερνητική και Κριτική») περιγράφει την κυβερνητική ως ένα εργαλείο κυριαρχίας που αντικειμενοποιεί τους κυβερνώμενους ως ανθρώπινες μηχανές και ρυθμίζει τη συμπεριφορά τους. Αυτή η κυβερνητική ποιότητα χαρακτηρίζει και την ΤΝ.

Μια συνεπή απάντηση σε αυτό διατύπωσε η γαλλική αντιστασιακή ομάδα Clodo τη δεκαετία του 1980. Ενώ στη Γερμανία μαίνονταν διαδηλώσεις κατά της απογραφής του πληθυσμού, οι ακτιβιστές έκαιγαν μέσα αποθήκευσης δεδομένων στις τουαλέτες τεχνολογικών εταιρειών. Σε επιστολή της ομάδας από τον Φεβρουάριο του 1983 αναφέρεται: «Η κοινωνία μας –κωδικοποιημένη, ευθυγραμμισμένη, ελεγχόμενη– [...] στην οποία παρατασσόμαστε ο ένας δίπλα στον άλλον σαν τρένα σε σταθμό διαλογής» και «στην οποία το δυαδικό και το ποσοτικό υποτίθεται ότι θα λύσουν την κρίση – αυτή η κοινωνία είναι απάνθρωπη».

Αυτή η προοπτική πρέπει να επιστρέψει στο επίκεντρο της κριτικής κατά της ΤΝ. Για μένα, είναι τα λόγια του ανθρωπογεωγράφου Τόμας Ντεκέιζερ («Techno-Negative»), που συνέλαβε καλύτερα την ουσία αυτής της οπτικής στην ανάλυσή του για τη δράση της Clodo: «Καθόλου αιτήματα, μόνο φωτιά».

Οι καύσωνες της Δυτικής Ευρώπης και το "cold blob" του Ατλαντικού. Βαθαίνει το μυστήριο της «ψυχρής κηλίδας» στον Ατλαντικό

 Κλιματική αλλαγή: Βαθαίνει το μυστήριο της «ψυχρής κηλίδας»  στον Ατλαντικό

 

Ψυχρή κηλίδα: Στον Βόρειο Ατλαντικό, μια θαλάσσια περιοχή αψηφά την παγκόσμια τάση προς την υπερθέρμανση. Αλλά γιατί?

Εκπληκτική εξαίρεση: Αν και οι ωκεανοί παγκοσμίως θερμαίνονται, μια περιοχή στον Βόρειο Ατλαντικό γίνεται όλο και πιο κρύα εδώ και δεκαετίες - αλλά γιατί; Νέες αναλύσεις στηρίζουν τώρα την υποψία ότι αυτό το «Cold Blob» (Ψυχρή Κηλίδα) θα μπορούσε να είναι το προμήνυμα ενός κλιματικού σημείου καμπής με σοβαρές συνέπειες για την Ευρώπη. Σύμφωνα με αυτές, η τοπική ψύξη προκαλείται από την όλο και πιο εξασθενημένη Ανατροπή Κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού (AMOC). Η κατάρρευσή της θα είχε δραματικές συνέπειες.

Η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τους ωκεανούς παγκοσμίως όλο και περισσότερο, καθώς απορροφούν το 90% της θέρμανσης που προκαλείται από τον άνθρωπο. Ωστόσο, υπάρχει μια θαλάσσια περιοχή που αντιστέκεται πεισματικά στην παγκόσμια τάση εδώ και περίπου 100 χρόνια: Στον Βόρειο Ατλαντικό, νότια της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, η θάλασσα ψύχεται αντί να θερμαίνεται. Από το 1900, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας εκεί έχει μειωθεί κατά περίπου έναν βαθμό. Αλλά γιατί;

Μεταβολές της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας από το 1955 έως το 2021. Η «Ψυχρή Κηλίδα» (Cold Blob) στον Βόρειο Ατλαντικό είναι σαφώς ορατή. — © Rahmstorf κ.ά./ Geophysical Research Letters, CC-by 4.0

 

Τι προκαλεί το «Cold Blob»;

Οι επιστήμονες του κλίματος συζητούν εδώ και καιρό για το τι κρύβεται πίσω από αυτή τη βορειοατλαντική «τρύπα θερμότητας» ή «Cold Blob». Ορισμένες προσομοιώσεις μοντέλων υποδηλώνουν ότι αυτή η ασυνήθιστη, τοπικά περιορισμένη ψύξη οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στις ιδιαίτερες συνθήκες ανέμου και καιρού σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, ο ωκεανός χάνει εκεί περισσότερη θερμότητα από ό,τι αλλού.

Άλλες μελέτες, ωστόσο, δείχνουν μια μεγαλύτερη, δυνητικά πιο απειλητική σύνδεση. Σύμφωνα με αυτές, το Cold Blob δημιουργείται επειδή η Μεσημβρινή Ανατροπή Κυκλοφορίας του Ατλαντικού (AMOC) εξασθενεί και πλησιάζει σε ένα σημείο καμπής. Αυτό το ρεύμα, στο οποίο ανήκει και το Ρεύμα του Κόλπου (Γκολφ Στριμ), μεταφέρει θερμό, αλμυρό νερό από τον τροπικό Ατλαντικό μέχρι τον μακρινό βορρά και λειτουργεί έτσι ως η «κεντρική θέρμανση» της Ευρώπης.

 

Φταίει το ρεύμα ανατροπής του Ατλαντικού;

Ωστόσο, αυτή η «αντλία ανατροπής» του Βόρειου Ατλαντικού, η οποία τροφοδοτείται από τις διαφορές θερμοκρασίας και αλατότητας, αντιδρά με ευαισθησία στις κλιματικές αλλαγές, όπως υποδηλώνουν τα μοντέλα και τα δεδομένα μετρήσεων.

Εάν το AMOC βγει πολύ εκτός ισορροπίας, μπορεί να ανατραπεί μόνιμα σε μια νέα κατάσταση – και είτε να σταματήσει εντελώς είτε να γίνει πολύ αδύναμο. Το πότε απειλεί να συμβεί αυτό το σημείο καμπής και πόσο σοβαρές θα ήταν οι συνέπειες για το παγκόσμιο κλίμα και τον άνθρωπο είναι, ωστόσο, άκρως αμφιλεγόμενο. Το ίδιο ισχύει και για το αν το Cold Blob έχει κάποια σχέση με αυτή την εξέλιξη.

Για να λύσουν το μυστήριο γύρω από την ψυχρή θαλάσσια κηλίδα, ο Stefan Rahmstorf από το Ινστιτούτο Πότσδαμ για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων (PIK) και οι συνεργάτες του ανέλυσαν ξανά ένα εκτενές σύνολο δεδομένων μετρήσεων από τον Βόρειο Ατλαντικό. «Το σύνολο δεδομένων ERA5 παρέχει τα πιο ολοκληρωμένα διαθέσιμα δεδομένα για τα τρέχοντα καιρικά συστήματα με ωριαίες μετρήσεις και χωρική ανάλυση περίπου 31 χιλιομέτρων», γράφουν οι ερευνητές. Σε συνδυασμό με κλιματικά μοντέλα, κατάφεραν έτσι να αναλύσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την εξέλιξη του Cold Blob.

 

Το κρύο φτάνει σε βάθος 1.000 μέτρων

Οι αναλύσεις αποκάλυψαν: «Το Cold Blob δεν είναι απλώς ένα επιφανειακό φαινόμενο, αλλά βασίζεται σε μια βαθιά απώλεια θερμότητας του ωκεανού», αναφέρουν ο Rahmstorf και η ομάδα του. Σύμφωνα με τα δεδομένα, η ανωμαλία ψύχους εκτείνεται σε βάθος περίπου 1.000 μέτρων. Έτσι, αυτή η ψυχρή ζώνη φτάνει περίπου στο ίδιο βάθος με τον βόρειο βραχίονα της Ανατροπής Κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή, όπως εξηγούν οι ερευνητές. Κατά τη γνώμη τους, αυτό συνηγορεί στο ότι το ρεύμα ανατροπής εμπλέκεται αιτιωδώς στο Cold Blob.

Επιπλέον: Εάν η ψύξη στην ψυχρή κηλίδα οφειλόταν μόνο σε μια επιφανειακή απώλεια θερμότητας, αυτή θα έπρεπε να είχε ενταθεί. Κι αυτό γιατί ο περιβάλλων ωκεανός και τα θαλάσσια ρεύματα θερμαίνουν τη θαλάσσια περιοχή όλο και περισσότερο. Για να παραμείνει η ψυχρή κηλίδα, η απώλεια θερμότητας μέσω της επιφάνειας της θάλασσας θα έπρεπε να αντισταθμίζει αυτή την αυξανόμενη θέρμανση, εξηγούν οι ερευνητές.

Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει, όπως δείχνουν τα δεδομένα των μετρήσεων. «Τα δεδομένα του ERA5 δείχνουν το αντίθετο: Η απώλεια θερμότητας από την επιφάνεια της θάλασσας έχει μειωθεί στην περιοχή του Cold Blob – ελαφρώς από το 1955 και σημαντικά από το 1993», αναφέρουν ο Rahmstorf και οι συνεργάτες του. Αυτό επίσης συνηγορεί στο ότι η AMOC έχει μεταφέρει όλο και λιγότερη θερμότητα σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή τις τελευταίες δεκαετίες.

 

Η «κεντρική θέρμανση» της Ευρώπης εξασθενεί

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, τα αποτελέσματά τους στηρίζουν έτσι τη θεωρία της AMOC. Κατά συνέπεια, το Cold Blob που παρατηρείται στον Βόρειο Ατλαντικό είναι ένα σύμπτωμα της εξασθένησης της Ανατροπής Κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού. Αυτό υποστηρίζεται επίσης από δεδομένα μετρήσεων, σύμφωνα με τα οποία η αλατότητα στην περιοχή της ανωμαλίας ψύχους έχει επίσης μειωθεί σημαντικά: «Η αλατότητα στην περιοχή της "ψυχρής κηλίδας" είναι η χαμηλότερη των τελευταίων 120 ετών», αναφέρουν ο Rahmstorf και η ομάδα του. «Αυτό ταιριάζει με τη μειωμένη μεταφορά αλατιού μέσω της AMOC από τις υποτροπικές περιοχές».

Τι σημαίνει όμως αυτό για την «κεντρική θέρμανση» της Ευρώπης;

«Οι ισχυρές ενδείξεις για μια εξασθενημένη Ανατροπή Κυκλοφορίας του Ατλαντικού αποτελούν σοβαρό πρόβλημα», τονίζουν οι ερευνητές. Ακόμη και αν υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με το πότε και πόσο πλήρως θα μπορούσε να καταρρεύσει η AMOC και να ανατραπεί σε μια νέα κατάσταση εξασθένησης: «Προσομοιώσεις μελλοντικών σεναρίων θέρμανσης υποδηλώνουν ότι το θαλάσσιο ρεύμα θα μπορούσε να ξεπεράσει αυτό το σημείο καμπής γύρω στα μέσα του αιώνα μας», εξηγούν ο Rahmstorf και οι συνεργάτες του.

Εάν επέλθει αυτό το σημείο καμπής, η Ευρώπη θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα αρκετά ψυχρό μέλλον, παρά την κλιματική αλλαγή.

 

Ευρώπη 

Μεγάλο μέρος της Ευρώπης υποφέρει από έναν εξαιρετικά έντονο καύσωνα.
Γιατί όμως η θερμοκρασία στην Ευρώπη έχει αυξηθεί 4 φορές περισσότερο από ό,τι σε άλλες περιοχές μεσαίων γεωγραφικών πλατών;
Αυτό έχει συνδεθεί με το φαινόμενο #coldblob του Ατλαντικού σε αρκετές μελέτες. #AMOC
Διαφάνεια από μια ομιλία που πρόκειται να παρουσιάσει στην Εβδομάδα Δράσης για το Κλίμα του Λονδίνου.

«Φαίνεται ότι η τοπική ψυχρή κηλίδα εμποδίζει τη μεταφορά θερμότητας μακριά

 

Πηγή: Stefan Rahmstorf (Potsdam Institut für Klimafolgenforschung) et al., Geophysical Research Letters, 2026; doi: 10.1029/2025GL118383

Το super El Niño έρχεται. Εδώ είναι οι περιοχές όπου οι κίνδυνοι για τη γεωργία είναι μεγαλύτεροι

 Το El Niño έρχεται. Εδώ είναι οι περιοχές όπου οι κίνδυνοι για τη γεωργία είναι μεγαλύτεροι

Οι εμπειρογνώμονες του FAO χαρτογραφούν τις περιοχές όπου οι καλλιέργειες και οι βοσκότοποι είναι πιο ευάλωτοι στην ξηρασία

 

Περιοχή Oromia της Αιθιοπίας, χωριό Bule-Gola μετά από πέντε συνεχόμενες αποτυχημένες περιόδους βροχοπτώσεων.

©FAO/Michael Tewelde

22/06/2026

 Μια νέα φάση του El Niño είναι πιθανό να ξεκινήσει μέσα σε λίγες εβδομάδες, θέτοντας τη γεωργία σε κατάσταση επιφυλακής σε όλο τον κόσμο. Νέες αναλύσεις από εμπειρογνώμονες του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) επιτρέπουν τη λεπτομερή χαρτογράφηση των περιοχών όπου η ξηρασία που συνδέεται με το El Niño είναι πιο πιθανό να επηρεάσει τις καλλιέργειες και τους βοσκότοπους.

Καθώς ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) προβλέπει έναν κύκλο ισχυρότερο από τον συνηθισμένο, η ανάλυση του FAO βασίζεται σε δορυφορικές εικόνες 41 ετών από το Σύστημα Δείκτη Γεωργικής Καταπόνησης (ASIS), εντοπίζοντας πού τα ισχυρά και πολύ ισχυρά φαινόμενα του El Niño (ENSO) τείνουν να προκαλούν την πιο σοβαρή ξηρασία.

Οι κίνδυνοι είναι πιο έντονοι στο Σαχέλ, σε ολόκληρη τη Νότια Αφρική, στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και στον Ξηρό Διάδρομο της Κεντρικής Αμερικής και την Καραϊβική, όπου ορισμένες γεωργικές περιοχές και βοσκότοποι αντιμετωπίζουν πιθανότητα ξηρασίας άνω του 50% τους επόμενους μήνες.

Πολλές από τις ίδιες περιοχές επλήγησαν σοβαρά κατά τη διάρκεια των φαινομένων El Niño του 2015–16 και του 2023–24. Οι κύκλοι του El Niño αποκαλύπτουν τις ίδιες ευπάθειες και τείνουν να προκαλούν αποτυχία των συγκομιδών, απώλειες ζώων, αύξηση του χρέους των νοικοκυριών και μετανάστευση προς αναζήτηση τροφής και νερού. Μόνο το 2015–16, το El Niño επηρέασε περισσότερους από 60 εκατομμύρια ανθρώπους και οδήγησε σε ανθρωπιστικές εκκλήσεις ύψους 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε 23 χώρες.

Οι κίνδυνοι είναι πλέον αυξημένοι, καθώς τα κλιματικά ακραία φαινόμενα συγκρούονται όλο και περισσότερο με συγκρούσεις και οικονομικές πιέσεις. «Αυτό δεν είναι σαν τα προηγούμενα El Niño. Ο πλανήτης είναι πολύ πιο θερμός σήμερα, και με τις συγκρούσεις και την επισιτιστική ανασφάλεια να είναι εκτεταμένες, αυτή η νέα φάση θα πλήξει σκληρότερα τα μέρη που είναι ήδη ευάλωτα και έχουν περιορισμένη ικανότητα αντιμετώπισης», δήλωσε ο Jorge Alvar-Beltrán, Αξιωματούχος Φυσικών Πόρων του FAO.

Ο χάρτης επισημαίνει τους στόχους προτεραιότητας για έγκαιρη δράση προτού οι προβλέψεις μετατραπούν σε απώλειες. Ανταποκρινόμενοι στην αυξανόμενη απειλή, ο FAO και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) ξεκίνησαν μια κοινή έκκληση για προληπτική δράση, ζητώντας 202 εκατομμύρια δολάρια για την προστασία 8,8 εκατομμυρίων ανθρώπων σε 22 χώρες υψηλού κινδύνου από τις πιθανές επιπτώσεις ενός ισχυρού καιρικού φαινομένου El Niño. Η έκκληση στοχεύει στην κλιμάκωση των έγκαιρων παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης σε αγρότες και κτηνοτρόφους, της προληπτικής χρηματικής βοήθειας και της ενίσχυσης των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης προτού οι ξηρασίες, οι πλημμύρες και οι καταιγίδες κλιμακωθούν σε ανθρωπιστικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Πού η έκθεση είναι μεγαλύτερη

Ο κίνδυνος σπάνια αφορά μόνο το έλλειμμα βροχοπτώσεων. Μια μέτρια ξηρασία μπορεί να είναι καταστροφική σε μέρη που ήδη αντιμετωπίζουν συγκρούσεις και χρόνιο λιμό, όπου οι καλλιέργειες εξαρτώνται αποκλειστικά από τις βροχοπτώσεις, το ζωικό κεφάλαιο αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου ενός νοικοκυριού και οι οικογένειες έχουν ελάχιστα περιθώρια ανάκαμψης. Πάνω από το 80% των επιπτώσεων της ξηρασίας στη γεωργία προβλέπεται να πλήξει χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. «Ένας αγρότης μπορεί πρώτα να χάσει τις καλλιέργειες, μετά το ζωικό κεφάλαιο και μαζί με αυτό ολόκληρο το βιοπορισμό του», δήλωσε ο Alvar-Beltrán. «Με τις αλυσιδωτές επιπτώσεις πολλαπλών κρίσεων να είναι ήδη εμφανείς, υπάρχει επείγουσα ανάγκη για έγκαιρη δράση».

• Σαχέλ: Η επισιτιστική ανασφάλεια έχει επιδεινωθεί για πέμπτο συνεχόμενο έτος, ενώ οι συγκρούσεις συνεχίζουν να εκτοπίζουν ανθρώπους και να περιορίζουν την πρόσβαση σε ευάλωτες κοινότητες. Οι χάρτες δείχνουν μια ευρεία ζώνη γεωργικής ξηρασίας που εκτείνεται από τη Σενεγάλη και τη νότια Μαυριτανία μέσω της Ακτής Ελεφαντοστού, της Γκάνας, του Τόγκο, του Μπενίν και της Νιγηρίας, και ανατολικά προς την Αιθιοπία και το Σουδάν.
• Νότια Αφρική: Εδώ το σήμα είναι πιο έντονο. Ο πιο πρόσφατος κύκλος του El Niño έφερε τη χειρότερη ξηρασία στην περιοχή εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, αφήνοντας 61 εκατομμύρια ανθρώπους να έχουν ανάγκη από βοήθεια, καταπονώντας το ζωικό κεφάλαιο, τα συστήματα ύδρευσης και τους βοσκότοπους, και οδηγώντας περισσότερους από 8 εκατομμύρια ανθρώπους στην επισιτιστική ανασφάλεια. Η πρόβλεψη του FAO δείχνει πιθανότητα γεωργικής ξηρασίας μεγαλύτερη από 50% σε μεγάλα τμήματα της Ναμίμπια και της Μποτσουάνας, η οποία εκτείνεται στην Ανγκόλα, τη Ζάμπια, τη Ζιμπάμπουε, τη Νότια Αφρική και τμήματα της Μοζαμβίκης και της Μαδαγασκάρης. Σε μια περιοχή όπου η κτηνοτροφία στηρίζει τόσο την επισιτιστική ασφάλεια όσο και τον πλούτο των νοικοκυριών, η απώλεια βοσκοτόπων μετατρέπεται γρήγορα σε απώλεια περιουσιακών στοιχείων.
• Κεντρική Αμερική και Καραϊβική: Οι κίνδυνοι ξηρασίας μπορούν γρήγορα να μεταφραστούν σε λιμό. Το El Niño του 2015–16 άφησε 3,5 εκατομμύρια ανθρώπους σε κατάσταση επισιτιστικής ανασφάλειας στον Ξηρό Διάδρομο της Κεντρικής Αμερικής, ενώ στην Αϊτή οι σοδειές κατέρρευσαν έως και 70%, διπλασιάζοντας την επισιτιστική ανασφάλεια μέσα σε λίγους μήνες. Οι τρέχουσες προβλέψεις δείχνουν 70% πιθανότητα για βροχοπτώσεις κάτω του κανονικού σε όλη την περιοχή. Ο κίνδυνος γεωργικής ξηρασίας είναι υψηλότερος κατά μήκος του Ξηρού Διαδρόμου, στην Κολομβία, τη Βενεζουέλα, την Κούβα, τη Δομινικανή Δημοκρατία και την Αϊτή.
• Ασία: Ο κίνδυνος επεκτείνεται σε κρίσιμες παγκόσμιες αγορές. Το El Niño μπορεί να εξασθενήσει τους καλοκαιρινούς μουσώνες σε μεγάλο μέρος της Ινδίας, θέτοντας υπό πίεση καλλιέργειες που εξαρτώνται από τη βροχή, όπως το ρύζι και το καλαμπόκι, κατά την κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης. Το 2015, η παραγωγή καλαμποκιού και ρυζιού μειώθηκε σε μεγάλες παραγωγούς χώρες, αυξάνοντας τις τιμές για βασικά είδη διατροφής. Αυτή τη φορά, ο κίνδυνος γεωργικής ξηρασίας εκτείνεται από το Πακιστάν και την Ινδία έως τη Μιανμάρ, την Ταϊλάνδη, την Καμπότζη και το Βιετνάμ, και ανατολικότερα στις Φιλιππίνες, την Ινδονησία και το Ανατολικό Τιμόρ.

Ορισμένες από τις χώρες που αναγνωρίστηκαν ως ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε κλυδωνισμούς που συνδέονται με το El Niño κατέχουν επίσης εξέχουσα θέση στην τελευταία ανάλυση του FAO και του WFP για τα «Σημεία Κρίσης Λιμού» (Hunger Hotspots), υπογραμμίζοντας πώς τα κλιματικά σοκ αλληλεπιδρούν όλο και περισσότερο με συγκρούσεις και οικονομικές πιέσεις, επιδεινώνοντας περαιτέρω την οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.

Ένας χάρτης για δράση

Όταν ο κίνδυνος εντοπίζεται έγκαιρα και σε τοπικό επίπεδο, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι μπορούν να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις για τη φύτευση και τη διαχείριση του ζωικού κεφαλαίου πριν ξεκινήσει πλήρως η καλλιεργητική περίοδος: καθυστέρηση της φύτευσης, επιλογή καλλιεργειών ανθεκτικών στην ξηρασία, αποθήκευση ζωοτροφών για τα βοοειδή και εξασφάλιση επιπλέον αποθεμάτων νερού πριν ξεκινήσουν οι ελλείψεις.

Η ανάλυση του FAO μπορεί να περιορίσει την αξιολόγηση κινδύνου σε ορισμένες περιοχές σε ένα μόνο τετραγωνικό χιλιόμετρο. Όμως, η μετατροπή της ακρίβειας σε προστασία σημαίνει τη σύνδεση των εθνικών μετεωρολογικών και υδρολογικών υπηρεσιών, των υπουργείων γεωργίας και των δικτύων ενημέρωσης, ώστε η προειδοποίηση να φτάνει έγκαιρα στον αγρότη.

«Αυτό το επίπεδο λεπτομέρειας αλλάζει το τι μπορεί να κάνει μια κυβέρνηση», δήλωσε ο Riccardo Soldan, Αξιωματούχος Φυσικών Πόρων του FAO. «Αντί να διασπείρει τους πόρους της άσκοπα, μπορεί να επικεντρώσει την υποστήριξη στα θερμά σημεία (hotspots), κατευθύνοντας χρηματικές μεταφορές, υποστήριξη σε νερό και άρδευση, ζωοτροφές και άλλες κρίσιμες εισροές στα μέρη που κινδυνεύουν περισσότερο».

Υπάρχουν ήδη αποδείξεις ότι η δράση πριν εδραιωθούν οι απώλειες μπορεί να αποδώσει. Στη Νότια Αφρική, ενόψει του El Niño 2023–24, μια περιφερειακή προσπάθεια πριν από την έναρξη της περιόδου κατεύθυνε σχεδόν 31 εκατομμύρια δολάρια σε περισσότερα από δύο εκατομμύρια ανθρώπους σε επτά χώρες, παρέχοντας σπόρους, υποστήριξη κτηνοτροφίας και καλύτερη πρόβλεψη μέσω συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Στην Κεντρική Αμερική, η έγκαιρη διανομή σπόρων ανθεκτικών στην ξηρασία και με σύντομο κύκλο ανάπτυξης βοήθησε τις οικογένειες να παράγουν λαχανικά, βελτιώνοντας τα αποθέματα τροφίμων των νοικοκυριών και μειώνοντας την πιθανότητα να καταφύγουν οι οικογένειες σε αρνητικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης, όπως η πώληση περιουσιακών στοιχείων ή η παράλειψη γευμάτων.

Η ανάλυση του FAO μπορεί να βοηθήσει τις κυβερνήσεις και τους εταίρους να αποφασίσουν πού πρέπει να κινηθούν πρώτα, ποια υποστήριξη είναι πιο επείγουσα και ποιες κοινότητες είναι λιγότερο προετοιμασμένες να διαχειριστούν άλλη μια αποτυχημένη περίοδο.

Το El Niño σχηματίζεται και οι χάρτες είναι σαφείς. Το τι θα συμβεί στη συνέχεια εξαρτάται από το πόσο γρήγορα θα ακολουθήσουν οι αποφάσεις.

Μετά τον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν παραμένει όρθια

  

Μέση Ανατολή

Μετά τον πόλεμο, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν παραμένει όρθια

Οι Ιρανοί αντιφρονούντες είναι οι πρώτοι χαμένοι της συμφωνίας που επιτεύχθηκε αυτή την εβδομάδα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

 Φωτογραφία: Agence France-Presse «Αυτός ο πόλεμος δεν διεξήχθη ποτέ για τα ανθρώπινα δικαιώματα» των Ιρανών, τονίζει ο Μαχμούντ Αμίρι Μογαντάμ, διευθυντής της ΜΚΟ Iran Human Rights.

Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν κατέρρευσε: στο τέλος της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν, όχι μόνο οι υπερσυντηρητικοί θρησκευτικοί ηγέτες παραμένουν στην εξουσία στην Τεχεράνη, αλλά η αντιπολίτευση είναι πιο περιθωριοποιημένη από ποτέ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εξέφρασε την υποστήριξή του στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στις αρχές του έτους, είχε προβάλει το επιχειρήμα στην αρχή της σύγκρουσης ότι οι βομβαρδισμοί έπρεπε να ανοίξουν τον δρόμο για μια λαϊκή εξέγερση ικανή να ανατρέψει την ιρανική εξουσία.

Όμως, οι Ιρανοί αντιφρονούντες είναι οι πρώτοι χαμένοι της συμφωνίας που επιτεύχθηκε αυτή την εβδομάδα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης για τον τερματισμό του χάους, σύμφωνα με ειδικούς και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ερωτήθηκαν από το AFP.

Τα κινήματα της αντιπολίτευσης στην εξορία, τα οποία είχαν σπεύσει να πάρουν θέση ενόψει μιας υποθετικής μετάβασης, δεν κατάφεραν να «αδράξουν την ευκαιρία», εξηγεί ο Τόμας Ζουνό, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οτάβα.

«Αντίθετα, οι εσωτερικές διαμάχες στους κόλπους της εξόριστης αντιπολίτευσης εντάθηκαν», εκτιμά ο ίδιος, ενώ η εσωτερική αντιπολίτευση «έχει εξασθενήσει σημαντικά» μετά από δεκαετίες καταστολής.

Στο Ιράν, ορισμένοι είχαν εκφράσει την ελπίδα για μια ξένη παρέμβαση μετά το κίνημα διαμαρτυρίας του Ιανουαρίου, το οποίο κατεστάλη στο αίμα. Και στις 28 Φεβρουαρίου, την πρώτη ημέρα των ισραηλινοαμερικανικών πληγμάτων, κραυγές χαράς υποδέχθηκαν σε γειτονιές της Τεχεράνης την είδηση ότι ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ είχε σκοτωθεί.

 

Φωτογραφία: Agence France-Presse Ένας άνδρας διαβάζει ένα αντίτυπο της ιρανικής καθημερινής εφημερίδας Hamshahri που δείχνει μια φωτογραφία του Αμερικανού προέδρου και τον τίτλο «Όσα πήρε ο άνεμος», σε ένα κιόσκι στην Τεχεράνη, στις 18 Ιουνίου 2026.

Αλλά κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι προσδοκίες εξανεμίστηκαν μπροστά στην απάντηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας η οποία, κάθε άλλο παρά υποχώρησε, αλλά επιτέθηκε στο Ισραήλ και στους γείτονές του στον Κόλπο που είναι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι θάνατοι αμάχων και οι καταστροφές της σύγκρουσης, το κύμα συλλήψεων και εκτελέσεων, οι μαζικές διακοπές του διαδικτύου, τελικά δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά να επιδεινώσουν τα δεινά των κατοίκων, με φόντο την οικονομική στασιμότητα.

«Ειρήνη με τον δήμιό μου»

«Αυτός ο πόλεμος δεν διεξήχθη ποτέ για τα ανθρώπινα δικαιώματα» των Ιρανών, τονίζει ο Μαχμούντ Αμίρι Μογαντάμ, διευθυντής της ΜΚΟ Iran Human Rights. Αντίθετα, στράφηκε εναντίον τους, επιτρέποντας στις αρχές να τον χρησιμοποιήσουν ως «πρόσχημα για να εντείνουν την καταστολή».

Για τον ίδιο, «η δημοκρατική αλλαγή πρέπει να προέλθει από τον ιρανικό λαό και όχι από μια ξένη στρατιωτική παρέμβαση».

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς επέμεινε αυτή την εβδομάδα στο γεγονός ότι ο πόλεμος είχε ως κύριο στόχο τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και ότι η θέση του Τραμπ ήταν πάντα: «Αν ο ιρανικός λαός θέλει να ξεσηκωθεί, έχει καλώς. Είναι δική του υπόθεση».

Παρόλα αυτά, αρκετοί Ιρανοί εξέφραζαν το αίσθημα προδοσίας τους τις τελευταίες ώρες. «Όσο κι αν προσπαθούν να ωραιοποιήσουν τη συμφωνία, αυτό θα τους δώσει μόνο (σ.σ. στις ιρανικές αρχές) τη δύναμη να μας καταπιέζουν περισσότερο», λέει η Σίμα, μια 34χρονη κάτοικος της Τεχεράνης, υπό τον όρο της ανωνυμίας: «Οποιαδήποτε μορφή ειρήνης με την Ισλαμική Δημοκρατία θα ισοδυναμούσε με το να κάνω ειρήνη με τον δήμιό μου».

Για τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του πρώην σάχη του Ιράν που ανατράπηκε το 1979, «κάθε διαπραγμάτευση με αυτό το καθεστώς είναι καταδικασμένη σε αποτυχία και όλοι θα υποστούμε τις συνέπειες». Είναι «ηθικά επιλήψιμο και στρατηγικό λάθος», έγραψε στο X.

Το όνομα του κ. Παχλαβί είχε γίνει σύνθημα κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαδηλώσεων στο Ιράν και είχε αναφερθεί συχνά από τα μέσα ενημέρωσης ως μια πιθανή εναλλακτική λύση. Όμως ούτε ο ίδιος, ούτε καμία άλλη προσωπικότητα της αντιπολίτευσης έλαβαν την υποστήριξη του Ντόναλντ Τραμπ.

Πολιτικοί κρατούμενοι

Σύμφωνα με τον Τόμας Ζουνό, οι διαδηλώσεις δεν επέτρεψαν την ανάδυση ενός ενιαίου συνασπισμού, καθώς οι διάφορες φράξιες της διασποράς προτίμησαν να οργανώσουν τις συγκεντρώσεις τους η καθεμία από την πλευρά της.

Μια άλλη σημαντική ομάδα, οι Μουτζαχεντίν του Λαού (PMOI), καταδίκασε τόσο την Ισλαμική Δημοκρατία όσο και τους μοναρχικούς σε αντίδραση για την αμερικανοϊρανική συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι ήταν οι μόνοι που «επιθυμούσαν τον πόλεμο».

Η επικεφαλής τους, Μαριάμ Ρατζαβί, κάλεσε να συμπεριληφθεί στις συνομιλίες ο τερματισμός των εκτελέσεων πολιτικών κρατουμένων, ένα σημείο που απουσιάζει από το πρωτόκολλο που υπέγραψαν η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη.

Ηγέτες των Ηνωμένων Εθνών και ΜΚΟ κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη μεγάλη αύξηση των εκτελέσεων στο Ιράν —περισσότερες από 40 από την έναρξη του πολέμου— και των συλλήψεων τους τελευταίους μήνες, πολλές από τις οποίες συνδέονται με τις διαδηλώσεις τις οποίες οι αρχές χαρακτήρισαν «τρομοκρατικές ταραχές».

«Οι διαδηλωτές, οι αντιφρονούντες και όλοι όσοι αγωνίζονται για μια θεμελιώδη πολιτική αλλαγή παραμένουν σοβαρά εκτεθειμένοι στον κίνδυνο νέων θηριωδιών από την πλευρά των ιρανικών αρχών», προειδοποίησε η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Ανιές Καλαμάρ.

 

Το προγραμματισμένο EEG 2027 καθιστά τα ιδιωτικά φωτοβολταϊκά συστήματα αντιοικονομικά

 Μελέτη SFV: Το προγραμματισμένο EEG 2027 καθιστά τα ιδιωτικά φωτοβολταϊκά συστήματα αντιοικονομικά

Αν η ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο αποζημιωνόταν με 7,7 λεπτά ανά κιλοβατώρα, η επένδυση σε ένα φωτοβολταϊκό σύστημα ή σε ένα σύστημα αποθήκευσης φωτοβολταϊκών θα είχε αποσβεστεί σε περίπου 16 χρόνια. Χωρίς μπαταρία αποθήκευσης, τα ιδιωτικά φωτοβολταϊκά συστήματα καθίστανται μη βιώσιμα με τον νόμο EEG 2027 (Νόμος για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας), καθώς η περίοδος απόσβεσης αυξάνεται σε πάνω από 30 χρόνια.

Υπό τις σημερινές συνθήκες, ο χρόνος απόσβεσης ενός ιδιωτικού φωτοβολταϊκού συστήματος ισχύος 10 kW ανέρχεται σε 16 χρόνια. Εάν η τροπολογία του EEG προχωρήσει όπως έχει προγραμματιστεί, τα ιδιωτικά φωτοβολταϊκά θα γίνουν ασύμφορα, επειδή η περίοδος απόσβεσης θα παραταθεί σε περισσότερα από 30 χρόνια.

Το ερευνητικό ινστιτούτο του Βερολίνου Aquu, κατ' εντολή της Ένωσης για την Προώθηση της Ηλιακής Ενέργειας της Γερμανίας (SFV), υπολόγισε μέσω μιας μελέτης προσομοίωσης τις οικονομικές επιπτώσεις των ρυθμίσεων της προγραμματισμένης τροπολογίας του EEG σε φωτοβολταϊκά συστήματα ισχύος έως 25 κιλοβάτ. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης "PV2027" δείχνουν ότι επί του παρόντος ούτε η μηδενική έγχυση (Nulleinspeisung) ούτε η απευθείας εμπορία (Direktvermarktung) της ηλιακής ενέργειας είναι οικονομικά βιώσιμες. Ως εκ τούτου, τα νέα φωτοβολταϊκά συστήματα έως 25 κιλοβάτ θα ήταν ασύμφορα κατά το επόμενο έτος.

Στις 20 Απριλίου 2026, έγινε γνωστό ένα προσχέδιο για την τροποποίηση του Νόμου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (EEG 2027), το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος σε στάδιο πολιτικής διαβούλευσης. Το προσχέδιο σηματοδοτεί μια θεμελιώδη αλλαγή παραδείγματος: τα ιδιωτικά νοικοκυριά με μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα έως 25 κιλοβάτ χάνουν την εγγυημένη τιμή αποζημίωσης (Feed-in Tariff), δεν έχουν πλέον πρόσβαση στο πριμ αγοράς (Marktprämie) και πρέπει να περιορίσουν μόνιμα τη διοχέτευση ενέργειας στο 50% της εγκατεστημένης ισχύος τους. Εναλλακτικά, προβλέπεται αποκλειστικά η μηδενική έγχυση στο δίκτυο. Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας (BMWE) θεωρεί την απευθείας εμπορία και τη μηδενική έγχυση ως τον κανόνα για το μέλλον.

Με τη λεγόμενη μηδενική έγχυση, το 69% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ενός τυπικού φωτοβολταϊκού συστήματος θα έπρεπε να περικόπτεται (να απορρίπτεται). Έτσι, ο χρόνος απόσβεσης των τυπικών συστημάτων φωτοβολταϊκών με μπαταρία παρατείνεται κατά 10 χρόνια, φτάνοντας τα περισσότερα από 25 χρόνια. Επιπλέον, η απαγόρευση έγχυσης στο δίκτυο τριπλασιάζει το σταθμισμένο κόστος παραγωγής ενέργειας (LCOE) στα 31 λεπτά ανά κιλοβατώρα, όπως διαπίστωσαν οι επιστήμονες του ινστιτούτου Aquu βάσει εκτενών αναλύσεων οικονομικής αποδοτικότητας.

Η απευθείας εμπορία για μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα είναι προς το παρόν ασύμφορη

Χρησιμοποιώντας το παράδειγμα ενός συστήματος 10 κιλοβάτ με αποθήκευση 10 κιλοβατωρών, οι επιστήμονες υπολόγισαν τα εξής: Τα ετήσια έσοδα από την απευθείας εμπορία, ύψους περίπου 250 ευρώ, έρχονται αντιμέτωπα με ένα κόστος για τον φορέα απευθείας εμπορίας της τάξης των 160 ευρώ. Το εναπομείναν πλεόνασμα των περίπου 90 ευρώ δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος του ψηφιακού μετρητή (50 ευρώ) και της συσκευής ελέγχου (50 ευρώ). Συνεπώς, τα έσοδα από την εμπορία δεν συμβάλλουν στην απόσβεση του κόστους της επένδυσης.

Αυτό αντικατοπτρίζεται ξεκάθαρα σε μια πολύ μεγαλύτερη διάρκεια απόσβεσης: Στο εξεταζόμενο παράδειγμα αναφοράς, ο χρόνος απόσβεσης αυξάνεται μέσω της απευθείας εμπορίας από τα 15,6 χρόνια στα 24 χρόνια, σε σύγκριση με τη σταθερή εγγυημένη τιμή. «Εκτός από το υψηλό κόστος, οι μη τυποποιημένες διαδικασίες, η έλλειψη έξυπνων συστημάτων μέτρησης και τα χαμηλά περιθώρια κέρδους είναι οι λόγοι για τους οποίους υπάρχουν μέχρι στιγμής ελάχιστες προσφορές απευθείας εμπορίας για μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα στη Γερμανία», εξηγεί ο Kai Buchholz, επικεφαλής του τμήματος μελετών του Aquu.

Η μηδενική έγχυση τριπλασιάζει το κόστος της ηλιακής ενέργειας στα 31 λεπτά ανά κιλοβατώρα

Με τον EEG 2027 σχεδιάζεται η εισαγωγή της λεγόμενης μηδενικής έγχυσης ως εναλλακτική λύση στην απευθείας εμπορία. Εάν επιλεγεί αυτή η επιλογή, τα νέα ηλιακά συστήματα δεν θα επιτρέπεται πλέον να διοχετεύουν την πλεονάζουσα ενέργεια στο δίκτυο. Η ηλιακή ενέργεια που παράγεται στη στέγη θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο από τις ηλεκτρικές συσκευές του σπιτιού ή για τη φόρτιση της μπαταρίας.

Όταν δεν επιτρέπεται πλέον η διοχέτευση στο δίκτυο, όλη η πλεονάζουσα ηλιακή ενέργεια πρέπει να απορρίπτεται. Στο εξεταζόμενο παράδειγμα αναφοράς, το 69% της πιθανής ηλιακής παραγωγής χάνεται ανεκμετάλλευτο. «Η μηδενική έγχυση έχει μοιραίες συνέπειες: Το κόστος για την ηλεκτρική ενέργεια από τυπικά φωτοβολταϊκά στέγης αυξάνεται λόγω της απαγόρευσης έγχυσης από τα 10 λεπτά σε πάνω από 30 λεπτά ανά κιλοβατώρα», λέει ο Johannes Weniger, διευθύνων σύμβουλος του Aquu.

Ο EEG 2027 δημιουργεί λανθασμένα πολιτικά κίνητρα με τη μηδενική έγχυση

«Με τη μηδενική έγχυση, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας ακριβαίνει άσκοπα το ρεύμα από τα ιδιωτικά ηλιακά συστήματα. Αυτό αποτελεί ενεργειακή καταστροφή. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αυξάνει τεχνητά την περίοδο απόσβεσης των μικρών φωτοβολταϊκών στέγης με τον EEG 2027. Η επέκταση της ηλιακής ενέργειας στην κατηγορία των μικρών συστημάτων θα μπορούσε έτσι να παγώσει εντελώς», δηλώνει η Susanne Jung, διευθύνουσα σύμβουλος και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του SFV. Όσο μεγαλύτερο είναι το φωτοβολταϊκό σύστημα, τόσο περισσότερη ηλιακή ενέργεια πρέπει να απορρίπτεται. Αντί να χρησιμοποιούνται οι κατάλληλες επιφάνειες στεγών όσο το δυνατόν πληρέστερα, από το 2027 θα ήταν οικονομικά πιο ελκυστικό να σχεδιάζονται μικρότερα φωτοβολταϊκά συστήματα, ώστε να ελαχιστοποιούνται οι απώλειες από την απόρριψη ενέργειας.

Βάσει των αποτελεσμάτων της μελέτης PV2027, η SFV και το Aquu ζητούν από τους βουλευτές της γερμανικής Βουλής (Bundestag) να τροποποιήσουν τα ακόλουθα πέντε σημεία του προσχεδίου του EEG 2027:

1.     Διατήρηση της σταθερής εγγυημένης τιμής (Einspeisevergütung) στον EEG 2027: Πρέπει να διατηρηθεί μια απλή και προβλέψιμη επιλογή έγχυσης για φωτοβολταϊκά συστήματα έως 25 κιλοβάτ, ώστε τα ιδιωτικά νοικοκυριά να μπορούν να συνεχίσουν να επενδύουν με ασφάλεια.

2.    Προσφορά του πριμ αγοράς (Marktprämie) ως επιλογή και για μικρά φωτοβολταϊκά: Η διασφάλιση του πριμ αγοράς δεν θα πρέπει να ισχύει μόνο για συστήματα άνω των 25 κιλοβάτ. Και τα μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα χρειάζονται μια αξιόπιστη αμοιβή για την ηλιακή ενέργεια που διοχετεύουν.

3.    Όχι στην αναγκαστική απευθείας εμπορία: Η απευθείας εμπορία θα πρέπει να γίνει ο κανόνας μόνο όταν καταστεί τυποποιημένη και διαθέσιμη με αποδεκτό κόστος για μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα κάτω των 25 κιλοβάτ.

4.    Αποφυγή της μηδενικής έγχυσης: Η μηδενική έγχυση δεν πρέπει να καθιερωθεί ως ο κανόνας, επειδή εμποδίζει την πλήρη αξιοποίηση των επιφανειών της στέγης και αναγκάζει σε απόρριψη το μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης ηλιακής ενέργειας.

5.    Κίνητρα για ευέλικτη χρήση των μπαταριών αποθήκευσης: Άρση των εμποδίων και δημιουργία κινήτρων ώστε οι μπαταρίες να μπορούν να διοχετεύουν την αποθηκευμένη ηλιακή ενέργεια στο δίκτυο κατά τις απογευματινές και νυχτερινές ώρες.

Die PV2027-μελέτη μπορει να την βρειτε κατων από το ακόλουθι Link.

Πηγή: SFV | solarserver.de © Solarthemen Media GmbH