Ανεμομείκτες στην περιοχή του οροπεδίου Λασιθίου

Ανεμομείκτες στην περιοχή του οροπεδίου Λασιθίου και αναγκαιότητα τοποθέτησης αυτών σε συγκεκριμένες περιοχές.

Περιεχόμενα
•    Η προστασία των καλλιεργειών
•    Διαφορά ανεμογεννητριών και ανεμομεικτών
•    Ατμοσφαιρικό στρώμα αναστροφής
•    Λειτουργία ανεμομείκτη
•    Πλεονεκτήματα μειονεκτήματα ανεμομείκτη
•    Πιλοτική εφαρμογή στο οροπέδιο
•    Συμπεράσματα διατριβής 2025, ΑΝΕΜΟΜΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΖΗΜΙΕΣ ΑΠΟ ΠΑΓΕΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΥ 

Η προστασία των καλλιεργειών από τα καταστρεπτικά αποτελέσματα του παγετού  και της υγρασίας  είναι μεγίστης σημασίας για την γεωργία. Μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει καλλιεργούμενη περιοχή στην Ελλάδα που να μην έχει πρόβλημα χαμηλών θερμοκρασιών για τις καλλιέργειες της σε κάποια περίοδο. Αυτό επιβεβαιώνεται από τον ΕΛ.Γ.Α και τις σημαντικές μελέτες για την αποζημίωση των παραγωγών για τον παγετό. Υπάρχουν όμως κάποιες περιοχές όπως οι Νομοί Αργολίδος, Άρτας και Αχάίας αλλα και το οροπεδίου Λασιθίου οι οποίες πλήττονται περισσότερο από τους παγετούς. Ιδιαίτερα στο Λασίθι αναφερόμαστε στις επιπτώσεις επί των ανθέων Μηλιάς  Αχλαδιάς και Καρυδιάς, χαρακτηριστικά προϊόντα του οροπεδίου σε 830 μτρ υψόμετρο. Βέβαια η παραγωγή στο οροπέδιο δεν είναι του όγκου των άλλων περιοχών αλλά δεν παύει να είναι μια ευάλωτη σε τέτοιες καιρικές συνθήκες γεωργική καλλιέργεια και παραγωγή.

Το πρόβλημα της αντιμετώπισης του παγετού είναι πολύ σύνθετο και έχει απασχολήσει στο παρελθόν πλήθος επιστημόνων, αφού για την επιτυχημένη λύση του χρειάζεται να εξετασθεί μεγάλος αριθμός παραγόντων που διακρίνονται σε γεωργικούς, χημικούς, γεωμορφολογικούς,μηχανολογικούς και οικονομικούς.
Αυτό συνδέεται και την κλιματική αλλαγή στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, υψηλότερη εξάτμιση περισσότερη υγρασία, λιγότερη χιονόπτωση και συχνότερη πάχνη νωρίς την Άνοιξη. Όψιμες ποικιλίες (όχι υβρίδια)  αμυγδαλιών ή καρυδιών π.χ. δεν υπάρχουν για να προφυλαχτούν τα άνθη από τον παγετό της Άνοιξης.

Οι ανεμομείκτες μπήκαν σε ευρεία χρήση στις Η.Π.Α., στα πάρκα εσπεριδοειδών στη δεκαετία του 1940 και του 1950 και από τότε έχουν γίνει το βασικό στοιχείο στην προστασία από τον παγετό.

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων και διάδοσης fake πληροφοριων: Οι ανεμογεννήτριες δεν είναι ούτε ανεμιστήρες ούτε ανεμομείκτες. Για να γίνει κατανοητή η διαφορετική λειτουργία των ανεμομεικτών και η πολλαπλάσια ταχύτητα περιστροφής των πτερυγίων τους σε σχέση με τις ανεμογεννήτριες δείτε το βίντεο(μπορείτε να βάλετε και υπότιτλους): https://www.youtube.com/watch?v=qUSMGLcCeOY (αγγλική γλώσσα) όπου οι ανεμομείκτες δημιουργούν ένα δυνατό ρεύμα αέρα, χαμηλά στο έδαφος, σε πορτοκαλεώνα (καμία σχέση με την λειτουργία ανεμογεννήτριας).

Η λειτουργία του ανεμομείκτη δεν είναι να δημιουργεί απλώς ένα ρεύμα αέρος αλλά να ανακατεύει τα στρώματα του αέρα. Έτσι ώστε να έχουμε μια μείξη των θερμών στρωμάτων του αέρα με αυτα των ψυχρών και να έχουμε μια μέση θερμοκρασία πάνω από τους oC και δεν αφήνουμε τα ψυχρά στρώματα να κατέβουν χαμηλά ώστε να δημιουργήσουν παγετό.

Ατμοσφαιρικό στρώμα αναστροφής, τί είναι: Υπό κανονικές συνθήκες, όσο ανεβαίνουμε στο βουνό, η θερμοκρασία πέφτει, για κάθε 100 μ. περίπου 0,5οC. Ωστόσο, η θερμοκρασιακή αναστροφή είναι ένα στρώμα, στο οποίο η θερμοκρασία του αέρα αυξάνεται με το ύψος. Τέτοια στρώματα αναστροφής μπορούν να δημιουργήσουν μοναδικές συνθήκες που έρχονται σε αντίθεση με τα κλιματικά πρότυπα. 
Αυτό που συμβαίνει στο οροπέδιο είναι ο συνδυασμός από τα εξής φαινόμενα:  Μία αναστροφή μπορεί να συμβεί σε μία καθαρή νύχτα, όταν το έδαφος ακτινοβολεί θερμότητα με υψηλό ρυθμό. Σε περίπτωση που ο αέρας είναι καθαρός, τότε μπορεί ο αέρας κοντά στο έδαφος να είναι ψυχρότερος από αυτόν σε υψηλότερα στρώματα. Μια άλλη αναστροφή λαμβάνει χώρα τη νύχτα σε οροπέδια, όταν κρύος αέρας ρέει από τις πλαγιές προς τον πυθμένα της του οροπεδίου λόγω βαρύτητας. Ο αέρας εκεί είναι ψυχρότερος από ότι υψηλότερα.

Με τη χρήση του ανεμομείκτη επιτυγχάνονται:
• Η μετακίνηση του βαρέος κρύου αέρα για την αποτροπή της στρωματοποίησης και την καθυστέρηση του σχηματισμού παγετού.
• Η αντικατάσταση του πιο κρύου αέρα από το θερμότερο αέρα του στρώματος αναστροφής στο επίπεδο των δένδρων.
• Η παραγωγή θερμότητας από την τριβή, όταν ο παρεχόμενος αέρας κινεί το στρώμα αέρα από το φύλλωμα για να αντικαταστήσει τον πιο κρύο αέρα του περιβάλλοντος.

Τα πλεονεκτήματα των ανεμομεικτών είναι: 
•    100% προστασία. 
•    Όχι μεγάλη τεχνογνωσία. 
•    Σήμερα γίνεται αυτοματοποίηση τους σε σχέση με παλαιότερα. 
•    Αντοχή στον χρόνο.
Εκτός από τα πλεονεκτήματα έχουν και σημαντικά μειονεκτήματα: 
•    Υψηλό αρχικό κόστος. 
•    Δυσκολία εγκατάστασης. 
•    Φόβος λειτουργίας. Με τον όρο φόβο λειτουργίας, εννοούμε την ευθύνη για την λειτουργία των ανεμομείκτων την έχει ο ΕΛΓΑ. 
Εάν ισχύουν οι πληροφορίες μου ο ΕΛΓΑ δίνει σε ιδιώτες με την μορφή εργολαβίας τη λειτουργία των ανεμομεικτών, με ένα σημαντικότατο όρο. Αυτός ο όρος είναι ότι σε περίπτωση που κατά την διάρκεια της εργολαβίας ενός ιδιώτη, πιάσει παγετός, είναι υποχρεωμένος ο ιδιώτης να αποζημιώσει τους καλλιεργητές και όχι ο ΕΛΓΑ. Με τον φόβο αυτό κανένας δεν αναλαμβάνει το ρίσκο της λειτουργίας του.

 

Ανδροκουκια Φράγματα  2.800 τμ περίπου 15-20 ανεμομείκτες
 

Μπορεί να επιλεγεί σαν πιλοτική περιοχή εφαρμογής μια περιοχή όπως η παραπάνω έως 3000 τμ  που έχει τα εξής θετικά χαρακτηριστικά για την λειτουργία και αποδοτικότητα μιας ομάδας ανεμομεικτών.  Βεβαίως η τοποθέτηση ανεμοδεικτών σε μια περιοχή θα έχει και θετικές επιδράσεις στο μικροκλίμα για τον άνθρωπο στη συγκεκριμένη περιοχή.
•    Η κλίση του εδάφους είναι ομοιόμορφη και ομαλή
•    Το έδαφος και τα σύνορά του είναι ομαλά
•    Το έδαφος και τα σύνορά του είναι απαλλαγμένα από εμπόδια για να επιστρέψουν την αποτελεσματική κυκλοφορία αέρα
•    Και έχει αρκετή υγρασία λόγω των δύο λιμνοδεξανενών, σαν κάτι αρνητικό για βελτίωση

Πηγή:file:///C:/Users/User/Downloads/STEG_THEKA_00262_Medium.pdf
 

Προτείνω δε την πιλοτική τοποθέτηση 10 -25  ανεμομεικτών στην παραπάνω περιοχή για κάλυψη περίπου 1000 έως 3000  στρεμμάτων. με απλούς παραδοσιακούς ανεμομείκτες, με εξελιγμένους (ταχύτερους ρυθμούς ροής) φυσικά λιγότερους. Φυσικά μπορεί ο Δήμος να επιλέξει άλλη περιοχή για περισσότερο αποδοτικά πιλοτικά αποτελέσματα.

Συμπεράσματα πρόσφατης διατριβής:
Yi DAI.,ΑΝΕΜΟΜΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΖΗΜΙΕΣ ΑΠΟ ΠΑΓΕΤΟ
ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΥ, Ιανουάριος 2025
Οι ανεμομείκτες είναι πράγματι αποτελεσματικές στη θέρμανση των οπωρώνων, αν και η απόδοσή τους μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τις διαφορετικές πρακτικές λειτουργίας και/ή υπό διαφορετικές καιρικές συνθήκες. Στα Κεφάλαια 2 και 3, παρατηρήσαμε ότι τα σημεία θέρμανσης βρίσκονται κυρίως κατάντη της ανεμομηχανής. Συνιστάται στους αγρότες να τοποθετούν την ανεμομηχανή στην κατεύθυνση του επικρατούντος ανέμου κατά τη διάρκεια τυπικών κρύων νυχτών για να μεγιστοποιήσουν το εύρος της θέρμανσης
Για παράδειγμα, στις Κάτω Χώρες, οι κρύες ανοιξιάτικες νύχτες με καθαρό ουρανό συμπίπτουν συνήθως με συστήματα υψηλής πίεσης με συνοπτικούς (ασθενείς) ανέμους που προέρχονται από ανατολικά ή βορειοανατολικά. Οι αγρότες θα πρέπει να το λαμβάνουν υπόψη τους όταν εγκαθιστούν τις ανεμομηχανές τους
Χρησιμοποιώντας το αναπτυγμένο αριθμητικό μοντέλο, μπορούμε τώρα να δοκιμάσουμε διάφορους τρόπους λειτουργίας των ανεμομεικτών και να παρέχουμε κατευθυντήριες γραμμές για τη βέλτιστη λειτουργία στο μέλλον.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Με βάση τα αριθμητικά μας αποτελέσματα, διαπιστώσαμε ότι η θερμαντική απόδοση των ανεμομηχανών δεν εξαρτάται γραμμικά από την ένταση της αναστροφής. Υπό συνθήκες ασθενούς αναστροφής, οι ανεμομηχανές μπορούν να παράγουν ισχυρούς πίδακες αέρα που επιταχύνουν τη διαδικασία ανταλλαγής θερμότητας, ακόμη και όταν η θερμοκρασία των πιδάκων που σαρώνουν τον φυτικό ιστό δεν είναι πολύ υψηλότερη από τον ίδιο τον φυτικό ιστό. Επιπλέον, οι συνθήκες ασθενούς ή μηδενικής αναστροφής συχνά συνοδεύονται από συννεφιασμένο ουρανό. Κατά τη διάρκεια συννεφιασμένων νυχτών, τα φυτά είναι λιγότερο πιθανό να υποστούν ζημιές από τον παγετό λόγω της εισερχόμενης ακτινοβολίας μεγάλου μήκους κύματος. Επιπλέον, σε συνθήκες πολύ ισχυρής αναστροφής, οι μηχανές ανέμου μπορεί να μην είναι σε θέση να διασπάσουν το στρώμα αναστροφής λόγω της ισχυρής καταστολής της άνωσης. Στο μέλλον, θα διερευνήσουμε τους βέλτιστους τρόπους λειτουργίας των ανεμομηχανων τόσο για πολύ ισχυρές όσο και για ασθενείς συνθήκες αναστροφής.

Δασικές πυρκαγιές. Γιατί το θαλασσινό νερό δεν είναι η απάντηση στις πυρκαγιές

Γιατί το θαλασσινό νερό δεν είναι η απάντηση στις πυρκαγιές

Το κόστος των γρήγορων επιδιορθώσεων

Το Λος Άντζελες ξεκίνησε το 2025 με μια καταστροφή αντάξια ενός από τα σενάρια του Χόλιγουντ. Μια πυρκαγιά τόσο ακραία που έγινε η πιο «δαπανηρή» φυσική καταστροφή στην ιστορία των ΗΠΑ, με αποκαλυπτικά γραφικά: πανύψηλες φλόγες, επαύλεις πολλών εκατομμυρίων δολαρίων που έγιναν στάχτη και εναέριες ομάδες πυρόσβεσης που μάχονται ενάντια σε μια ασταμάτητη κόλαση.

Εν τω μεταξύ, η Παταγονία καιγόταν  για περισσότερο από ένα μήνα —. Οι φλόγες που αναμενόταν να διαρκέσουν μέχρι τον Απρίλιο  και εχουν καταβροχθίσει πάνω από 65,000 στρέμματα - ή 1.5 φορές τις πυρκαγιές στο Λος Άντζελες.

Κανείς δεν ρωτά πώς θα αντεπιτεθούμε ακόμα κι αν δεν έχουμε τις υποδομές του Λος Άντζελες, τους στόλους ελικοπτέρων και αεροσκαφών ή τον στρατό των πυροσβεστών του, ενώ ο πρόεδρός μας αρνείται την κλιματική αλλαγή και διαλύει τις πυσοσβεστικές.

Αλλά η Παταγονία έχει ένα πράγμα που το Λος Άντζελες ξεμένει: γλυκό νερό.

Δεν υπάρχει πλήρης κατανόηση των μακροπρόθεσμων συνεπειών της απόρριψης θαλασσινού νερού στις πυρκαγιές (πολύ νωρίς), αλλά γνωρίζουμε το εξής: το αλάτι δεν εξαφανίζεται απλώς. Έτσι, ενώ αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια υποσημείωση στη μέση μιας κόλασης, είναι η διαφορά μεταξύ μιας βραχυπρόθεσμης λύσης και μιας μακροπρόθεσμης καταστροφής.

Και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας μας δίνει ήδη μια προεπισκόπηση της απάντησης.

 

Ένα πείραμα δηλητηρίασης

Η άνοδος  της στάθμης της θάλασσας, λόγω της κλιματικής αλλαγής, ωθεί το αλμυρό νερό στην ενδοχώρα, με παγκόσμια άνοδο 8 ιντσών τον περασμένο αιώνα. Και όταν η εισβολή αλατιού εισχωρεί, τα δέντρα δεν πεθαίνουν απλώς. γίνονται όρθιοι σκελετοί, δημιουργώντας δάση-φαντάσματα.

Τι συμβαίνει όμως όταν ένα δάσος που δεν άγγιξε ποτέ αλάτι παίρνει μια ξαφνική, συμπυκνωμένη δόση; Αυτό ακριβώς  ήθελαν να ανακαλύψουν οι επιστήμονες στο TEMPEST.

Οι έντονες βροχοπτώσεις και οι καταιγίδες κατατάσσονται μεταξύ των πιο κοινών φυσικών καιρικών φαινομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μπορούν να εμφανιστούν σε κάθε πολιτεία. Είναι επίσης μια από τις πιο ευρέως αισθητές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, καθιστώντας αδύνατο να αγνοηθεί η οικονομική και φυσική βλάβη που αφήνουν στο πέρασμά τους.

Σε ένα δάσος στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας Smithsonian (SERC), οι επιστήμονες εργάζονται για να αποκαλύψουν πώς οι ξαφνικοί κατακλυσμοί θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα δάση τις επόμενες δεκαετίες. Ονομάζεται TEMPEST, το νέο πείραμα θα μιμηθεί έντονες καταιγίδες γλυκού νερού και κύματα καταιγίδας αλμυρού νερού πλημμυρίζοντας τμήματα του δάσους.

Στα δοκιμαστικά τους πεδία το 2022, πήραν ένα παράκτιο δάσος στο Μέριλαντ, άντλησαν αλμυρό νερό από τον κόλπο Chesapeake και πλημμύρισαν το έδαφος για 10 ώρες — προσομοιώνοντας ένα κύμα καταιγίδας. Το δάσος το σήκωσε τους ώμους. Ένα χρόνο αργότερα, δοκίμασαν 20 ώρες. Και πάλι, τα δέντρα φαίνονταν καλά, αν και μερικά, όπως οι λεύκες τουλίπας, επιβράδυναν την πρόσληψη νερού, αλλά τίποτα δραματικό. Το σύστημα κράτησε.

Μετά ήρθε το 2024. Τριάντα ώρες πλημμύρας αλμυρού νερού.

Μέχρι τα μέσα Αυγούστου, τα φύλλα της λεύκας της τουλίπας ήταν ήδη καφέ. Μέχρι τον Σεπτέμβριο, ο θόλος είχε απογυμνωθεί. Ο χειμώνας είχε φτάσει μήνες νωρίτερα - αλλά μόνο για τα δέντρα που ήταν βρεγμένα με αλμυρό νερό. Το κοντινό οικόπεδο με επεξεργασία γλυκού νερού; Απόλυτα φυσιολογικό.

Το δάσος δεν ήταν αδρανές. Πέθαινε. Και η διαφορά δεν ήταν μόνο ο χρόνος.

Στάδια μετάβασης του παράκτιου ορεινού δάσους σε υγρότοπο. Το TEMPEST ασχολείται με τις εν πολλοίς άγνωστες οικολογικές και βιογεωχημικές αλλαγές που συμβαίνουν στα πρώτα στάδια των μεταβάσεων της κατάστασης του οικοσυστήματος (b και c) (Πηγή: Attaining freshwater and estuarine-water soil saturation in an ecosystem-scale coastal flooding experiment)

Τα προηγούμενα χρόνια, η βροχή είχε ξεπλύνει το αλάτι. Όμως το 2024 έφερε ξηρασία. Το αλάτι έμεινε. Η ζημιά επιδεινώθηκε. Και αυτό ήταν μόνο νερό των εκβολών - εν μέρει φρέσκο, εν μέρει αλάτι.

Οι πυροσβέστες στο Λος Άντζελες δεν είχαν την πολυτέλεια να σκεφτούν τη μακροπρόθεσμη υγεία του εδάφους. Χρειάζονταν νερό, γρήγορα. Και είχαν μόνο έναν άπειρο αλλά αλμυρό πόρο στα χέρια τους.

Καταπολέμηση της φωτιάς με αλάτι

Με τις δεξαμενές να εξαντλούνται και τις φλόγες να ξεφεύγουν από τον έλεγχο, οι πυροσβέστες στράφηκαν στον Ειρηνικό Ωκεανό, ρίχνοντας 1.500 γαλόνια θαλασσινού νερού πάνω από τις φλεγόμενες πλαγιές του Λος Άντζελες. Φαινόταν σαν ένα αυτονόητο - μια απεριόριστη, προσβάσιμη πηγή νερού που περιμένει να χρησιμοποιηθεί. Μια γρήγορη λύση που είχε νόημα αυτή τη στιγμή.

Αλλά αυτή είναι η πλήρης δύναμη του ωκεανού που χτυπά τους θαμνώνες.

Όπως έδειξε το TEMPEST, το αλμυρό νερό έχει βαθύτερες επιπτώσεις πέρα από τη διάβρωση του πυροσβεστικού εξοπλισμού: ακόμη και μια έκθεση σε αλμυρό νερό μπορεί να αλλάξει το έδαφος για χρόνια. Στην έρευνά τους, το νερό που αποστραγγίζεται από το δάσος έγινε καφέ, πλούσιο σε οργανική ύλη που αποσυντίθεται. Το αλάτι είχε διασπάσει το έδαφος, αναγκάζοντάς το να απελευθερώσει τον άνθρακα που είχε αποθηκεύσει για αιώνες. Η ζημιά δεν ήταν απλώς ορατή - ήταν χημική.

Και αυτό ήταν από ένα ελεγχόμενο πείραμα, με ήπιο νερό στις εκβολές και βροχοπτώσεις που βοήθησαν στην έκπλυση του συστήματος. Νότια Καλιφόρνια; Έχει στεγνώσει τα κόκαλα. Δεν υπάρχει βροχή για να ξεπλύνει το αλάτι. Δεν υπάρχει γλυκό νερό για να αναιρέσει αυτό που έχει γίνει.

Έτσι, ενώ το νερό των ωκεανών μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση των πυρκαγιών σε ακραίες περιπτώσεις ανάγκης, δεν θα πρέπει ποτέ να προτιμάται έναντι  των πηγών γλυκού νερού — υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει διαθέσιμο γλυκό νερό. Οι ζημιές από τις πυρκαγιές είναι βάναυσες, αλλά τα δάση μπορούν να αναγεννηθούν. Η δηλητηρίαση από αλάτι είναι διαφορετική. Αιμορραγεί στο έδαφος, μαραίνει τις ρίζες και μετατρέπει τα κάποτε ακμάζοντα τοπία σε άγονα φαντάσματα.

Αυτό που κάηκε στο Λος Άντζελες μπορεί να μην χαθεί απλώς προς το παρόν - μπορεί να χαθεί οριστικά.

 

Το κόστος των γρήγορων επιδιορθώσεων

Αυτή δεν είναι μόνο η Νότια Καλιφόρνια. Αντιθέτως.

Ζούμε σε έναν κόσμο όπου το γλυκό νερό είναι όλο και πιο σπάνιο και ο αρπακτικός καπιταλισμός συνεχίζει να ξαναγράφει τη ρητορική της περιβαλλοντικής αδιαφορίας. Ένας κόσμος όπου οι φυσικοί κύκλοι παραβιάζονται, όπου οι πυρκαγιές από το Λος Άντζελες μέχρι  την Παταγονία - και όλα τα ενδιάμεσα - δεν είναι απλώς καταστροφές: είναι αναπόφευκτα ενός κόσμου που θερμαίνεται.

Λοιπόν, τι συμβαίνει όταν η γρήγορη λύση αφήνει πίσω της ένα μεγαλύτερο πρόβλημα;

Οι περισσότερες παράκτιες πόλεις των ωκεανών θα αντιμετωπίσουν το βάναυσο παράδοξο της φωτιάς και του αλατιού: καταπολεμήστε τη φωτιά ή καταστρέψτε το ίδιο το οικοσύστημα που βοηθά στην αποτροπή της. Επειδή, όταν εισβάλλει το αλμυρό νερό, δεν σβήνει απλώς τις πυρκαγιές - διαγράφει ό,τι έρχεται μετά από έναν ακόμη βρόχο ανατροφοδότησης:

ξηρασίες → πυρκαγιές → θαλασσινό νερό → νεκρή γη → περισσότερες ξηρασίες

Δεν χρειάζεσαι φωτιά για να σκοτώσεις ένα δάσος. Δυστυχώς, το νερό μπορεί να το κάνει και μακροπρόθεσμα.

Απλά προσθέστε αλάτι.

Η αποθήκευση άνθρακα δεν ήταν ποτέ η λύση

 Η αποθήκευση άνθρακα δεν ήταν ποτέ η λύση

Martina H και Ricky Lanusse 

Ήρθε η ώρα να τελειώσει η ιστορία του πλοίου που βυθίζεται και προσπαθούμε να το διασώσουμε με το κουταλάκι του γλυκού.

Κοντά στον Αρκτικό Κύκλο,ο πάγος διατήρησε τα οστά μαμούθ για χιλιετίες, τα νερά κατάπιαν ολόκληρα ναυάγια και η τούνδρα κράτησε τις σιωπές της καλύτερα από οποιονδήποτε άνθρωπο. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι ο πλανήτης εξακολουθεί να λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο - ότι μπορεί να πάρει το πλεόνασμα μας, τον καπνό μας,  τον άνθρακα μας και να τον κρύψει με ασφάλεια, μακριά από τα μάτια μας, για τις επόμενες γενιές.

Αυτή η πεποίθηση έχει γίνει μια από τις πιο σαγηνευτικές κλιματικές ιστορίες της εποχής μας: η γεωλογική αποθήκευση άνθρακα. Η ιδέα ότι μπορούμε να εγχύσουμε δισεκατομμύρια τόνους CO₂ υπόγεια, σε βαθείς σχηματισμούς, όπου θα παραμείνει παγιδευμένο σαν σε θησαυροφυλάκιο. Είναι μια παρήγορη εικόνα - ένα πλανητικό υπόγειο όπου το χάος της εποχής των ορυκτών καυσίμων μπορεί να κλειδωθεί, γλιτώνοντάς μας από τον απολογισμό.

Αποτελεί επίσης κεντρικό στοιχείο του πλαισίου της διεθνούς πολιτικής για το κλίμα. Η υπόγεια αποθήκευση άνθρακα για εκατοντάδες έως χιλιάδες χρόνια θεωρείται από καιρό απαραίτητη για την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού του ΟΗΕ.

Η λογική έχει ως εξής: εάν μπορέσουμε να φτάσουμε  σε καθαρές μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες είναι πιθανό να σταθεροποιηθούν. Ωθήστε περαιτέρω, προς το καθαρό αρνητικό CO₂ και τις καθαρές μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, και οι μέσες επιφανειακές θερμοκρασίες θα μπορούσαν να αρχίσουν να μειώνονται. Αυτή η ανάγκη έχει αναγνωριστεί εδώ και δεκαετίες, επανεμφανιζόμενη ξανά και ξανά στις διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ για το κλίμα.

Ωστόσο, ενώ οι κατάλληλοι διπλωμάτες σε φανταχτερά συνέδρια επαναλαμβάνουν την υπόσχεση, οι εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται. Οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να ανεβαίνουν. Και όσο περισσότερο προσκολλόμαστε στην αποθήκευση ως σωτηρία, τόσο πιο εύθραυστη γίνεται η ψευδαίσθηση. Τα υπόγεια πλημμυρίζουν. Τα θησαυροφυλάκια άνθρακα ραγίζουν. Ουσιαστικά, τα διογκωμένα νούμερα λειτούργησαν περισσότερο ως εργαλείο καθυστέρησης της ενεργειακής μετάβασης, αφού έδιναν την εντύπωση ότι μπορούμε να συνεχίσουμε την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να «θάψουμε» απλώς τις εκπομπές.

Έτσι, η χίμαιρα ότι μπορούμε να θάψουμε αυτή την κρίση για πάντα - χωρίς να αλλάξουμε τον τρόπο που ζούμε, τι καίμε, τι εξάγουμε - πρέπει να ξεθωριάσει.

Μια πολύ πρόσφατη μελέτη σταματα τη φαντασία: νομίζαμε ότι είχαμε μια τεράστια αποθήκη για να αποθηκεύουμε όλα τα σκουπίδια σας, μόνο για να ανακαλύψουμε ότι είναι απλώς μια μικρή ντουλάπα. Και το πώς θα επιλέξουμε να την γεμίσουμε θα αποφασίσει αν θα μας αγοράσει λίγο χρόνο ή απλώς θα στηρίξει τις ίδιες τις βιομηχανίες που μας οδηγούν βαθύτερα στην κατάρρευση.

 

Ένα πλοίο που βυθίζεται και ένα κουταλάκι του γλυκού

Για δύο δεκαετίες, η αποθήκευση άνθρακα πωλείται σε διογκωμένους αριθμούς. Το 2005, η IPCC μίλησε για 2.000 γιγατόνους «τεχνικού δυναμικού». Οι φωνές της βιομηχανίας προχώρησαν παραπέρα, καυχώμενοι για 10.000 έως 40.000 GtCO₂ - ένα θησαυροφυλάκιο τόσο σπηλαιώδες που θα μπορούσε (βολικά) να καταπιεί ολόκληρη την εποχή των ορυκτών καυσίμων.

Αλλά  το «τεχνικό δυναμικό» είναι ένας επικίνδυνος όρος. Αγνοεί τους ανθρώπους που ζουν πάνω από αυτές τις λεκάνες, τους υδροφόρους ορίζοντες κάτω από αυτές, τα πολιτικά σύνορα που τις διασχίζουν κατ' ευθείαν. Προσθέστε σε αυτό ότι η επιστήμη είναι ανελέητη στις απαιτήσεις της. Εάν ο άνθρακας πρόκειται να παραμείνει θαμμένος, πρέπει να εγχυθεί ένα έως δυόμισι χιλιόμετρα κάτω από το έδαφος ή κάτω από ωκεανούς σε βάθη όχι μικρότερα από 300 μέτρα.

Μόλις οι ερευνητές εφάρμοσαν έναν προληπτικό φακό αντί για τυφλό οπορτουνισμό - αποκλείοντας τοποθεσίες επιρρεπείς σε σεισμικές δονήσεις, υδροφόρους ορίζοντες από τους οποίους εξαρτώνται οι κοινότητες, προστατευόμενα οικοσυστήματα και πολιτικά αμφισβητούμενα εδάφη - το θησαυροφυλάκιο κατέρρευσε. Από σχεδόν 12.000 δισεκατομμύρια τόνους θεωρητικής χωρητικότητας, μόνο 1.460 GtCO₂ μπορούν πραγματικά να θεωρηθούν ασφαλείς.

Αυτό μπορεί ακόμα να ακούγεται σαν ένα βουνό από το διάστημα. Αλλά η ανθρωπότητα εκπέμπει πάνω από 40 δισεκατομμύρια τόνους CO₂ κάθε χρόνο. Έτσι, με αυτόν τον ρυθμό, το «ασφαλές θησαυροφυλάκιο» θα γεμίσει σε λιγότερο από 40 χρόνια. Ακόμα κι αν χρησιμοποιούσαμε κάθε απόθεμα αποκλειστικά για να τραβήξουμε CO₂ από τον αέρα, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες θα έπεφταν το πολύ 0,7 °C — ίσως μόνο 0,4 °C αν υποθέσουμε τις πιο συντηρητικές προβλέψεις. Μια μικρή ανακούφιση για έναν πλανήτη που ήδη ζεσταίνεται.

Για πρώτη φορά, η επιστήμη έχει χαράξει μια σαφή γραμμή: το 0,7 °C είναι το ανώτατο όριο της υπερθέρμανσης του παρελθόντος που μπορεί ρεαλιστικά να αντιστραφεί με υπόγεια αποθήκευση. Πέρα από αυτό, απλώς παίζουμε.

Ωστόσο, σχεδόν σε κάθε μονοπάτι χαμηλών εκπομπών άνθρακα που διερευνούν οι επιστήμονες του κλίματος - τα σενάρια που αξιολογούνται από το IPCC - αυτή η «συνετή» αποθήκευση θα εξαφανιστεί πολύ πριν από το 2200. Ορισμένα σενάρια θα το άδειαζαν μέχρι το 2100. Με τους τρέχοντες ρυθμούς εκπομπών, το θησαυροφυλάκιο που έχει σχεδιαστεί για να επιβραδύνει την υπερθέρμανση του πλανήτη είναι σαν ένα παγάκι σε μια κατσαρόλα που βράζει - λιώνει πριν προλάβει να κάνει τη δουλειά του.

Όμως, απλώς δεν υπάρχει αρκετός ασφαλής υπόγειος χώρος για να αποθηκευτεί όλος αυτός ο άνθρακας, εάν συνεχίσουμε τις εκπομπές ως συνήθως.Ο στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού για περιορισμό της υπερθέρμανσης στους 1,5°C απαιτεί όχι μόνο να σταματήσουμε τις εκπομπές αλλά και να αφαιρέσουμε 8,7 γιγατόνους CO₂ από την ατμόσφαιρα ετησίως. Λοιπόν, απλά δεν υπάρχει αρκετός ασφαλής υπόγειος χώρος για να αποθηκεύσουμε όλο τον άνθρακα που πρέπει να αφαιρέσουμε, ενώ συνεχίζουμε τις εκπομπές ως συνήθως.

Αυτό δεν είναι απλώς ένα αφηρημένο πρόβλημα. Σημαίνει ότι το κύριο εφεδρικό μας σχέδιο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι θεμελιωδώς ελαττωματικό. Οι συνέπειες θα επηρεάσουν κάθε κοινότητα, οικοσύστημα και μελλοντική γενιά, εκτός αν μειώσουμε δραματικά τις εκπομπές τώρα, αντί να υποθέτουμε ότι μπορούμε απλώς να «καθαρίσουμε» αργότερα. Το όριο του 1,5°C θα έπρεπε να έχει θεωρηθεί εδώ και καιρό νεκρό και να έχουμε θέσει πιο ρεαλιστικούς στόχους, προτού συνεχίσουν να καταρρέουν ο ένας μετά τον άλλο.

 

 

Επεξήγηση διαγραμμάτων

Τμήμα a

Ραβδόγραμμα που δείχνει το παγκόσμιο δυναμικό αποθήκευσης άνθρακα, χωρισμένο σε ξηρά (κίτρινο) και θάλασσα (μπλε).Οι περιορισμοί εφαρμόζονται βήμα-βήμα: γεωλογική καταλληλότητα, προστατευόμενες περιοχές, οικονομικές ζώνες, πολικές περιοχές, σεισμικοί κίνδυνοι, ζώνες αποκλεισμού για τον πληθυσμό και το περιβάλλον, διαφορές ορίων.Κάθε περιορισμός μειώνει το διαθέσιμο δυναμικό σταδιακά.Το τελικό εκτιμώμενο δυναμικό είναι περίπου 1,9 × 10³ GtCO₂ στη θάλασσα και 1,7 × 10³ GtCO₂ στη ξηρά.

Τμήμα b

Σωρευτικό διάγραμμα που δείχνει το συνολικό δυναμικό μετά την εφαρμογή των περιορισμών:Θάλασσα: ~6,06 × 10³ GtCO₂Ξηρά: ~5,72 × 10³ GtCO₂μετά τις μειώσεις → απομένουν ~2,71 × 10³ GtCO₂ διαθέσιμα.

Τμήμα c

Δύο κυκλικά διαγράμματα για την περιφερειακή κατανομή:

Πάνω: Δυναμικό στη θάλασσαΚάτω: Δυναμικό στη ξηρά

Οι περιοχές περιλαμβάνουν: Ασία–Ειρηνικός, Λατινική Αμερική & Καραϊβική, Μέση Ανατολή & Αφρική, ανεπτυγμένες οικονομίες, Ανατολική Ευρώπη & Κεντρική Ασία.Η περιοχή Ασίας–Ειρηνικού έχει το μεγαλύτερο μερίδιο τόσο στη θάλασσα όσο και στη ξηρά.

Τμήμα d

Παγκόσμιος χάρτης που δείχνει το καθαρό θαλάσσιο δυναμικό ανά χώρα (GtCO₂).

Σκούρο μπλε = υψηλότερο θαλάσσιο δυναμικό.Υψηλές δυνατότητες συγκεντρώνονται σε Βόρεια Αμερική, Νότια Αμερική, Βόρεια Ευρώπη, Κίνα και Αυστραλία.

Τμήμα e

Παγκόσμιος χάρτης που δείχνει το καθαρό χερσαίο δυναμικό ανά χώρα (GtCO₂).Σκούρο κόκκινο = υψηλότερο χερσαίο δυναμικό.Τα μεγαλύτερα δυναμικά βρίσκονται σε Κίνα, Ρωσία, ΗΠΑ, Καναδά και Μέση Ανατολή.

Τμήμα f

Παγκόσμιος χάρτης που δείχνει την απώλεια δυναμικού αποθήκευσης λόγω περιορισμών.Δύο άξονες: απόλυτη απώλεια (οριζόντια διαβάθμιση) και ποσοστιαία απώλεια (κάθετη διαβάθμιση).Οι χώρες με σκούρο κόκκινο έχασαν τόσο μεγάλους απόλυτους όγκους όσο και μεγάλα ποσοστά του αρχικού δυναμικού τους.

Και αυτή η ψευδαίσθηση δέσμευσης άνθρακα λειτουργεί μόνο εφόσον το «θησαυροφυλάκιο» δεν διαρρεύσει ποτέ. Μια φαινομενικά αμελητέα ετήσια διαρροή της τάξης του 0,01% είναι αρκετή για να ακυρώσει τα οφέλη. Σεισμικοί κραδασμοί μπορούν να ρηγματώσουν τους γεωλογικούς σχηματισμούς, οι κεφαλές των φρεατίων μπορεί να αποτύχουν και οι υδροφόροι ορίζοντες να μολυνθούν.

Εν τω μεταξύ, η πραγματικότητα στο έδαφος είναι οδυνηρά μικρή. Η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα σήμερα αφαιρεί μόλις 49 εκατομμύρια τόνους CO₂ ετησίως. Αυτό είναι το 0,1% αυτού που εκπέμπει ο κόσμος. Φανταστείτε να προσπαθείτε να διασώσετε ένα πλοίο που βυθίζεται με ένα κουταλάκι του γλυκού. Και το μεγαλύτερο μέρος αυτού του μικροσκοπικού κουταλιού του γλυκού δεν είναι καν διόρθωση του κλίματος. Χρησιμοποιείται για βελτιωμένη ανάκτηση πετρελαίου - αντλώντας περισσότερο αργό από το έδαφος. Με άλλα λόγια, η τεχνολογία που πωλείται ως σωσίβια λέμβος είναι δεμένη στο ίδιο το πλοίο που ανοίγει την επόμενη τρύπα στο κύτος.

Οποιαδήποτε στρατηγική για το κλίμα που βασίζεται σε εκκολαπτόμενες τεχνολογίες αφαίρεσης άνθρακα δεν θα συνιστούσε στρατηγική που ελαχιστοποιεί τους κινδύνους και τις πιθανές βλάβες για τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές.

Το να στοιχηματίζουμε το μέλλον μας για το κλίμα σε μη αποδεδειγμένη τεχνολογία αφαίρεσης άνθρακα είναι σαν να σχεδιάζουμε να εξοφλήσουμε το χρέος της πιστωτικής κάρτας με λαχεία. Είναι τζόγος με το μέλλον των παιδιών μας , όταν θα μπορούσαμε απλώς να ξοδέψουμε λιγότερα τώρα.

Οι πραγματικές λύσεις για το κλίμα πρέπει να λειτουργούν σήμερα, όχι απλώς να υπάρχουν ως υποσχέσεις σε μια παρουσίαση PowerPoint.

 

Οι φύλακες του θησαυροφυλακίου

Όταν διαβάζει κανείς τους νέους χάρτες της υπόγειας αποθήκευσης, ένα πράγμα γίνεται προφανές: οι φύλακες του «θησαυροφυλακίου» είναι τα ίδια τα έθνη που άναψαν τη φωτιά εξαρχής.Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία, η Αυστραλία - οι μεγαλύτεροι ιστορικοί ρυπαντές στον κόσμο  - βρίσκονται στην κορυφή μερικών από τις πλουσιότερες γεωλογικές λεκάνες. Δεν είναι τυχαίο. Οι οικονομίες τους από ορυκτά καύσιμα γεννήθηκαν από τα ίδια εύκολα κοιτάσματα που   Ο άνθρακας και τα ορυκτά καύσιμα που αντλήθηκαν και κάηκαν για αιώνες, έγιναν η πρώτη ύλη της παγκόσμιας βιομηχανικής ανάπτυξης. Αυτά άφησαν πίσω τους «συντρίμμια» – εκπομπές, ρύπανση, κλιματική αποσταθεροποίηση.

Η πολιτική διάσταση: Οι ίδιες χώρες και εταιρείες που επωφελήθηκαν ιστορικά από την εξόρυξη και πώληση αυτών των καυσίμων βρίσκονται σήμερα σε θέση να επωφεληθούν ξανά, μέσω «λύσεων» όπως η αποθήκευση άνθρακα (carbon capture & storage) ή η πώληση γης για ταφή διοξειδίου του άνθρακα.

Ηθικό παράδοξο: Αυτό δημιουργεί μια «βολική συμμετρία» – οι ρυπαντές πρώτα κέρδισαν από τη ρύπανση και τώρα μπορούν να κερδίσουν από την υπόσχεση της απορρύπανσης. Για πολλούς, αυτό ισοδυναμεί με διπλό κέρδος εις βάρος του κοινού καλού, μια «ηθική οργή» που θίγει την έννοια της δικαιοσύνης.

Άλλες - η Βραζιλία, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό - έχουν επίσης βαθιά θησαυροφυλάκια κάτω από τα εδάφη τους. Αλλά γιατί θα πρέπει να προσφέρουν εθελοντικά τη γη τους ως τον λάκκο απορριμμάτων του κόσμου χωρίς πραγματική αποζημίωση; Η ισότητα άνθρακα δεν είναι ένα αφηρημένο σύνθημα. Έχει να κάνει με το αν οι νικητές της ιστορίας πληρώνονται δύο φορές - μία για να μολύνουν και άλλη μία για να προσποιηθούν ότι μπορούν να το αναιρέσουν.

Το επιχειρηματικό μοντέλο είναι ήδη σαφές: μετατρέψτε την καταστροφή σε νέο εμπόρευμα.

Και υπάρχει μια σκληρή ειρωνεία εδώ: τα θησαυροφυλάκια μπορεί να είναι κρατικά, αλλά τα κέρδη σπάνια είναι τέτοια. Τα κρατικά επενδυτικά ταμεία - πολλά από τα οποία βασίζονται σε έσοδα από ορυκτά καύσιμα - θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν αυτό το νέο κεφάλαιο, όλα υπό την παρήγορη σημαία της  αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει». Αλλά η ιστορία μας δείχνει ποιος πληρώνει πραγματικά: όχι οι κυρίαρχοι, αλλά οι άνθρωποι των οποίων οι ζωές φέρουν ήδη το βάρος ενός χαοτικού κλίματος.

 

Η αποθήκευση δεν είναι γέφυρα αλλά άλλοθι

Όταν περπατώ στους παγωμένους ποταμούς της Λαπωνίας την άνοιξη, βλέπω πώς ο πάγος αντιστέκεται — και μετά σπάει. Πρώτα, λεπτές ρωγμές, ύστερα ξαφνική κατάρρευση. Η αποθήκευση άνθρακα πωλείται σαν να είναι ο πάγος που θα κρατήσει για πάντα. Μα το θησαυροφυλάκιο είναι μικρό, εύθραυστο και ήδη διεκδικημένο.

Κι όμως, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής μιλούν ακόμη σαν να μπορούμε να ρίχνουμε τον καπνό της εποχής των ορυκτών καυσίμων στο έδαφος και να φεύγουμε καθαροί. Υπόσχονται «καθαρό μηδέν» ενώ εγκρίνουν νέα πεδία πετρελαίου. Προσφέρουν τάφους αντί για πραγματικές μειώσεις. Η αποθήκευση γίνεται όχι γέφυρα, αλλά άλλοθι. Μια δικαιολογία για να συνεχίσουμε να τροφοδοτούμε τη φωτιά. πραγματικές μειώσεις.

Οι μεγάλοι ρυπαντές το γνωρίζουν αυτό. Και δεν είναι μόνο το Big Oil. Εάν η Microsoft και η Microsoft

Η Google, η Meta και η Shopify, οι τεχνολογικοί γίγαντες που διαμορφώνουν τον υπερκαταναλωτικό, πνιγμένο στο cloud κόσμο μας, ρίχνουν χρήματα σε νεοφυείς επιχειρήσεις αφαίρεσης άνθρακα, πρέπει να αμφιβάλλετε για τις προθέσεις τους. Γιατί πόση πίστη μπορούμε να δείξουμε στις ίδιες τις εταιρείες που έχτισαν τις αυτοκρατορίες τους πάνω σε ατελείωτη εξόρυξη, ατελείωτη παράδοση, ατελείωτη ανάπτυξη; Εάν το επιχειρηματικό τους μοντέλο είναι η ραχοκοκαλιά της υπέρβασης, γιατί να εμπιστευτούμε τις «λύσεις» τους για να το διορθώσουμε;

Ακόμη και αυτές οι νέες εκτιμήσεις σχετικά με τη χωρητικότητα αποθήκευσης είναι υπερβολικά αισιόδοξες: δεν έλαβαν υπόψη τους οικονομικούς περιορισμούς. Μόνο ένα κλάσμα αυτού του εκτιμώμενου ποσού θα είναι προσβάσιμο σε μια τιμή που η κοινωνία θα είναι διατεθειμένη να πληρώσει. Έτσι, κάθε τόνος που σπαταλάται για την αντιστάθμιση των εκπομπών ορυκτών καυσίμων που μπορούν να αποφευχθούν είναι ένας τόνος που κλέβεται από τους λίγους τομείς - τρόφιμα, θέρμανση - που μπορεί πραγματικά να τον χρειάζονται.

Η αποθήκευση άνθρακα δεν πρέπει να είναι σωσίβια λέμβος για κατανάλωση ούτε άδεια για συνεχιζόμενη ρύπανση. Χωρίς απότομες και άμεσες περικοπές εκπομπών, η (αναπόφευκτη) υπέρβαση του 1,5 °C μπορεί να παγιωθεί και να γίνει μη αναστρέψιμη, αφήνοντας τις μελλοντικές γενιές να παλεύουν με ένα κλιματικό χρέος που υποσχεθήκαμε να αποπληρώσουμε.

Η πραγματική δουλειά παραμένει αυτή που ήταν πάντα: μειώστε τις εκπομπές τώρα, όχι αργότερα. Κάψτε λιγότερο. Εξάγετε λιγότερα. Καταναλώστε λιγότερο.

Η αποθήκευση μπορεί να μας εξαγοράσει χρόνο — αλλά ο χρόνος είναι άχρηστος αν τον ξοδέψουμε σκάβοντας την ίδια τρύπα βαθύτερα.