Υπό Εταιρικό Έλεγχο! Η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά: από τη βιομηχανία, για τη βιομηχανία.

Υπό Εταιρικό Έλεγχο! Η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά: από τη βιομηχανία, για τη βιομηχανία.

Πώς η ιδιωτική επιρροή διαμορφώνει τις δημόσιες προτεραιότητες και επενδύσεις

Χημικά | Περιβάλλον

Περισσότεροι από 200 καλεσμένοι και ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Στεφάν Σεζουρνέ, παρευρέθηκαν στην εναρκτήρια συνάντηση της Συμμαχίας για τα Κρίσιμα Χημικά (Critical Chemicals Alliance) σε ένα κέντρο της χημικής βιομηχανίας στην Ολλανδία τον Ιανουάριο του 2026. Ωστόσο, από την έναρξη της Συμμαχίας, είναι σαφές ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC) βρίσκεται στο «τιμόνι» αυτής της πρωτοβουλίας, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μην ανησυχεί για τον κίνδυνο η διαδικασία να επηρεαστεί αδικαιολόγητα από εταιρικά συμφέροντα.

Η δομή της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου του Διοικητικού της Συμβουλίου και των ομάδων εργασίας, είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να δίνει στους υφιστάμενους παίκτες της χημικής βιομηχανίας τεράστιο λόγο στα αποτελέσματα, παρά τα περιχαρακωμένα συμφέροντά τους. Παράλληλα, η πολιτική κατεύθυνση της διαδικασίας είναι επίσης έντονα προβληματική, καθώς η αντιμετώπιση των επιβλαβών χημικών απουσιάζει εντελώς, ενώ «ψευδείς λύσεις» για την κλιματική κρίση, την παραγωγή πλαστικών και την απορρύθμιση είναι πολύ πιθανό να λάβουν ισχυρή ώθηση.

Έκτακτη είδηση! Στις 9 Ιουλίου 2026, 31 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δημοσίευσαν επιστολή προς τον Αντιπρόεδρο της Επιτροπής Σεζουρνέ, απαιτώντας είτε τη θεμελιώδη μεταρρύθμιση της Συμμαχίας για τα Κρίσιμα Χημικά είτε την πλήρη διακοπή της. Διαβάστε την επιστολή εδώ.

Η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2026. Αυτή η ευρωπαϊκή διαδικασία θα οδηγήσει τελικά σε έναν κατάλογο χημικών μορίων και μονάδων παραγωγής που θεωρούνται «κρίσιμης σημασίας» για την υποστήριξη της οικονομίας της ΕΕ. Αυτά τα κρίσιμα χημικά θα λάμβαναν στη συνέχεια δημόσια υποστήριξη, ενδεχομένως με τη μορφή κρατικών ενισχύσεων από τις εθνικές κυβερνήσεις.

Η ιδέα της αναγνώρισης κρίσιμων μορίων και εγκαταστάσεων προήλθε από τη Γαλλία και αντικατοπτρίζει άλλες βιομηχανικές «συμμαχίες» της ΕΕ για διαφορετικούς τομείς. Η πρόταση υιοθετήθηκε γρήγορα σε επίπεδο ΕΕ και τώρα παρουσιάζεται ως μέρος των επίσημων προσπαθειών για τη «διάσωση» της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας, η οποία ισχυρίζεται επανειλημμένα ότι αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες.

Ωστόσο, από την έναρξη της Συμμαχίας, είναι σαφές ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC) βρίσκεται στο τιμόνι αυτής της πρωτοβουλίας, με τη Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ της Επιτροπής (DG GROW) να μην ανησυχεί για τον κίνδυνο αδικαιολόγητης επιρροής της διαδικασίας από εταιρικά συμφέροντα. Όπως εξηγεί αυτή η έκθεση, η δομή της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου του Διοικητικού της Συμβουλίου και των ομάδων εργασίας, έχει σχεδιαστεί για να δώσει στους υφιστάμενους παίκτες της χημικής βιομηχανίας τεράστιο λόγο στα αποτελέσματα, παρά τα ίδια συμφέροντά τους. Εν τω μεταξύ, η πολιτική κατεύθυνση της πρωτοβουλίας είναι επίσης βαθύτατα προβληματική.

 Ο κόσμος είναι κατακλυσμένος από πλαστικά και επιβλαβείς χημικές ουσίες, όπως τα «παντοτινά χημικά» (PFAS). Ωστόσο, η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά αγνοεί επιμελώς την επιτακτική ανάγκη της χημικής βιομηχανίας να αποτοξινώσει επειγόντως τα επιβλαβή προϊόντα της, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κρίση της χημικής ρύπανσης που επηρεάζει τα σώματά μας, το κλίμα και το περιβάλλον. Αντίθετα, πολλές προβληματικές και επιβλαβείς ουσίες βρίσκονται ήδη στην «ουρά» για να χαρακτηριστούν ως «κρίσιμες».

 

Η Συμμαχία φαίνεται επίσης έτοιμη να ενισχύσει ψευδείς λύσεις για την κλιματική κρίση, ενώ αρνείται την ανάγκη σταδιακής μείωσης του πετροχημικού τομέα, ο οποίος υποφέρει από υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα και μειωμένη ζήτηση. Αυτή η πρωτοβουλία είναι επίσης πιθανό να ενισχύσει περαιτέρω την τρέχουσα εμμονή της ΕΕ με την απορρύθμιση προς όφελος της βιομηχανίας — δηλαδή την υποβάθμιση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κανόνων δημόσιου συμφέροντος.

Λαμβάνοντας υπόψη την παραπάνω ελαττωματική βάση, ίσως δεν είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι λίγες ΜΚΟ επέλεξαν να ενταχθούν στη Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά. Και μεταξύ των λίγων που εντάχθηκαν, με στόχο να κατευθύνουν τη Συμμαχία σε μια πιο βιώσιμη πορεία, ορισμένες αναφέρουν ότι οι φωνές τους έχουν περιθωριοποιηθεί πλήρως, παρόλο που αυτές οι ομάδες εκπροσωπούν ζωτικής σημασίας ανησυχίες για την ανθρώπινη υγεία και τη μόλυνση του περιβάλλοντος.

Η CCA (Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά) κινείται με μεγάλη ταχύτητα και ενδέχεται να ολοκληρώσει μεγάλο μέρος της εργασίας της τον Οκτώβριο, μετά από μόλις δέκα μήνες. Είναι καταστροφικό το γεγονός ότι η πραγματική δράση για την αντιμετώπιση της κρίσης της χημικής ρύπανσης και της σημαντικής συμβολής της βιομηχανίας στην κλιματική κρίση δεν συμβαίνει με τον ίδιο ρυθμό. Αντίθετα, η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά φαίνεται έτοιμη να επιβραβεύσει τις υφιστάμενες χημικές και πετροχημικές βιομηχανίες —οι οποίες ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για τη δημιουργία αυτών των προβλημάτων εξαρχής— ενώ δεν κάνει απολύτως τίποτα για τη μείωση της παραγωγής επιβλαβών χημικών και πλαστικών.

Αυτή η συζήτηση πρέπει να επαναπροσδιοριστεί επειγόντως γύρω από την έννοια της «ουσιαστικότητας» για το δημόσιο συμφέρον. Θα πρέπει να εξετάσουμε ποια χημικά χρειαζόμαστε για ουσιώδεις κοινωνικές λειτουργίες και ποια όχι, ώστε να μην εγκλωβιστούμε σε περαιτέρω, μη απαραίτητη παραγωγή επιβλαβών χημικών ουσιών.

 

 

Διορθώνοντας ένα από τα χειρότερα διαγράμματα για το κλίμα

 Διορθώνοντας ένα από τα χειρότερα διαγράμματα για το κλίμα

Η δεκαετία του 1930 ήταν θερμή στις Μεσοδυτικές ΗΠΑ, αλλά όχι τόσο θερμή

Prof  Andrew Dessler

Ένα «hall of fame» για τα κακά διαγράμματα του κλίματος θα περιελάμβανε σίγουρα αυτό:

Το διάγραμμα καλύπτει την ηπειρωτική έκταση των ΗΠΑ και δείχνει με θεαματικό τρόπο ότι οι θερμοκρασίες τη δεκαετία του 1930 ήταν πιο ακραίες από εκείνες της σημερινής περιόδου. Το μέγεθος που αποτυπώνεται, ο δείκτης κυμάτων καύσωνα (heat wave index), κατασκευάζεται ως ο μέσος όρος των σταθμών για τον αριθμό των περιόδων ζέστης διάρκειας 4 ημερών (όπου η μέση θερμοκρασία ξεπερνά το τοπικό όριο της 1 στα 10 έτη) κάθε χρόνο, επομένως οι υψηλότερες τιμές σημαίνουν ότι οι καύσωνες ήταν συχνότεροι εκείνο το έτος.

Δημοσιεύτηκε αρχικά το 1999 και έχει περάσει από διάφορες εκδοχές, με την παραπάνω να προέρχεται από έναν ιστότοπο της EPA το 2021.

Μην το εκλάβετε αυτό ως κριτική στην αρχική επιστημονική δημοσίευση — δημοσιεύτηκε το 1999, εξάλλου. Ωστόσο, το διάγραμμα παρέμεινε στο προσκήνιο πολύ μετά την ημερομηνία λήξης του και έκτοτε έχει γίνει βασικό εργαλείο της κλιματικής άρνησης. Νομίζω ότι είναι ώρα να επανεξετάσουμε τι μας λέει πραγματικά αυτό το διάγραμμα.

 

Είναι όμως σωστό;

Αφού διαβάσατε τις προηγούμενες ανάρτησή μας για τη ζέστη της δεκαετίας του 1930, πιθανότατα γνωρίζετε ήδη την απάντηση: αυτό το διάγραμμα είναι λανθασμένο σε σημαντικά σημεία.

Το παραπάνω διάγραμμα έχει κατασκευαστεί από ανεπεξέργαστα, μη προσαρμοσμένα δεδομένα σταθμών, τα οποία περιέχουν σημαντικές συστηματικές αποκλίσεις (biases) τόσο στα αρχεία των μεμονωμένων σταθμών όσο και στη γεωγραφική τους κατανομή.

Όπως συζητήσαμε στις προηγούμενες ανάρτησή μας, μπορούμε να προσαρμόσουμε αυτά τα σφάλματα. Ορίστε τα διαγράμματα με τις αποκλίσεις αφαιρεμένες:

Σε αυτά τα διαγράμματα, χρησιμοποιώ τα προσαρμοσμένα και σταθμισμένα ως προς την έκταση δεδομένα GHCN-daily (που περιγράφονται σε αυτήν την ανάρτηση) και τα ημερήσια χερσαία δεδομένα του Berkeley Earth (που χρησιμοποιούνται σε αυτήν την ανάρτηση).

Και τα δύο διαγράμματα δείχνουν κάτι διαφορετικό από τα ανεπεξέργαστα δεδομένα. Τα δεδομένα του GHCN-daily δείχνουν ότι τα πιο ακραία έτη ήταν το 1936, το 2023, το 1934, το 1931 και το 2011. Στο σύνολο δεδομένων Berkeley Earth, τα πιο ακραία έτη ήταν το 2023, το 2011, το 1936, το 2020 και το 1931.

Επομένως, μόλις λάβετε υπόψη τις αποκλίσεις στα δεδομένα, δεν μπορείτε να συμπεράνετε ότι οι θερμοκρασίες κατά τη δεκαετία του 1930 στην ηπειρωτική έκταση των ΗΠΑ ήταν πιο ακραίες από εκείνες των τελευταίων ετών.

Αντίθετα, το μόνο δίκαιο συμπέρασμα είναι ότι τα τελευταία λίγα χρόνια ήταν περίπου τόσο ακραία όσο τα θερμότερα έτη της δεκαετίας του 1930 στις ηπειρωτικές ΗΠΑ.

 

Η δεκαετία του 1930 ήταν θερμή, αλλά όχι λόγω της παγκόσμιας θέρμανσης

Παρά αυτή την αμφίσημη απάντηση, μπορούμε ακόμα να μάθουμε κάτι από το διάγραμμα.

Πρώτον, όπως έχουμε επισημάνει πολλές φορές, η ζέστη της δεκαετίας του 1930 ήταν περιφερειακή — ήταν συγκεντρωμένη στο κέντρο των ΗΠΑ. Αυτό διαφέρει από το σήμερα, όπου οι ακραίες θερμοκρασίες είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο.

Κατανοούμε γιατί αυτό το μικρό τμήμα των ΗΠΑ ήταν τόσο θερμό τη δεκαετία του 1930. Ήταν η φυσιολογική κλιματική μεταβλητότητα σε συνδυασμό με τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η σχετική ανθρώπινη δραστηριότητα δεν ήταν η καύση ορυκτών καυσίμων, αλλά οι κακές γεωργικές πρακτικές που συνετέλεσαν στο φαινόμενο Dust Bowl (το «Μπολ της Σκόνης»).

Κατά τις αρχές του 20ού αιώνα, το επιθετικό όργωμα και η αντικατάσταση των αυτόχθονων χόρτων άφησαν τα εδάφη των Μεγάλων Πεδιάδων εκτεθειμένα. Όταν εκδηλώθηκαν συνθήκες ξηρασίας, αυτά τα υποβαθμισμένα εδάφη ξεράθηκαν γρήγορα, μειώνοντας την εξάτμιση και την υγρασία του εδάφους και ενισχύοντας τη ζέστη.

Αυτή η ανατροφοδότηση μεταξύ ξηρασίας και υποβάθμισης της γης ενίσχυσε τις θερμοκρασίες στις Μεσοδυτικές ΗΠΑ και βοήθησε στη δημιουργία της εξαιρετικής ζέστης της εποχής του Dust Bowl που φαίνεται στα παραπάνω διαγράμματα.

Μια εικόνα αξίζει όσο 1.000 λέξεις, οπότε ορίστε πώς ήταν το Ντάλχαρτ του Τέξας το 1938:

Εγκαταλελειμμένη φάρμα με ανεμόμυλο και γεωργικό εξοπλισμό. Ντάλχαρτ, Τέξας. Ιούνιος 1938. Συντελεστές: Dorothea Lange; Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, Τμήμα Εκτυπώσεων & Φωτογραφιών. Πηγή.

Ορίστε πώς φαίνεται το Ντάλχαρτ του Τέξας σήμερα από το διάστημα:

Ντάλχαρτ, Τέξας το 2016. Google Earth.

Αυτοί οι κύκλοι είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της άρδευσης κεντρικού άξονα (κυκλικά χωράφια). Η άρδευση δροσίζει την επιφάνεια, και η επέκταση της γεωργίας και της άρδευσης στις κεντρικές ΗΠΑ στα μέσα του 20ού αιώνα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο γιατί οι καύσωνες ήταν περιορισμένοι στα μέσα του 20ού αιώνα:

 

Το διορθωμένο διάγραμμα: τα ίδια δεδομένα με αυτά που σχεδιάστηκαν παραπάνω, αλλά εξωμαλυσμένα με έναν κεντρικό κινητό μέσο όρο 10 ετών.

Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1970, βλέπουμε τους καύσωνες να κινούνται ανοδικά. Αντίθετα με τη ζέστη του Dust Bowl στη δεκαετία του 1930, αυτή η αύξηση μετά το 1970 είναι παγκόσμια. Αυτή είναι η κλιματική αλλαγή που κάνει τους καύσωνες πιο ακραίους.

Συμπεράσματα

• Η ακραία ζέστη της δεκαετίας του 1930 κάλυπτε ένα πολύ μικρό μέρος του πλανήτη, τις Μεσοδυτικές ΗΠΑ. Η εστίαση μόνο σε αυτήν την περιοχή είναι μια κλασική περίπτωση επιλεκτικής χρήσης δεδομένων (cherry-picking).
• Η ζέστη της δεκαετίας του 1930 οφειλόταν στην ανθρώπινη δραστηριότητα με τη μορφή κακών γεωργικών πρακτικών σε συνδυασμό με τη φυσική μεταβλητότητα.
• Από τη δεκαετία του 1970, οι καύσωνες έχουν γίνει συχνότεροι. Αυτό διαφέρει από το Dust Bowl επειδή αποτελεί ένα παγκόσμιο σήμα, που εμφανίζεται ουσιαστικά παντού. Αυτό οφείλεται σχεδόν βέβαια στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Επομένως, αν δείτε κάποιον να προσπαθεί να υποβαθμίσει τη σημερινή ακραία ζέστη ισχυριζόμενος ότι «η δεκαετία του 1930 ήταν θερμότερη», πρόκειται για απάτη. Επισημάνετε το με #1930sScam, πατήστε το κουμπί κοινοποίησης παρακάτω και μοιραστείτε τον σύνδεσμο μαζί με τη διορθωμένη εικόνα.

Μετανάστευση στη Σέουτα.Φήμες και παιχνίδια εξωτερικής πολιτικής

Μετανάστευση στη (Θέουτα)Σέουτα.Φήμες και παιχνίδια εξωτερικής πολιτικής

Πώς έγινε ξαφνικά 60.000 πρόσφυγες να προσπαθήσουν να φτάσουν στην ΕΕ μέσω του θύλακα της Σέουτα; Και τι ρόλο έπαιξε το Μαρόκο.

TAZ Από τους Christian Jakob και Mirco Keilberth

 

Έως και 60.000 άνθρωποι από το Μαρόκο, την Αλγερίαν και άλλες αφρικανικές χώρες έφτασαν μέχρι την περασμένη Πέμπτη στον ισπανικό θύλακα της Σεούτα, διασχίζοντας τα συνήθως αυστηρά φρουρούμενα και βαριά εξοπλισμένα σύνορα. Μαζικές παραβιάσεις των συνόρων είχαν συμβεί εδώ και στο παρελθόν. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε τόσο μεγάλος αριθμός μετακινούμενων ανθρώπων.

Ακόμη και από απομακρυσμένα μέρη του Μαρόκου, άνθρωποι έφτασαν με λεωφορεία στη μαροκινή κοινότητα Φνιντέκ. Μπροστά στα μάτια των δυνάμεων ασφαλείας, αποβιβάστηκαν και κατευθύνθηκαν προς τις συνοριακές εγκαταστάσεις στην παραλία Ταραχάλ. Πολλοί κολύμπησαν γύρω από έναν κυματοθραύστη και σκαρφάλωσαν στην ξηρά από την ισπανική πλευρά. Αργότερα, το πλήθος άνοιξε περάσματα στις περιφράξεις των συνόρων και πέρασε μέσα. Μόνο το βράδυ της Πέμπτης επενέβησαν ξανά οι μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας και έκλεισαν το πέρασμα, χρησιμοποιώντας μεταξύ άλλων εκτοξευτήρες νερού.

Μέχρι το απόγευμα της Κυριακής, η Ισπανία ανέσυρε 72 πτώματα και το Μαρόκο 17, σύμφωνα με τις αρχές, ανάμεσα στα οποία πολλά παιδιά. Δεκάδες άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται σύμφωνα με ΜΚΟ, ενώ πιθανολογείται ότι συνολικά πάνω από 100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους — οι περισσότεροι από πνιγμό. Το Μαρόκο μετέφερε πτώματα στην Ταγγέρη, όπου διενεργήθηκε νεκροψία την Κυριακή.

Η Ισπανία επανέφερε τους περισσότερους ανθρώπους στο Μαρόκο, σύμφωνα με ανεξάρτητους παρατηρητές, σε μεγάλο βαθμό χωρίς τη χρήση βίας. Ωστόσο, σε αντίθεση με τη διαδρομή προς τα εκεί, πρέπει τώρα να οργανώσουν μόνοι τους την επιστροφή τους. Ο Mohamed Sbihi από τη μεδίνα της Ραμπάτ είχε επίσης φτάσει στη Σεούτα το μεσημέρι της Πέμπτης μέσω ενός ανοιχτού συνοριακού περάσματος. «Οι Ισπανοί αστυνομικοί μας άφησαν απλά να περάσουμε. Εκείνη τη στιγμή πιστέψαμε ότι οι φήμες των τελευταίων ημερών ήταν πράγματι αληθινές.»

Βίντεο στο TikTok προωθούσαν το ταξίδι στη Σεούτα

Ο 24χρονος αναφέρει τηλεφωνικά στην taz ότι την προηγούμενη εβδομάδα εμφανίστηκαν ξαφνικά στο TikTok και το Instagram πολυπληθή βίντεο που διαφήμιζαν το ταξίδι στη Σεούτα. «Ένα δικαστήριο φέρεται να αποφάσισε ότι από εκεί μπορεί κανείς να ταξιδέψει πολύ εύκολα στην ηπειρωτική Ισπανία», λέει ο Mohamed Sbihi. «Μαζί με τρεις φίλους, χωρίς να το πολυσκεφτώ, αποφάσισα να πάω. Σε ένα καθορισμένο σημείο συνάντησης στα περίχωρα της πόλης, βρεθήκαμε ανάμεσα σε ένα τεράστιο πλήθος. Δεν είχαμε ούτε χρήματα ούτε σχέδιο. Μετά κατέφθασαν φορτηγά. Ταξιδέψαμε στην καρότσα μέχρι το Φνιντέκ.»

Ο Sbihi ήταν στην πρώτη ομάδα που πέρασε τα σύνορα όχι κολυμπώντας, αλλά με τα πόδια. Υπήρχαν ορισμένοι συνεπιβάτες που φαίνεται να καθοδηγούσαν τους άλλους και τους πήγαν απευθείας προς το λιμάνι. Ωστόσο, δεν έφτασαν στα πλοία επειδή οι ισπανικές δυνάμεις ασφαλείας είχαν στήσει περίμετρο ασφαλείας γύρω από την περιοχή.

Επίσης, κάτοικοι των γύρω συνοικιών τους καταδίωξαν από εκεί με ρόπαλα και αεροβόλα. «Επειδή όλα τα καταστήματα ήταν κλειστά και συναντούσαμε εχθρικούς κατοίκους και αστυνομικούς παντού, είμαστε όλη μέρα σε κίνηση.» Οι περισσότεροι στην ομάδα του ήταν πολύ νεότεροι από τον ίδιο, αναφέρει ο Mohamed Sbihi. Κάποια στιγμή το βράδυ, απλώς επέστρεψαν πίσω από τα σύνορα που ήταν ακόμη ανοιχτά. «Όμως ξόδεψα όλα μου τα χρήματα για το πρώτο ζεστό γεύμα μετά από δύο ημέρες. Και δεν ξέρω ακόμα πώς θα επιστρέψω.»

«Όταν είδα άψυχα σώματα, κατάλαβα ότι ήταν μια κακή ιδέα.»

— Ayoob, φοιτητής από την Ταγγέρη

Δεν είναι θυμωμένος — όπως πολλοί με τους οποίους μίλησε η taz. «Στην πραγματικότητα δεν ξέρω γιατί ξεκίνησα», λέει ο Ayoob, ένας φοιτητής από την Ταγγέρη. Είχε κολυμπήσει την Παρασκευή από την παραλία του Φνιντέκ στη Σεούτα. Έχει πολυάριθμες μελανιές στα πόδια του, αναφέρει ο 20χρονος. Αρχικά, Μαροκινοί αστυνομικοί προσπάθησαν να διαλύσουν το πλήθος που πιέζεται προς τη μικρή πόλη χρησιμοποιώντας γκλοπ. «Αυτό οδήγησε σε πραγματικές μάχες δρόμου. Δίπλα μας κολυμπούσαν και οικογένειες με παιδιά.»

 

 Παπούτσια και δαχτυλίδια: Η παραλία στη Σεούτα στις 30 Ιουλίου Φωτογραφία: Marcos Moreno/Europa Press/dpa

Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι στη θάλασσα έπρεπε να διασωθούν από άλλους που κολυμπούσαν μαζί τους, λέει. «Όταν είδα άψυχα σώματα, κατάλαβα ότι ήταν μια κακή ιδέα.» Ο Ayoob είναι επίσης εγκλωβισμένος τώρα στο Φνιντέκ και ελπίζει ότι οι γονείς του θα του στείλουν χρήματα την Κυριακή για ένα εισιτήριο λεωφορείου για την Ταγγέρη.

Όμως, κυρίως οι μετανάστες από τη Δυτική Αφρική που ταξίδεψαν επίσης στη Σεούτα θέλουν να μείνουν. «Διασχίσαμε τα σύνορα της Αλγερίας προς το Μαρόκο και μας ξυλοκόπησαν στρατιώτες», λέει ο Abubakr Bangui από τη Σιέρα Λεόνε. Παραμένει με τη σύζυγο και την κόρη του στην παραλία της Σεούτα. «Θα μείνουμε, τα πράγματα δεν μπορούν να γίνουν χειρότερα εδώ από ό,τι στο Μαρόκο.»

Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς ήταν δυνατή μια τέτοιας κλίμακας, πρωτοφανής παραβίαση των μοναδικών χερσαίων συνόρων μεταξύ Αφρικής και ΕΕ (μαζί με τον άλλο θύλακα, τη Μελίγια).

Το Μαρόκο πληρώνεται από την Ισπανία εδώ και δεκαετίες για τη φύλαξη των συνοριακών εγκαταστάσεων — αλλά στο παρελθόν είχε αναστείλει προσωρινά τη φύλαξη αρκετές φορές για να ασκήσει πίεση στην Ισπανία.

Ένας καθοριστικός παράγοντας αυτή τη φορά φαίνεται να ήταν η κακή οικονομική κατάσταση στη χώρα. Ο πληθωρισμός, η ανεργία, η ξηρασία και η έλλειψη νερού επηρεάζουν ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους εκτός των μεγάλων πόλεων του Μαρόκου. Η δυσαρέσκεια είναι μεγάλη. Τον περασμένο Οκτώβριο, νέοι άνθρωποι κατέβηκαν μαζικά στους δρόμους στις διαδηλώσεις «Gen Z 212» — που ονομάστηκαν έτσι από τον τηλεφωνικό κωδικό της χώρας. «Υπάρχουν πολλές κρίσεις και μια χαοτική κατάσταση στη χώρα. Η κατάσταση είναι ασταθής και λείπει η εμπιστοσύνη στην πολιτική. Η Ευρώπη φαίνεται σε πολλούς ως το Ελντοράντο», λέει στην taz ο Hassane Amari, ερευνητής και ακτιβιστής της ΜΚΟ Association pour tout.e.s les migrant.e.s στην Ούζντα του Μαρόκου.

Στις 23 Σεπτεμβρίου διεξάγονται κοινοβουλευτικές εκλογές στο Μαρόκο. Στην κυβέρνηση του Ραμπάτ μπορεί να φαίνεται χρήσιμη μια κάποια εξωτερική αυστηρότητα απέναντι στην Ισπανία. Η Μαδρίτη είχε πρόσφατα προσεγγίσει την Αλγερία, τον εχθρικό γείτονα του Μαρόκου, μεταξύ άλλων με μια μεγάλη συμφωνία για το φυσικό αέριο. Επιπλέον, η Μαδρίτη θέλει να προσφέρει την ισπανική υπηκοότητα στους κατοίκους της κατεχόμενης από το Μαρόκο Δυτικής Σαχάρας που γεννήθηκαν πριν από την αποχώρηση των Ισπανών το 1976. Αυτό θα υπονόμευε τη θέση του Ραμπάτ στη Δυτική Σαχάρα. «Το Μαρόκο θα έχει παίξει τα χαρτιά του με την ενέργεια της Πέμπτης», λέει ο Hassane Amari.

Ένας δεύτερος παράγοντας ήταν μια αξιοσημείωτη συσσώρευση δημοσιεύσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις ημέρες πριν από την Πέμπτη. «Αν δεις αυτά τα σκαλιά, το όνειρό σου έχει γίνει πραγματικότητα», μαζί με εικόνες μιας σκάλας από τον ισπανικό θύλακα της Σεούτα. Την περασμένη εβδομάδα κυκλοφόρησαν μαζικά τέτοιες αναρτήσεις σε πλατφόρμες όπως το TikTok ή το Facebook. Το μήνυμα: Ο δρόμος προς την Ευρώπη είναι ανοιχτός. Σε πολλές περιπτώσεις γινόταν αναφορά σε απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας της 8ης Ιουλίου. Το δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι η άμεση απέλαση χωρίς εξέταση ασύλου είναι απαράδεκτη εάν οι ενδιαφερόμενοι είχαν φτάσει στη Σεούτα ή τη Μελίγια δια θαλάσσης, δηλαδή κολυμπώντας.

Στο μεταναστευτικό ρεύμα της περασμένης εβδομάδας υπήρχε «κάτι μη φυσιολογικό», λέει ο Hassane Amari. «Χωρίς όλες αυτές τις φήμες, οι άνθρωποι σίγουρα δεν θα είχαν μετακινηθεί σε τέτοιους αριθμούς σε όλο το Μαρόκο», λέει ο Amari. «Αυτό εγείρει πολλά ερωτήματα και πρέπει να ερευνηθεί ανεξάρτητα.»

Η ΜΚΟ Caminando Fronteras καταγράφει την κατάσταση στα σύνορα της Μελίγια και της Σεούτα εδώ και πολλά χρόνια και διαθέτει παρατηρητές επί τόπου. «Μια τέτοια κατάσταση δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ εδώ», λέει η ιδρύτρια Helena Maleno στην taz. Η κινητοποίηση προς τα σύνορα δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εξηγηθεί μόνο με την απόφαση του ισπανικού δικαστηρίου, ούτε μόνο με τις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Ήρθαν λεωφορεία από όλη τη χώρα και τους άφησαν να ταξιδέψουν.» Οι φράχτες της Σεούτα έχουν ύψος έξι μέτρα και ελέγχονται εξαιρετικά αυστηρά. «Και ξαφνικά οι πύλες ανοίγουν. Αυτή είναι μια πολιτική απόφαση», λέει.

Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ αποτελεί κόκκινο πανί για τους ακροδεξιούς και τους απολυταρχικούς, όχι μόνο λόγω της μεταναστευτικής της πολιτικής και επειδή είναι μία από τις λίγες εναπομείνασες φιλελεύθερες φωνές εντός της ΕΕ.

Στάση απέναντι στη Γάζα και το Ιράν

Η Maleno επισημαίνει ότι η Ισπανία έχει δημιουργήσει εχθρούς με τη θέση της σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν και τη Γάζα — και το Μαρόκο, με τη σειρά του, συνδέεται στενά με την κυβέρνηση των ΗΠΑ.

Τον Μάρτιο, ο Michael Rubin, πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου και ερευνητής στο προσκείμενο στο MAGA think tank American Enterprise Institute, κάλεσε ανοιχτά το Μαρόκο να στείλει μπουλντόζες στα σύνορα «και στη συνέχεια να εισβάλει άοπλο στη Σεούτα και τη Μελίγια για να υψώσει τη σημαία», σύμφωνα με τον Rubin. Ο Σάντσεθ και ο ισπανικός τύπος «θα γκρινιάζουν μεν, αλλά δεν θα έχουν κανένα μέσο δράσης». Ο βασιλιάς Χασάν Β΄ έχει τώρα τη «ιστορία με το μέρος του», έγραψε στη συνέχεια ο Rubin. «Η περιοχή ανήκε στο Μαρόκο για περισσότερο από μια χιλιετία πριν από την ιμπεριαλιστική άφιξη της Ισπανίας.»

Ο Andrii Sybiha, Υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, έγραψε στο X για μια «έντονη ρωσική εκστρατεία προπαγάνδας σε όλη την Ευρώπη» που χρησιμοποιεί εικόνες από τη Σεούτα «για να σπείρει την αποσταθεροποίηση». Υπήρξαν περισσότερες από 1.500 δημοσιεύσεις σε πλατφόρμες που αναγνωρίστηκαν από αναλυτές ως φιλορωσικό δίκτυο. «Εδώ και χρόνια, η Μόσχα χρησιμοποιεί τη μετάναστευση και άλλα ευαίσθητα θέματα για να σπείρει τον φόβο και να αποσταθεροποιήσει τις ευρωπαϊκές χώρες», δήλωσε ο Sybiha.

Όταν η Ισπανία φιλοξένησε τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη τον Ιούνιο του 2022, η κυβέρνηση είχε πιέσει για τη συμπερίληψη των «υβριδικών απειλών» στο νέο «Στρατηγικό Concept» της συμμαχίας για την επόμενη δεκαετία, συμπεριλαμβανομένης της παράτυπης μετάναστευσης. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών José Manuel Albares αναφέρθηκε σε «μη στρατιωτικές απειλές» στις χώρες του Μαγκρέμπ και του Σαχέλ στη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ, οι οποίες βρίσκονται υπό αυξανόμενη ρωσική επιρροή.

Η μετάναστευση χρησιμοποιούνταν πάντα για την άσκηση πίεσης σε άλλα κράτη. Τώρα η γεωπολιτική κατάσταση έχει αλλάξει σημαντικά, λέει η Helena Maleno. «Οι χαμένοι είναι οι μετανάστες, οι οποίοι σήμερα αποτελούν εργαλείο για την άσκηση πίεσης σε άλλα κράτη, στην προκειμένη περίπτωση στην Ισπανία.» Οι κερδισμένοι από τέτοια γεγονότα είναι οι εταιρείες ασφάλειας και εξοπλισμών.

Επιστήμονες Εξέτασαν 17 Δείγματα Ανθρώπινων Αρτηριών – Και βρήκαν μικροπλαστικά σε κάθε ένα από αυτά

 Επιστήμονες Εξέτασαν 17 Δείγματα Ανθρώπινων Αρτηριών – Και Βρήκαν Μικροπλαστικά σε Κάθε Ένα από Αυτά

Με τα μικροπλαστικά (πλαστικά θραύσματα μεγέθους λιγότερο από 5 χιλιοστά ή 0,2 ίντσες) να ανακαλύπτονται σε πολλά μέρη του σώματος – συμπεριλαμβανομένων των οστών και του εγκεφάλου – το ερώτημα δεν είναι αν αυτά τα υλικά εισέρχονται μέσα μας, αλλά το πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα.

Μια ομάδα με επικεφαλής ερευνητές από το Capital Medical University στην Κίνα, δημοσιεύοντας την εργασία της στο Journal of Hazardous Materials το 2024, διαπίστωσε ότι οι αρτηρίες που προωθούν το αίμα στο σώμα μας δεν έχουν ξεφύγει από την αργή «είσδυση» των μικροπλαστικών στη σάρκα μας.

Εξετάζοντας 17 δείγματα ανθρώπινων αρτηριών που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων, οι ερευνητές βρήκαν μικροπλαστικά παρόντα σε όλα τα δείγματα – και σε συγκεντρώσεις σχετικώς υψηλότερες από εκείνες των πλαστικών στο αίμα.

 

 

Οι ερευνητές βρήκαν μικροπλαστικά σε τρεις διαφορετικούς τύπους αρτηριακού ιστού. (Liu et al., J. Hazard. Mater., 2024)

Αυτό αποτελεί πραγματική ανησυχία για την ανθρώπινη υγεία, ειδικά καθώς τα μικροπλαστικά έχουν συνδεθεί προηγουμένως με την αθηροσκλήρωση[i] σε μελέτες που έγιναν σε ποντίκια. Η πάθηση αυτή εμφανίζεται όταν οι αρτηρίες στενεύουν λόγω της συσσώρευσης λιπωδών πλακών (αθηρωματική πλάκα) και μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικών επεισοδίων.

«Βρήκαμε ότι τρεις τύποι αρτηριακών δειγμάτων, συμπεριλαμβανομένων των στεφανιαίων, των καρωτίδων και των αορτικών αρτηριών, περιείχαν μικροπλαστικά», γράφουν οι ερευνητές στη δημοσιευμένη εργασία τους.

Οι αρτηρίες που περιείχαν επικίνδυνες λιπώδεις πλάκες (τα δείγματα στεφανιαίων και καρωτιδικών αρτηριών) είχαν περίπου διπλάσιο επίπεδο μικροπλαστικών σε σχέση με εκείνες χωρίς (τα δείγματα αορτικών αρτηριών) – ένα πιθανό στοιχεία που συνδέει τα μικροπλαστικά με τις καρδιοαγγειακές παθήσεις.

Ωστόσο, αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί με προσοχή και να δοκιμαστεί σε μελλοντικές μελέτες – ενδέχεται οι διαφορετικοί τύποι αρτηριών να επηρέαζαν επίσης τα επίπεδα των μικροπλαστικών.

 

Τα διαφορετικά πλαστικά που ανακαλύφθηκαν έχουν πολλαπλές πιθανές πηγές. (Liu et al., J. Hazard. Mater., 2024)

 

Πώς τα μικροπλαστικά ενδέχεται να βλάψουν το σώμα

Το πώς τα μικροπλαστικά ενδέχεται να βλάψουν το σώμα και σε ποιο βαθμό είναι ερωτήματα που οι ερευνητές συνεχίζουν να διερευνούν, αλλά είναι σαφές ότι δεν είναι καλό για εμάς να προστίθενται μικροσκοπικά κομμάτια συνθετικού υλικού στα βιολογικά μας συστήματα.

«Τα μικροπλαστικά μπορεί να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες και κυτταρική βλάβη, να παρεμβληθούν στον μεταβολισμό της ενέργειας και των λιπιδίων και να προκαλέσουν ανοσο-φλεγμονώδεις αποκρίσεις, σύμφωνα με διάφορα στοιχεία από μελέτες σε ζώα», γράφουν οι ερευνητές.

Το πώς αυτά τα μικροπλαστικά εισέρχονται στο σώμα είναι ένα άλλο ανοιχτό ερώτημα, αν και είναι πιθανό να εμπλέκονται πολλαπλές διαδρομές εισόδου. Η κατάποσή τους μέσω τροφών και ποτών, καθώς και η άμεση εισπνοή τους από τον αέρα, είναι πιθανό να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.

Από αυτές τις πηγές μπορούν να διαρρεύσουν στα κύτταρα ή μεταξύ των κυττάρων για να φτάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, και από εκεί στις αρτηρίες.

Το τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (PET) ήταν ο κυρίαρχος τύπος πλαστικού στα δείγματα ιστών, αντιπροσωπεύοντας το 73,7% του εντοπισμένου πλαστικού. Είναι το πλαστικό που χρησιμοποιείται σε μπουκάλια νερού, συσκευασίες τροφίμων και ρούχα.

«Το ποσοστό των μικροπλαστικών στα αρτηριακά δείγματα ενδέχεται να σχετίζεται με τη συχνότητα της ανθρώπινης έκθεσης σε αυτά τα μικροπλαστικά, κάτι που αξίζει περαιτέρω διερεύνηση», γράφουν οι ερευνητές.

 

Επιπλέον ευρήματα και μελλοντικές έρευνες

Μια ξεχωριστή μελέτη του 2024 που δημοσιεύτηκε στο The New England Journal of Medicine κατέληξε σε παρόμοια ευρήματα. Παρακολούθησε 257 ασθενείς για 34 μήνες, διαπιστώνοντας ότι σχεδόν το 60% αυτών είχε μετρήσιμες ποσότητες πολυαιθυλενίου στις πλάκες των αρτηριών τους.

Σε αντίθεση με τη μελέτη στο Journal of Hazardous Materials, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν στην πάροδο του χρόνου, δείχνοντας μια συσχέτιση μεταξύ των υψηλότερων επιπέδων μικροπλαστικών και της υψηλότερης πιθανότητας εγκεφαλικών και καρδιακών προσβολών.

Με τόσους άλλους παράγοντες να εμπλέκονται πιθανώς, δεν μπορούμε ακόμα να επιβεβαιώσουμε μια άμεση σχέση αιτίου-αποτελέσματος μεταξύ των μικροπλαστικών στις αρτηρίες και των καρδιαγγειακών παθήσεων, αλλά τα στοιχεία συσσωρεύονται.

Δεδομένου ότι τα πλαστικά είναι σχεδόν αναπόφευκτα στον σύγχρονο κόσμο, απαιτούνται επειγόντως περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πώς εισέρχονται στο σώμα και τι κάνουν εκεί.

Σχετικό: Μελέτη δείχνει πώς τα μικροπλαστικά μπορούν εύκολα να ανέβουν την τροφική αλυσίδα. Θα έπρεπε να ανησυχούμε;

«Αυτή η μελέτη παρέχει πολύτιμα δεδομένα για περαιτέρω αξιολογήσεις των κινδύνων των μικροπλαστικών στην ανθρώπινη καρδιαγγειακή υγεία», γράφουν οι ερευνητές.

«Στο μέλλον, πρέπει να προσδιορίσουμε τις πηγές των μικροπλαστικών στις αρτηρίες, να διερευνήσουμε το πρότυπο κατανομής των μικροπλαστικών στις αρτηρίες και, το σημαντικότερο, να διευκρινίσουμε τις επιπτώσεις αυτών των μικροπλαστικών στην ανθρώπινη υγεία, ειδικά στις αρτηριακές παθήσεις».

Του David Nield. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Journal of Hazardous Materials.

---

[i] Η αρτηριοσκλήρωση εμφανίζεται όταν τα αιμοφόρα αγγεία που είναι υπεύθυνα για τη μεταφορά του οξυγόνου και  άλλων θρεπτικών  συστατικών από την καρδιά σας στο υπόλοιπο σώμα σας (αρτηρίες) γίνονται παχιά και δύσκαμπτα, περιορίζοντας μερικές φορές τη ροή του αίματος στα όργανα και τους ιστούς σας. Οι υγιείς αρτηρίες είναι εύκαμπτες και ελαστικές, αν και  με την πάροδο του χρόνου, τα τοιχώματα στις αρτηρίες μπορεί να σκληρύνουν,  οδηγώντας σε μια κατάσταση που ονομάζεται σκλήρυνση των αρτηριών.

 

Η αθηροσκλήρωση όμως, είναι ένας συγκεκριμένος τύπος αρτηριοσκλήρωσης. Πρόκειται για την συσσώρευση χοληστερόλης, λιπών και άλλων ουσιών πάνω και μέσα  στα αρτηριακά τοιχώματα. Αυτή η συσσώρευση ονομάζεται πλάκα. Η πλάκα μπορεί να προκαλέσει στένωση των αρτηριών σας, εμποδίζοντας τη ροή του αίματος, ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο  να “σκάσει” , δημιουργώντας θρόμβο αίματος.

Τουρκία υπό τον Ερντογάν: Όταν επέστρεψε ο Σουλτάνος

 Τουρκία υπό τον Ερντογάν: Όταν επέστρεψε ο Σουλτάνος

Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος πριν από δέκα χρόνια, ακολούθησε μια πρωτοφανής αυταρχική αναδιάρθρωση. Ακόμη και το μεγαλύτερο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, το CHP, έχει σχεδόν ευθυγραμμιστεί πλήρως με το καθεστώς και θα πρέπει να επανευρεί τον εαυτό του.

Του Ingo Arend

«Δώρο Θεού»: Έτσι είχε αποκαλέσει ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος τη νύχτα της 15ης προς 16η Ιουλίου 2016. Τμήματα του τουρκικού στρατού είχαν καταλάβει τότε στρατηγικά σημεία στην Κωνσταντινούπολη, όπως τις γέφυρες του Βοσπόρου· στην τηλεόραση, ένα αυτοαποκαλούμενο «Συμβούλιο για τη Δημοκρατία στην Πατρίδα» διέβαζε μια διακήρυξη για την σχεδιαζόμενη καταληψη της εξουσίας, ενώ στην Άγκυρα μαχητικά αεροσκάφη βομβάρδιζαν το κτήριο του Κοινοβουλίου. Στο μεταξύ, μια ειδική μονάδα κατευθυνόταν στη Μαρμαρίδα του Αιγαίου για να εξουδετερώσει τον Πρόεδρο που παραθέριζε εκεί – ματαίως.

Έκτοτε, το γεγονός αυτό γιορτάζεται ετησίως με συγκεντρώσεις «Δημοκρατίας και Μαρτύρων» προς τιμήν εκείνων των οποίων η αντίσταση στους δρόμους και τις γέφυρες της Κωνσταντινούπολης πριν από δέκα χρόνια εξασφάλισε την επιστροφή του Προέδρου στο παλάτι του.

Διότι έτσι προσφέρθηκε στον αρχηγό του κράτους η μοναδική ευκαιρία να απαλλαγεί από τους αντιπάλους του και να αναμορφώσει το πολιτικό σύστημα. Στη δεκαετία που ακολούθησε, ο Ερντογάν κατάφερε να οικοδομήσει έναν «ανταγωνιστικό αυταρχισμό» τουρκικής κοπής, εναντίον του οποίου σήμερα κανένα αντίδοτο δεν φαίνεται να λειτουργεί.

Σε αυτή τη πολιτειακή τάξη πραγμάτων, η τυπική αρχιτεκτονική της δημοκρατίας παραμένει: εκλογές, πολυκομματισμός και στοιχεία διάκρισης των εξουσιών. Ωστόσο, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), που κυβερνά από το 2002, και ο ηγέτης του χρησιμοποιούν την εξουσία επί του κρατικού μηχανισμού για να εκφοβίσουν ή να θέσουν εκτός νόμου τους πολιτικούς τους αντιπάλους.

Τίποτα δεν αποδεικνύει καλύτερα αυτή τη διάβρωση των δημοκρατικών κανόνων και θεσμών από το γεγονός ότι, μετά την εισαγωγή του προεδρικού συστήματος το 2018 (η οποία διευκολύνθηκε από το πραξικόπημα), τα υπουργικά έδρανα στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας ξηλώθηκαν. Τα μέλη της κυβέρνησης λογοδοτούν πλέον μόνο στον Πρόεδρο και όχι στο Κοινοβούλιο. Με την αφαίρεση του «δικαιώματος του προϋπολογισμού», το οποίο διαθέτουν τα περισσότερα νομοθετικά σώματα, η Εθνοσυνέλευση έχασε επίσης την κυριαρχία της επί των δημοσιονομικών. Τις αποφάσεις τις λαμβάνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στο παλάτι του των 1.150 δωματίων στην Άγκυρα, ανάμεσα σε έναν κύκλο στενών συμβούλων, μελών της οικογένειάς του και φιλικών επιχειρηματιών, μέσω διαταγμάτων. Αυτό το σύστημα θυμίζει εκείνο του σουλτανάτου, για την επιστροφή του οποίου είχε προειδοποιήσει το 2017 ο Metin Feyzioğlu, επικεφαλής του Τουρκικού Δικηγορικού Συλλόγου.

Ο Ερντογάν είχε επιτυχία με αυτό επειδή εξουδετέρωσε όλες τις προσωπικότητες της αντιπολίτευσης που γίνονταν επικίνδυνες για τον ανερχόμενο αυταρχισμό: από τον ηγέτη των Κούρδων Selahattin Demirtaş (συνελήφθη το 2016), στον μαικήνα του πολιτισμού Osman Kavala (φυλακίστηκε το 2017), μέχρι τον Ekrem İmamoğlu (προσήχθη το 2025 για υποτιθέμενη διαφθορά), τον δημοφιλή δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης που ανήκει στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), το οποίο ιδρύθηκε από τον Κεμάλ Ατατούρκ το 1923.

Με κατηγορίες-λάστιχο όπως «προσβολή του Προέδρου», «περιφρόνηση των θρησκευτικών αξιών» ή «Fetö» (το ακρωνύμιο για το κίνημα του Fethullah Gülen, υπόπτου για την ανατροπή και συμμάχου του Ερντογάν στα πρώτα χρόνια), η ευθυγραμμισμένη δικαιοσύνη διώκει κάθε δείγμα αμφισβήτησης από την κοινωνία των πολιτών. Η σύλληψη περισσότερων από 250 ακαδημαϊκών, δικηγόρων, συνδικαλιστριών, δημοσιογράφων και ακτιβιστριών για το περιβάλλον εν όψει της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις αρχές Ιουλίου, καθώς και η σύλληψη συμμετεχόντων στην απαγορευμένη πορεία Pride της Κωνσταντινούπολης μία εβδομάδα νωρίτερα, ήταν τα προσωρινά κορυφώματα αυτής της αυταρχικής συσπείρωσης.

Είχε ξεκινήσει με ένα γιγαντιαίο κύμα εκκαθαρίσεων μετά την απόπειρα πραξικοπήματος, κατά το οποίο συνελήφθη σχεδόν το ήμισυ των στρατιωτικών, 130.000 δημόσιοι υπάλληλοι απολύθηκαν και πάνω από δύο εκατομμύρια Τούρκοι έγιναν στόχος αστυνομικών ερευνών.

Ιδεολογικά, ο βαθιά θρησκευόμενος Πρόεδρος έχει βάλει την τουρκική κοινωνία σε έναν κορσέ νεοφιλελευθερισμού και Ισλάμ. Το τελευταίο ερμηνεύεται από τη κρατική Αρχή Θρησκευτικών Υποθέσεων (Diyanet İşleri Başkanlığı), της οποίας ο ετήσιος προϋπολογισμός, ύψους περίπου τριών δισεκατομμυρίων ευρώ, ξεπερνά εκείνον πολλών υπουργείων. Η Diyanet ελέγχει επίσης το δίκτυο θρησκευτικών ιδρυμάτων που διεισδύει στην τουρκική κοινωνία των πολιτών σαν τριχοειδές σύστημα.

Η υποταγή του πολιτικού συστήματος σε ένα μόνο πρόσωπο επρόκειτο να ολοκληρωθεί αυτόν τον Μάιο με την προσπάθεια ουσιαστικής κρατικοποίησης του κύριου κόμματος της αντιπολίτευσης, του CHP. Με την εκπληκτική του επιτυχία στις δημοτικές εκλογές του 2024, το CHP στέκεται εμπόδιο στον στόχο του Ερντογάν να γίνει πρόεδρος για τρίτη φορά το 2028, αυτή τη φορά δια βίου. Το σύνθημά του «Αιώνας της Τουρκίας», που διακήρυξε το 2023 για τα 100ά γενέθλια της Δημοκρατίας, δεν σημαίνει τίποτα άλλο από την οριστική ρήξη με τη Δημοκρατία του Ατατούρκ.

Οπως και να έχει: Βάσει της ανπόδεικτης κατηγορίας για εξαγορά ψήφων κατά την εκλογή του στην προεδρία του CHP το 2023, ο Özgür Özel αντικαταστάθηκε πριν από τρεις μήνες από δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης από τον προκάτοχό του, Kemal Kılıçdaroğlu, έναν πρώην γραφειοκράτη.

Δεν είναι απορίας άξιο που πριν από λίγες εβδομάδες συνελήφθη ο Deniz Göktaş. Στην εκπομπή του στο YouTube "Ölü Deniz" (που μπορεί να σημαίνει «Νεκρά Θάλασσα» ή «Νεκρός Ντενίζ»), η οποία έχει εκατομμύρια προβολές, ο κωμικός είπε ότι ο Ερντογάν μετατράπηκε από έναν «ντροπαλό δικτάτορα σε έναν δικτάτορα που τα έχει βρει με τον εαυτό του». Και έτσι διατύπωσε με ακρίβεια το προφανές.

Με την αποκατάσταση του Abdullah Öcalan, του ηγέτη του μαχητικού Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (PKK) που είναι φυλακισμένος από το 1999, ο Μακιαβελικά χαρισματικός Πρόεδρος διέσπασε επίσης το αριστερό, προ-κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP), το οποίο στο κοινοβούλιο υπό τον Selahattin Demirtaş είχε γίνει ρυθμιστής των εξελίξεων.

Σε μια εποχή που η εσωτερική πολιτική πίεση στον Ερντογάν αυξάνεται λόγω της οικονομικής κρίσης στη χώρα, τα δύο σημαντικότερα κόμματα της αντιπολίτευσης διαλύονται εκ των έσω. Ενώ το HDP ελίσσεται ελπίζοντας σε παραχωρήσεις του Ερντογάν για την ισότητα των Κούρδων, ο Özel έδειξε μη αναμενόμενο σθένος μεταφέροντας στους δρόμους τη διαμαρτυρία ενάντια στην προσπάθεια εγκαθίδρυσης μιας πιστής αντιπολίτευσης.

Μια πραγματική αλλαγή συστήματος, ωστόσο, θα μπορούσε να πετύχει ο Özel μόνο εάν απάλλασσε μακροπρόθεσμα το κόμμα ιδεολογικά από τον ρόλο του ως θεματοφύλακα ενός ξεπερασμένου Κεμαλισμού: από τον κοινωνικό ελιτισμό του, τον υπερβολικό εθνικισμό, τον κρατισμό του και τη μέτωπική του αντιπαράθεση με τους Κούρδους. Στο αφήγημα του Ατατούρκ για το ομοιογενές τουρκικό έθνος δεν υπήρχε χώρος για αυτούς.

Ακόμα κι αν η υποβόσκουσα διαμάχη για την αποπομπή του Özel φαίνεται ως η προσωρινή νίκη του Ερντογάν επί του τελευταίου εναπομείναντος αντιπάλου, θα μπορούσε παρόλα αυτά να γίνει ο καταλύτης μιας ακούσιας μεταμόρφωσης: δηλαδή, το CHP να μην επιδιώκει πλέον τη νομιμοποίησή του μέσω τελετουργικών όρκων πίστης των κομματικών στελεχών μπροστά από πορτρέτα του Ατατούρκ, αλλά μέσω της άμεσης κινητοποίησης των μαζών.

Έτσι, από τις στάχτες του παλιού κρατικού κόμματος, όπως το CHP δικαίως περιφρονήθηκε από την προοδευτική κοινωνία των πολιτών, θα μπορούσε να δημιουργηθεί το «Κόμμα του Λαού», το οποίο αντλεί τη νομιμοποίησή του από μια κοινωνική γείωση που μέχρι τώρα ήταν χαρακτηριστική για το AKP του Ερντογάν. Μια γεύση αυτής της στρατηγικής έδωσε το CHP όταν, σε μια εκστρατεία μετά τη σύλληψη του İmamoğlu, επετράπη και σε μη μέλη να ψηφίσουν για την επιλογή του υποψηφίου προέδρου, η οποία συνήθως ήταν εσωκομματική διαδικασία.

Αυτός ο αγώνας για την αυτοεπιβεβαίωση του CHP έγινε, όπως υποστήριξε ο Özel σε δοκίμιο για το "Journal of Democracy", «ένας από τους πιο καθοριστικούς δημοκρατικούς αγώνες», το αποτέλεσμα του οποίου θα έχει αντίκτυπο πέρα από τα σύνορα της Τουρκίας: «Γι' αυτό το CHP έχει εξελιχθεί σε ένα πολιτικό κίνημα που αναπτύσσει μια νέα κατανόηση της κινητοποίησης των μαζών. Οι συγκεντρώσεις μας είναι οργανικές, άμεσα δημοκρατικές, συμπεριληπτικές και διαδραστικές.»

Αυτή η στρατηγική εξαρτάται απόλυτα από την κοινωνική απήχηση. Αν και πρόσφατα υπήρξε μεγάλη προσέλευση στις διαδηλώσεις υποστήριξης του CHP —με το μαχητικό σύνθημά τους «Ή όλοι μαζί – ή κανένας μας»—, αυτό δεν μπορεί να αποκρύψει το γεγονός ότι η κοινωνία των πολιτών, η οποία είναι ιδιαίτερα ανθεκτική από το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980 και θα έπρεπε να πλαισιώνει την προσέγγιση του Özel, έχει συστηματικά αποδιοργανωθεί από το κύμα διαδηλώσεων στο Πάρκο Γκεζί το 2013 με κυκλικά επαναλαμβανόμενα κύματα συλλήψεων και λουκέτων.

Ακόμη κι αν οι οικολογικές πρωτοβουλίες ή το ισχυρό γυναικείο κίνημα ξεκινάνε επανειλημμένα διαμαρτυρίες: η οικονομική κρίση και ο πληθωρισμός, η αυστηρή καταστολή της ελευθερίας της έκφρασης, ο περιορισμός του δικαιώματος διαδήλωσης και του σεξουαλικού αυτοκαθορισμού έχουν προκαλέσει μια πρωτοφανή διαρροή εγκεφάλων (brain drain) ακαδημαϊκών. Είναι αμφίβολο αν όσοι απέμειναν θα μπορούσαν ακόμα να αποτελέσουν την κρίσιμη μάζα για τον μετασχηματισμό. Το παράδειγμα της Ουγγαρίας δεν θα μπορούσε απλά να αντιγραφεί. Επιπλέον, μετά από 25 χρόνια Ερντογάν, η αλλαγή προσώπων δεν θα ήταν αρκετή. Μια αναδόμηση θα απαιτούσε μια σύνθετη «επανεκπαίδευση» (reeducation), παρόμοια με τις προσπάθειες κατά τη διάρκεια της αποναζιστικοποίησης στη Γερμανία – τόσο βαθιά διαμορφώνει πλέον το αυταρχικό πλέγμα τη μάζα της τουρκικής συνείδησης. ●

Κατάρρευση του Πολικού Στροβίλου: Τι σημαίνει για τον χειμερινό μας καιρό 2026-2027

 Κατάρρευση του Πολικού Στροβίλου: Τι σημαίνει για τον χειμερινό μας καιρό

 By Andrej Flis

Ένα πραγματικό γεγονός κατάρρευσης του Πολικού Στροβίλου (Αιφνίδια Στρατοσφαιρική Θέρμανση) σημαίνει βασικά μια ισχυρή άνοδο της θερμοκρασίας και της πίεσης στη Στρατόσφαιρα, με αποτέλεσμα τη διατάραξη της κυκλοφορίας του Πολικού Στροβίλου.

Ένα τέτοιο σημαντικό γεγονός καταγράφηκε στα τέλη Ιανουαρίου φέτος. Μπορείτε να δείτε αυτή τη διατάραξη στην τρισδιάστατη (3D) ανάλυση παρακάτω: περιοχές υψηλής πίεσης με παράλληλη θέρμανση συμπίεσαν τον Πολικό Στρόβιλο, επιμηκύνοντας τη δομή του. Αυτό ανάγκασε τον Πολικό Στρόβιλο να ωθήσει τον χαμηλότερο πυρήνα του προς τη Βόρεια Αμερική, επιτρέποντας σε ένα ισχυρό βόρειο ρεύμα με παγωμένο αέρα να ξεχυθεί στις ανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και τμήματα της Ευρώπης.

Οι θερμοκρασιακές ανωμαλίες που προέκυψαν μετά από αυτή τη διατάραξη φαίνονται παρακάτω, με επίκεντρο τα τέλη Ιανουαρίου και τις αρχές Φεβρουαρίου 2026. Μπορείτε να δείτε το ξέσπασμα ψύχους που μεταφέρθηκε σε ολόκληρο το κεντρικό και ανατολικό μισό των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και στο μακρινό νότιο Καναδά. Επίσης, επηρεάστηκαν τα βορειοκεντρικά και βόρεια τμήματα της Ευρώπης.

Αλλά αυτό ήταν ένα γεγονός διατάραξης, όχι μια πλήρης κατάρρευση του Πολικού Στροβίλου. Τι σημαίνει, λοιπόν, ένα γεγονός πλήρους κατάρρευσης για τον καθημερινό μας καιρό στην επιφάνεια; Αρχικά, πρέπει να καταλάβουμε ότι μπορεί να χρειαστεί κάποιος χρόνος μέχρι οι επιδράσεις από τη στρατόσφαιρα να φτάσουν στα χαμηλότερα στρώματα. Γι' αυτό συνήθως εξετάζουμε τις περιόδους 0–30 ημερών μετά από ένα τέτοιο γεγονός, ώστε να εντοπίσουμε τις καιρικές αλλαγές που προκύπτουν.

Πρώτα, μπορούμε να δούμε τις αλλαγές στην ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια μετά από ένα γεγονός κατάρρευσης του Πολικού Στροβίλου, χρησιμοποιώντας τις ερευνητικές εικόνες του NOAA CSL. Το γεγονός της στρατοσφαιρικής θέρμανσης τείνει να δημιουργεί μια περιοχή υψηλής πίεσης πάνω από τις πολικές περιοχές καθώς κινείται προς τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας, σπάζοντας τα «πολικά τείχη» πάνω από τον Βόρειο Πόλο.

Αυτό σημαίνει ότι καθώς η πίεση ανεβαίνει πάνω από τον πόλο, ο αεροχείμαρρος (jet stream) διαταράσσεται. Αυτό «ξεκλειδώνει» τον κρύο αέρα από τον πόλο και τον απελευθερώνει προς τα νότια.

Παρακάτω φαίνεται η μέση θερμοκρασία 0–30 ημέρες μετά από ένα γεγονός κατάρρευσης του Πολικού Στροβίλου. Αυτό δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και τα βόρεια και κεντρικά τμήματα της Ευρώπης, είναι συνήθως πιο κρύα από το κανονικό μετά από ένα γεγονός Αιφνίδιας Στρατοσφαιρικής Θέρμανσης (SSW). Αυτό είναι στην πραγματικότητα ένα μοτίβο πολύ παρόμοιο με το γεγονός των τελών Ιανουαρίου που δείξαμε παραπάνω.

Μπορείτε να δείτε σχεδόν ακριβώς το ίδιο μοτίβο ξεσπάσματος ψύχους από τον περασμένο Δεκέμβριο, το οποίο περιελάμβανε μια διάσπαση του Πολικού Στροβίλου στα χαμηλότερα στρώματα. Αυτό έφερε έναν πυρήνα του Πολικού Στροβίλου στη Βόρεια Αμερική, εγκαθιδρύοντας το μοτίβο του «Πολικού Εξπρές», ίδιο με αυτό που φαίνεται στην παραπάνω εικόνα.

Κοιτάζοντας τις χιονοπτώσεις μετά από γεγονότα SSW, μπορούμε να δούμε χιονοπτώσεις πάνω από τον μέσο όρο σε μεγάλο μέρος των ανατολικών Ηνωμένων Πολιτειών, στα μεσοδυτικά (Midwest), στον νοτιοανατολικό Καναδά και στην Ευρώπη. Αυτό οφείλεται στις αλλαγές της πίεσης που ακολουθούν ένα γεγονός στρατοσφαιρικής θέρμανσης, επιτρέποντας στον ψυχρότερο πολικό αέρα να ξεχυθεί προς τα νότια και μέσα σε αυτές τις περιοχές.

Όπως μπορείτε να δείτε, ένας διαταραγμένος Πολικός Στρόβιλος μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον χειμερινό καιρό στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, παρακολουθούμε στενά τα καιρικά μοτίβα και κάθε δραστηριότητα γύρω από τον Πολικό Στρόβιλο, ξεκινώντας νωρίς, μόλις εντοπιστούν τα πρώτα μηνύματα.

Με τα σημάδια να δείχνουν έναν ασθενέστερο Πολικό Στρόβιλο για το 2026/2027, το Super El Niño μπορεί να προκαλέσει μια αρκετά ισχυρή διατάραξη ώστε να τον καταρρεύσει πλήρως. Αυτό μπορεί να αυξήσει σημαντικά την πιθανότητα για περισσότερες κρύες χειμερινές ημέρες και χιονοπτώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και τμήματα της Ευρώπης.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Να σκέφτεσαι όπως η κυρίαρχη μετριότητα

 Τεχνητή Νοημοσύνη: Να σκέφτεσαι όπως η κυρίαρχη μετριότητα

«Καθόλου αιτατά αιτήματα, μόνο φωτιά».

Η ΤΝ είναι ασύμβατη με τις χειραφετημένες και ελεύθερες κοινωνίες. Αυτό δεν αποτελεί σχεδιαστικό λάθος, αλλά τον ίδιο τον σκοπό της δημιουργίας της.

«Ορισμένες μηχανές πρέπει να καταστραφούν για να μην παράγουν τέρατα». Με αυτά τα λόγια, ο Μπράιαν Μέρτσαντ, συγγραφέας του βιβλίου Blood in the Machine, συνοψίζει όχι μόνο την πλοκή του «Φρανκενστάιν» της Μαίρης Σέλλεϋ, αλλά και τη δράση των Λουδιτών. Οι Λουδίτες, μια οργανωμένη ομάδα εργατών στη Μεγάλη Βρετανία των αρχών του 19ου αιώνα, διαμαρτυρήθηκαν με δυναμικά, πρακτικά μέσα ενάντια στην καπιταλιστική χρήση των νέων μηχανικών αργαλειών.

Τα σύγχρονα αριστερά κινήματα θα έπρεπε να πράξουν το ίδιο. Σήμερα ο στόχος δεν είναι πλέον οι αργαλειοί των πρωτο-καπιταλιστών ιδιοκτητών εργοστασίων, αλλά οι υλικές και άυλες εκδηλώσεις της λεγόμενης τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Αυτή η διάθεση αντίστασης απουσιάζει από τις προοδευτικές συζητήσεις γύρω από την ΤΝ. Αντίθετα, οι κριτικές φωνές διατυπώνουν αιτήματα για ρυθμιστική συγκράτηση, ανοιχτό κώδικα (Open Source), ηθικό σχεδιασμό και οικολογική βιωσιμότητα.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα αυτού του είδους κριτικής αποτελούν τα λόγια του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄. Στην πρώτη του εγκύκλιο, συνέκρινε την τεχνολογία με την πυρηνική ενέργεια και ζήτησε να απαλλαγεί από τη λογική της καταστροφής, ώστε να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της ΤΝ για το καλό της ανθρωπότητας: η ΤΝ πρέπει να αφοπλιστεί, ώστε να μην εξελιχθεί σε ατομική βόμβα. Αυτό το είδος κριτικής είναι υποδειγματικό για την αντιπαράθεση γύρω από την ΤΝ, η οποία, αν και ακούγεται σαν μια σθεναρή παρέμβαση, ταυτόχρονα νομιμοποιεί και επιβεβαιώνει το ίδιο το αντικείμενο της κριτικής της.

«Η ΤΝ δεν είναι μια ουδέτερη τεχνολογία που μπορεί να προστατευτεί από το να γίνει ατομική βόμβα μέσω ρυθμιστικών περιορισμών. Η ίδια είναι η ατομική βόμβα.»

Κατονομάζει πολλές επιβλαβείς πτυχές, αλλά ταυτόχρονα εξαίρει πάντα την ΤΝ ως μια καινοτομία με μεγάλες προοπτικές, της οποίας τα μειονεκτήματα αποτελούν απλώς αποτέλεσμα των συνθηκών υπό τις οποίες χρησιμοποιείται. Στους προοδευτικούς κύκλους, αυτού του είδους η κριτική στην ΤΝ είναι επίσης ευρέως διαδεδομένη. Ο οικονομολόγος Τιμ Μέντσνερ υποστήριξε στο περιοδικό Jacobin ότι η Αριστερά πρέπει να αναπτύξει το δικό της όραμα για το μέλλον της ΤΝ, ενώ στο Ideas Letter, ο κριτικός της τεχνολογίας Εβγκένι Μορόζοφ ανακήρυξε την ΤΝ ακόμη και ως το μέτρο σύγκρισης για έναν βιώσιμο σοσιαλισμό του μέλλοντος.

 

Ένας κόσμος χωρίς ΤΝ;

Το εκπληκτικό, ωστόσο, είναι ότι και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τις προειδοποιήσεις του Πάπα. Εκπρόσωπός της δήλωσε στο Καθολικό Πρακτορείο Ειδήσεων: «Μπορούμε μόνο να συμφωνήσουμε με το όραμα του Αγίου Πατρός Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ και την ανάγκη για ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο για την ΤΝ». Αυτή η ομοφωνία θα έπρεπε να μας ανησυχεί. Δεν σημαίνει ότι το Βατικανό, οι προοδευτικές φωνές και οι κυβερνώντες βρήκαν ξαφνικά μια κοινή γραμμή στο θέμα της ΤΝ. Η συμπόρευση αυτή δείχνει απλώς πόσο ακίνδυνο είναι αυτό το είδος κριτικής.

 

Φαντάζει ριζοσπαστική, αλλά παραμένει τόσο ασαφής και ασυνεπής στα συμπεράσματά της, που δεν απαιτεί καμία ουσιαστική αλλαγή πορείας. Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να κρυφτεί πίσω από εύηχα συνθήματα όπως «ρύθμιση» και «αξίες» για να σώσει τα προσχήματα, ενώ την ίδια στιγμή, ωθούμενη από τον διεθνή ανταγωνισμό, περιορίζει την ψηφιακή της νομοθεσία —που κάποτε γιορτάστηκε ως το «χρυσό πρότυπο»— προς όφελος της ανταγωνιστικότητας της εγχώριας βιομηχανίας ΤΝ.

Και μπορεί να το κάνει αυτό επειδή η τρέχουσα κριτική αδυνατεί να αμφισβητήσει την ΤΝ εκ θεμελίων. Αυτή η αποτυχία είναι σύμπτωμα αυτού που ο φυσικός Νταν ΜακΚουίλαν ονόμασε στο περιοδικό Vice ως «ρεαλισμό της ΤΝ» (AI realism): της συλλογικής ανικανότητας να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς ΤΝ. Αυτή η στένωση των οριζόντων έχει μετατρέψει τη ρύθμιση, τον ανοιχτό κώδικα, τους ηθικούς περιορισμούς και την υποχρεωτική επίκληση των καινοτόμων δυνατοτήτων της ΤΝ στο απώτατο όριο της κριτικής που μπορούν να διατυπώσουν οι προοδευτικές φωνές.

Το πιο απτό τρέχον παράδειγμα «ρεαλισμού της ΤΝ» είναι η πρόταση του Μπέρνι Σάντερς να συμμετάσχει το αμερικανικό δημόσιο στα κέρδη των εταιρειών ΤΝ, με την κυβέρνηση των ΗΠΑ να εξαγοράζει το 50% των μετοχών εταιρειών όπως η Anthropic, η OpenAI και η xAI. Ο βασικός τόνος είναι: η ΤΝ είναι αναπόφευκτη. Επομένως, ας συμμετάσχουμε και ας κερδίσουμε από αυτήν. Αυτή η κριτική αγνοεί τις μισάνθρωπες, βίαιες και αυταρχικές λειτουργίες που συνιστούν την ΤΝ.

Η ΤΝ είναι συντηρητική

Είναι ασυνεπής επειδή, αν και κατονομάζει αυτά τα επίπεδα, δεν τολμά να βγάλει τα απαραίτητα συμπεράσματα. Στερείται αλληλεγγύης επειδή αγνοεί εκείνους τους οποίους η χρήση της ΤΝ συνεχίζει να περιθωριοποιεί και να καταπιέζει, παρά τις όποιες ρυθμίσεις και τις εύηχες κατευθυντήριες γραμμές ηθικής. Με λίγα λόγια: η ΤΝ είναι θεμελιωδώς ασύμβατη με τις χειραφετημένες, εξισωτικές και ελεύθερες κοινωνίες. Όχι επειδή η ΤΝ επηρεάζεται από λάθος δυναμικές, αλλά επειδή η τεχνολογία είναι κατασκευασμένη ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό.

Η ΤΝ δεν είναι μια ουδέτερη τεχνολογία που μπορεί να αποτραπεί από το να γίνει ατομική βόμβα μέσω περιορισμών, για να χρησιμοποιήσουμε την παπική μεταφορά. Είναι η ατομική βόμβα. Η ΤΝ δεν είναι μια τεχνολογία του μέλλοντος ούτε μια καινοτομία που πρέπει να οικειοποιηθούν τα αριστερά κινήματα. Είναι εγγενώς συντηρητική και ομογενοποιητική, και ως εκ τούτου δεν αποτελεί μέτρο προόδου για τις κοινωνίες, αλλά μια τσιμεντοποίηση του στάτους κβο.

 

Μόνο μια ριζική απόρριψη της ΤΝ είναι συνεπής απέναντι σε αυτήν την κοινωνικο-τεχνική λειτουργία. Αυτό που συνήθως εννοούμε ως ΤΝ είναι συστήματα αναγνώρισης και αναπαραγωγής προτύπων (μοτίβων). Αυτά τα συστήματα μεταφέρουν πρότυπα από το παρελθόν στο μέλλον και επηρεάζουν την ατομική και κοινωνική δράση και σκέψη. Η αναπαραγωγή προτύπων είναι αναγκαστικά συντηρητική, επειδή τα δεδομένα μπορούν να αποτυπώσουν μόνο ό,τι έχει ήδη παρέλθει.

Και είναι πάντα αποκλειστική, επειδή αποτελεί ψευδαίσθηση το ότι μπορεί κανείς να αποτυπώσει την κοινωνική ποικιλομορφία σε δεδομένα. «Ένας κόσμος μεταγραμμένος σε δεδομένα (datafied) είναι ένας κόσμος χωρίς υποκείμενα», γράφει ο κοινωνικός επιστήμονας Τζέιθαν Σαντόφσκι στο βιβλίο του The Mechanic and the Luddite. Αυτή η απο-υποκειμενοποίηση είναι πάντα βίαιη. Και επειδή αποτελεί το θεμέλιο κάθε αναπαραγωγής προτύπων, η ΤΝ είναι σε θεμελιώδες επίπεδο μια βίαιη και απάνθρωπη τεχνολογία.

 

Μόνο αναπαραγωγή προτύπων

Αυτή η βία προσλαμβάνει διαφορετικές μορφές. Στον τομέα της σύνθεσης κειμένου, εμφανίζεται ως μια επιστημική βία που βασίζεται σε συλλεχθέντα δεδομένα. Οι στατιστικές διαδικασίες στον πυρήνα των γεννητριών κειμένου, όπως το ChatGPT, υπολογίζουν την πιθανότητα με την οποία μια λέξη διαδέχεται την άλλη, για να παράγουν τελικά προτάσεις που μας φαίνονται ως ανθρώπινη γλώσσα. Τα αποτελέσματα του ChatGPT, όμως, δεν αποτελούν έκφραση κατανόησης, αλλά απλώς μια μαθηματική αναπαραγωγή προτύπων σε ψηφιοποιημένα σώματα κειμένων που βασίζονται σε ψηφιακές πηγές.

Αυτή η σύνθεση κειμένου μέσω της παραγωγικής ΤΝ είναι πάντα μια πράξη μείωσης και αποκλεισμού, επειδή καθιστά αόρατες όλες εκείνες τις ανθρώπινες πραγματικότητες που δεν εκπροσωπούνταν επαρκώς στο αρχικό σύνολο δεδομένων ώστε να επηρεάσουν σημαντικά το αποτέλεσμα. Αυτό που προκύπτει είναι μια ρατσιστική και πατριαρχική ομογενοποίηση της γλώσσας και ο εννοιολογικός αποκλεισμός των περιθωριοποιημένων πραγματικοτήτων. Αυτή η μείωση, που μερικές φορές ονομάζεται και μεροληψία (bias), είναι λόγω λειτουργίας πάντα μέρος της ΤΝ. Στενεύει τη γλώσσα και τη σκέψη στην κυρίαρχη μετριότητα, όπως κι αν ορίζεται αυτή κάθε φορά.

Σε άλλους τομείς, η βία που κρύβεται σε αυτή τη μείωση γίνεται άμεσα απτή. Όταν τα συστήματα αναγνώρισης προτύπων υπολογίζουν προβλέψεις για το ποιος είναι πιθανό να διαπράξει απάτη σχετικά με τα κοινωνικά επιδόματα, μειώνουν την ανθρώπινη ατομικότητα σε σημεία δεδομένων. Ένα τέτοιο σύστημα κατηγόρησε το 2021 στην Ολλανδία δεκάδες χιλιάδες γονείς —στη συντριπτική τους πλειονότητα εντελώς άδικα— για απάτη στα επιδόματα παιδιών, χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα συχνά ως ύποπτους γονείς με φυλετικά χαρακτηριστικά (racialized). Το αποτέλεσμα ήταν η οικονομική καταστροφή πολλών ανθρώπων και η παραίτηση της κυβέρνησης.

Αυτή η μεροληψία δεν διορθώνεται με περισσότερα ή ακριβέστερα δεδομένα. Περισσότερα δεδομένα απλώς θα καθιστούσαν λιγότερο ορατή τη βία που ενυπάρχει σε κάθε μείωση των ανθρώπων σε τιμές πιθανότητας, προσδίδοντάς της μάλιστα μεγαλύτερη αληθοφάνεια. Οι προβλέψεις γίνονται ακόμα πιο αναπόδραστες για όσους παγιδεύονται σε αυτές. Αυτή η βία βρίσκει την κορύφωσή της στους υπολογισμούς για το πού βρίσκονται άνθρωποι στη Λωρίδα της Γάζας, των οποίων η θανάτωση μέσω drone πληροί με επαρκή πιθανότητα τα κριτήρια μιας πολεμικής μηχανής.

 

Η Κυβερνητική ως εργαλείο κυριαρχίας

Η επιστημική, κοινωνική και φυσική βία της ΤΝ δεν είναι σχεδιαστικό λάθος ούτε αποτέλεσμα έλλειψης δεδομένων, αλλά το κεντρικό της χαρακτηριστικό. Κάθε κριτική στην ΤΝ που σταματά στο επίπεδο της μεροληψίας, των παραισθήσεων (hallucinations) και της ποιότητας της βάσης δεδομένων, καθιστά αυτή τη διάσταση της βίας αόρατη και, ως εκ τούτου, τη νομιμοποιεί. Αυτή η κριτική στην ΤΝ δεν είναι καινούργια. Είχε ήδη διατυπωθεί στο παρελθόν ενάντια στα υπολογιστικά συστήματα ανάδρασης και ελέγχου.

Η επιστήμη πίσω από αυτά τα συστήματα λειτουργούσε υπό τον όρο της Κυβερνητικής και ονειρευόταν έναν πλήρως ψηφιοποιημένο κόσμο, στον οποίο καθολικά συστήματα ελέγχου θα κρατούσαν ολόκληρες κοινωνίες σε ισορροπία μέσω πανταχού παρόντων και ταυτόχρονα αόρατων σημάτων. Η φιλόσοφος Άννα-Βερένα Νόστχοφ («Κυβερνητική και Κριτική») περιγράφει την κυβερνητική ως ένα εργαλείο κυριαρχίας που αντικειμενοποιεί τους κυβερνώμενους ως ανθρώπινες μηχανές και ρυθμίζει τη συμπεριφορά τους. Αυτή η κυβερνητική ποιότητα χαρακτηρίζει και την ΤΝ.

Μια συνεπή απάντηση σε αυτό διατύπωσε η γαλλική αντιστασιακή ομάδα Clodo τη δεκαετία του 1980. Ενώ στη Γερμανία μαίνονταν διαδηλώσεις κατά της απογραφής του πληθυσμού, οι ακτιβιστές έκαιγαν μέσα αποθήκευσης δεδομένων στις τουαλέτες τεχνολογικών εταιρειών. Σε επιστολή της ομάδας από τον Φεβρουάριο του 1983 αναφέρεται: «Η κοινωνία μας –κωδικοποιημένη, ευθυγραμμισμένη, ελεγχόμενη– [...] στην οποία παρατασσόμαστε ο ένας δίπλα στον άλλον σαν τρένα σε σταθμό διαλογής» και «στην οποία το δυαδικό και το ποσοτικό υποτίθεται ότι θα λύσουν την κρίση – αυτή η κοινωνία είναι απάνθρωπη».

Αυτή η προοπτική πρέπει να επιστρέψει στο επίκεντρο της κριτικής κατά της ΤΝ. Για μένα, είναι τα λόγια του ανθρωπογεωγράφου Τόμας Ντεκέιζερ («Techno-Negative»), που συνέλαβε καλύτερα την ουσία αυτής της οπτικής στην ανάλυσή του για τη δράση της Clodo: «Καθόλου αιτήματα, μόνο φωτιά».

Οι καύσωνες της Δυτικής Ευρώπης και το "cold blob" του Ατλαντικού. Βαθαίνει το μυστήριο της «ψυχρής κηλίδας» στον Ατλαντικό

 Κλιματική αλλαγή: Βαθαίνει το μυστήριο της «ψυχρής κηλίδας»  στον Ατλαντικό

 

Ψυχρή κηλίδα: Στον Βόρειο Ατλαντικό, μια θαλάσσια περιοχή αψηφά την παγκόσμια τάση προς την υπερθέρμανση. Αλλά γιατί?

Εκπληκτική εξαίρεση: Αν και οι ωκεανοί παγκοσμίως θερμαίνονται, μια περιοχή στον Βόρειο Ατλαντικό γίνεται όλο και πιο κρύα εδώ και δεκαετίες - αλλά γιατί; Νέες αναλύσεις στηρίζουν τώρα την υποψία ότι αυτό το «Cold Blob» (Ψυχρή Κηλίδα) θα μπορούσε να είναι το προμήνυμα ενός κλιματικού σημείου καμπής με σοβαρές συνέπειες για την Ευρώπη. Σύμφωνα με αυτές, η τοπική ψύξη προκαλείται από την όλο και πιο εξασθενημένη Ανατροπή Κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού (AMOC). Η κατάρρευσή της θα είχε δραματικές συνέπειες.

Η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τους ωκεανούς παγκοσμίως όλο και περισσότερο, καθώς απορροφούν το 90% της θέρμανσης που προκαλείται από τον άνθρωπο. Ωστόσο, υπάρχει μια θαλάσσια περιοχή που αντιστέκεται πεισματικά στην παγκόσμια τάση εδώ και περίπου 100 χρόνια: Στον Βόρειο Ατλαντικό, νότια της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, η θάλασσα ψύχεται αντί να θερμαίνεται. Από το 1900, η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας εκεί έχει μειωθεί κατά περίπου έναν βαθμό. Αλλά γιατί;

Μεταβολές της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας από το 1955 έως το 2021. Η «Ψυχρή Κηλίδα» (Cold Blob) στον Βόρειο Ατλαντικό είναι σαφώς ορατή. — © Rahmstorf κ.ά./ Geophysical Research Letters, CC-by 4.0

 

Τι προκαλεί το «Cold Blob»;

Οι επιστήμονες του κλίματος συζητούν εδώ και καιρό για το τι κρύβεται πίσω από αυτή τη βορειοατλαντική «τρύπα θερμότητας» ή «Cold Blob». Ορισμένες προσομοιώσεις μοντέλων υποδηλώνουν ότι αυτή η ασυνήθιστη, τοπικά περιορισμένη ψύξη οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στις ιδιαίτερες συνθήκες ανέμου και καιρού σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, ο ωκεανός χάνει εκεί περισσότερη θερμότητα από ό,τι αλλού.

Άλλες μελέτες, ωστόσο, δείχνουν μια μεγαλύτερη, δυνητικά πιο απειλητική σύνδεση. Σύμφωνα με αυτές, το Cold Blob δημιουργείται επειδή η Μεσημβρινή Ανατροπή Κυκλοφορίας του Ατλαντικού (AMOC) εξασθενεί και πλησιάζει σε ένα σημείο καμπής. Αυτό το ρεύμα, στο οποίο ανήκει και το Ρεύμα του Κόλπου (Γκολφ Στριμ), μεταφέρει θερμό, αλμυρό νερό από τον τροπικό Ατλαντικό μέχρι τον μακρινό βορρά και λειτουργεί έτσι ως η «κεντρική θέρμανση» της Ευρώπης.

 

Φταίει το ρεύμα ανατροπής του Ατλαντικού;

Ωστόσο, αυτή η «αντλία ανατροπής» του Βόρειου Ατλαντικού, η οποία τροφοδοτείται από τις διαφορές θερμοκρασίας και αλατότητας, αντιδρά με ευαισθησία στις κλιματικές αλλαγές, όπως υποδηλώνουν τα μοντέλα και τα δεδομένα μετρήσεων.

Εάν το AMOC βγει πολύ εκτός ισορροπίας, μπορεί να ανατραπεί μόνιμα σε μια νέα κατάσταση – και είτε να σταματήσει εντελώς είτε να γίνει πολύ αδύναμο. Το πότε απειλεί να συμβεί αυτό το σημείο καμπής και πόσο σοβαρές θα ήταν οι συνέπειες για το παγκόσμιο κλίμα και τον άνθρωπο είναι, ωστόσο, άκρως αμφιλεγόμενο. Το ίδιο ισχύει και για το αν το Cold Blob έχει κάποια σχέση με αυτή την εξέλιξη.

Για να λύσουν το μυστήριο γύρω από την ψυχρή θαλάσσια κηλίδα, ο Stefan Rahmstorf από το Ινστιτούτο Πότσδαμ για την Έρευνα των Κλιματικών Επιπτώσεων (PIK) και οι συνεργάτες του ανέλυσαν ξανά ένα εκτενές σύνολο δεδομένων μετρήσεων από τον Βόρειο Ατλαντικό. «Το σύνολο δεδομένων ERA5 παρέχει τα πιο ολοκληρωμένα διαθέσιμα δεδομένα για τα τρέχοντα καιρικά συστήματα με ωριαίες μετρήσεις και χωρική ανάλυση περίπου 31 χιλιομέτρων», γράφουν οι ερευνητές. Σε συνδυασμό με κλιματικά μοντέλα, κατάφεραν έτσι να αναλύσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την εξέλιξη του Cold Blob.

 

Το κρύο φτάνει σε βάθος 1.000 μέτρων

Οι αναλύσεις αποκάλυψαν: «Το Cold Blob δεν είναι απλώς ένα επιφανειακό φαινόμενο, αλλά βασίζεται σε μια βαθιά απώλεια θερμότητας του ωκεανού», αναφέρουν ο Rahmstorf και η ομάδα του. Σύμφωνα με τα δεδομένα, η ανωμαλία ψύχους εκτείνεται σε βάθος περίπου 1.000 μέτρων. Έτσι, αυτή η ψυχρή ζώνη φτάνει περίπου στο ίδιο βάθος με τον βόρειο βραχίονα της Ανατροπής Κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή, όπως εξηγούν οι ερευνητές. Κατά τη γνώμη τους, αυτό συνηγορεί στο ότι το ρεύμα ανατροπής εμπλέκεται αιτιωδώς στο Cold Blob.

Επιπλέον: Εάν η ψύξη στην ψυχρή κηλίδα οφειλόταν μόνο σε μια επιφανειακή απώλεια θερμότητας, αυτή θα έπρεπε να είχε ενταθεί. Κι αυτό γιατί ο περιβάλλων ωκεανός και τα θαλάσσια ρεύματα θερμαίνουν τη θαλάσσια περιοχή όλο και περισσότερο. Για να παραμείνει η ψυχρή κηλίδα, η απώλεια θερμότητας μέσω της επιφάνειας της θάλασσας θα έπρεπε να αντισταθμίζει αυτή την αυξανόμενη θέρμανση, εξηγούν οι ερευνητές.

Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει, όπως δείχνουν τα δεδομένα των μετρήσεων. «Τα δεδομένα του ERA5 δείχνουν το αντίθετο: Η απώλεια θερμότητας από την επιφάνεια της θάλασσας έχει μειωθεί στην περιοχή του Cold Blob – ελαφρώς από το 1955 και σημαντικά από το 1993», αναφέρουν ο Rahmstorf και οι συνεργάτες του. Αυτό επίσης συνηγορεί στο ότι η AMOC έχει μεταφέρει όλο και λιγότερη θερμότητα σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή τις τελευταίες δεκαετίες.

 

Η «κεντρική θέρμανση» της Ευρώπης εξασθενεί

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, τα αποτελέσματά τους στηρίζουν έτσι τη θεωρία της AMOC. Κατά συνέπεια, το Cold Blob που παρατηρείται στον Βόρειο Ατλαντικό είναι ένα σύμπτωμα της εξασθένησης της Ανατροπής Κυκλοφορίας του Βόρειου Ατλαντικού. Αυτό υποστηρίζεται επίσης από δεδομένα μετρήσεων, σύμφωνα με τα οποία η αλατότητα στην περιοχή της ανωμαλίας ψύχους έχει επίσης μειωθεί σημαντικά: «Η αλατότητα στην περιοχή της "ψυχρής κηλίδας" είναι η χαμηλότερη των τελευταίων 120 ετών», αναφέρουν ο Rahmstorf και η ομάδα του. «Αυτό ταιριάζει με τη μειωμένη μεταφορά αλατιού μέσω της AMOC από τις υποτροπικές περιοχές».

Τι σημαίνει όμως αυτό για την «κεντρική θέρμανση» της Ευρώπης;

«Οι ισχυρές ενδείξεις για μια εξασθενημένη Ανατροπή Κυκλοφορίας του Ατλαντικού αποτελούν σοβαρό πρόβλημα», τονίζουν οι ερευνητές. Ακόμη και αν υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με το πότε και πόσο πλήρως θα μπορούσε να καταρρεύσει η AMOC και να ανατραπεί σε μια νέα κατάσταση εξασθένησης: «Προσομοιώσεις μελλοντικών σεναρίων θέρμανσης υποδηλώνουν ότι το θαλάσσιο ρεύμα θα μπορούσε να ξεπεράσει αυτό το σημείο καμπής γύρω στα μέσα του αιώνα μας», εξηγούν ο Rahmstorf και οι συνεργάτες του.

Εάν επέλθει αυτό το σημείο καμπής, η Ευρώπη θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα αρκετά ψυχρό μέλλον, παρά την κλιματική αλλαγή.

 

Ευρώπη 

Μεγάλο μέρος της Ευρώπης υποφέρει από έναν εξαιρετικά έντονο καύσωνα.
Γιατί όμως η θερμοκρασία στην Ευρώπη έχει αυξηθεί 4 φορές περισσότερο από ό,τι σε άλλες περιοχές μεσαίων γεωγραφικών πλατών;
Αυτό έχει συνδεθεί με το φαινόμενο #coldblob του Ατλαντικού σε αρκετές μελέτες. #AMOC
Διαφάνεια από μια ομιλία που πρόκειται να παρουσιάσει στην Εβδομάδα Δράσης για το Κλίμα του Λονδίνου.

«Φαίνεται ότι η τοπική ψυχρή κηλίδα εμποδίζει τη μεταφορά θερμότητας μακριά

 

Πηγή: Stefan Rahmstorf (Potsdam Institut für Klimafolgenforschung) et al., Geophysical Research Letters, 2026; doi: 10.1029/2025GL118383