Φιλόσοφος Rainer Mühlhoff – Η τεχνητή νοημοσύνη μάς απειλεί υπαρξιακά, αλλά με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι νομίζουμε
Ο αγώνας δρόμου της τεχνητής νοημοσύνης – Τι είναι αυτό που πραγματικά μας απειλεί;
Από την εκπομπή «Sternstunde Philosophie» της 08.11.2026.
Το ερώτημα τίθεται συχνά: Τι θα συμβεί αν η τεχνητή νοημοσύνη αφανίσει την ανθρωπότητα;
Ο φιλόσοφος και μαθηματικός Rainer Mühlhoff θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μεγάλο κίνδυνο για την ανθρωπότητα, αλλά με έναν τρόπο πολύ πιο συγκεκριμένο από αυτόν που φανταζόμαστε σήμερα.
Η συνέντευξη
SRF: Rainer Mühlhoff, σε πέντε χρόνια θα εξακολουθούμε να υπάρχουμε ή μέχρι τότε η τεχνητή νοημοσύνη θα μας έχει αφανίσει;
Rainer Mühlhoff:
Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει αμέσως να μιλάμε για τον αφανισμό της ανθρωπότητας. Η τεχνολογική εξέλιξη είναι τόσο επικίνδυνη, ώστε, αν δεν τεθούν όρια και δεν ελεγχθεί, μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. Ακόμη και χωρίς να φτάσουμε στον αφανισμό της ανθρωπότητας.
Στο βιβλίο σας δεν προειδοποιείτε για την εξαφάνιση της ανθρωπότητας από μια υπερνοημοσύνη, αλλά για την αυξανόμενη διαπλοκή των τεχνολογικών επιχειρήσεων με το κράτος. Τι είναι επικίνδυνο σε αυτό;
Οι επιχειρήσεις όπως η Palantir δεν είναι απλοί πάροχοι υπηρεσιών. Είναι πολιτικοί παράγοντες.
Οι δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας δεν επιδιώκουν πλέον μόνο να αποκτήσουν περισσότερα χρήματα. Είναι ήδη τόσο πλούσιοι, ώστε τα επιπλέον χρήματα δεν αποτελούν πια τον πρωταρχικό τους στόχο. Η σημερινή τους επιδίωξη είναι η επέκταση της πολιτικής τους εξουσίας.
Στο βιβλίο σας γράφετε ότι επιχειρηματίες όπως ο Elon Musk και ο Peter Thiel ονειρεύονται ένα είδος μοναρχίας με επικεφαλής έναν διευθύνοντα σύμβουλο (CEO).
Σε ένα τέτοιο σύστημα δεν θα είμαστε πλέον πολίτες που συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, αλλά πελάτες μιας τεράστιας επιχείρησης.
Για τους λεγόμενους «Tech Bros», η ανάπτυξη της τεχνολογίας της τεχνητής νοημοσύνης είναι καθοριστικής σημασίας, προκειμένου να μπορέσουν να ανταγωνιστούν άλλα κράτη.
Στα μάτια τους, η δημοκρατία και οι διαδικασίες συμμετοχής των πολιτών αποτελούν εμπόδιο, επειδή επιβραδύνουν αυτή την τεχνολογική εξέλιξη.
Γι' αυτό επιθυμούν ένα πολιτικό σύστημα στο οποίο η λειτουργία και οι αποφάσεις του κράτους θα συνδέονται άμεσα με τα οικονομικά συμφέροντά τους.
Το κράτος θα διοικείται από ένα είδος CEO. Σε αντίθεση με έναν μονάρχη, αυτός θα εκλέγεται, αλλά από τους μετόχους: δηλαδή από ανθρώπους που διαθέτουν χρήματα και πολιτική επιρροή.
Ένα παράδειγμα αυτής της διαπλοκής είναι η εταιρεία Palantir του Peter Thiel.
Η εταιρεία προσφέρει λογισμικό ανάλυσης δεδομένων, το οποίο χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από αστυνομικές αρχές, στρατούς και υγειονομικούς οργανισμούς, ακόμη και στην Ευρώπη.
Ναι, το πρόβλημα είναι ότι δεν ανατίθενται πλέον σε ιδιωτικές επιχειρήσεις μόνο υπηρεσίες πληροφορικής του κράτους, αλλά όλο και περισσότερο και οι ίδιες οι υποδομές και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Με αυτόν τον τρόπο, τα κράτη εξαρτώνται από την ιδιωτική βιομηχανία και χάνουν την κυριαρχία τους.
Εδώ πρέπει πραγματικά να μιλήσουμε για μεταφορά εξουσίας.
Επιχειρήσεις όπως η Palantir δεν είναι απλοί πάροχοι υπηρεσιών. Είναι πολιτικοί παράγοντες.
Ο κίνδυνος ενός νέου φασισμού
Στο βιβλίο σας προειδοποιείτε ακόμη και για έναν νέο φασισμό. Γιατί;
Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια ιδεολογία που απορρίπτει τη δημοκρατία και τα καθολικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Οι άνθρωποι, για παράδειγμα, κατατάσσονται σε ιεραρχίες με βάση τον δείκτη νοημοσύνης τους (IQ).
Ειδικά ο Peter Thiel είναι ένας στοχαστής με πρωτοφασιστικές αντιλήψεις, ο οποίος δεν αποδίδει ιδιαίτερη αξία στη δημοκρατία. Αυτό είναι τεκμηριωμένο εδώ και περίπου 20 χρόνια.
Μήπως όμως είναι υπερβολικό να χρησιμοποιούμε εδώ τόσο εύκολα τον όρο «φασισμός»;
Φυσικά, πρόκειται για έναν όρο με βαρύ ιστορικό φορτίο, τον οποίο πολλοί θα ήθελαν να περιορίσουν αποκλειστικά στο παρελθόν.
Όμως ο φασισμός δεν ανήκει μόνο στη γερμανική ιστορία. Μπορεί να εμφανιστεί ξανά.
Δεν ζούμε σήμερα σε ένα φασιστικό καθεστώς. Ούτε καν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το ερώτημα όμως είναι πώς μπορεί να αναδυθεί ο φασισμός μέσα από μια δημοκρατία.
Εγώ το αντιλαμβάνομαι ως μια σταδιακή διαδικασία.
Δεν είναι απαραίτητο να επαναληφθεί ακριβώς ό,τι συνέβη με τους Ναζί. Γι' αυτό άλλωστε μιλάω για έναν νέο φασισμό.
Ο νέος φασισμός θα μπορούσε να έχει τη μορφή ενός τεχνοκρατικού πολιτικού συστήματος, στο οποίο η τεχνολογική βιομηχανία θα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο και όλο και περισσότερες κρατικές διοικητικές λειτουργίες και αποφάσεις θα ανατίθενται σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Το βασικό μήνυμα του Rainer Mühlhoff
Ο φιλόσοφος δεν φοβάται τόσο πολύ ότι μια υπερνοημοσύνη θα εξαφανίσει ξαφνικά την ανθρωπότητα.
Φοβάται κάτι πιο σταδιακό, αλλά εξίσου επικίνδυνο:
- Συγκέντρωση εξουσίας: Μια μικρή ομάδα τεχνολογικών δισεκατομμυριούχων αποκτά όλο και μεγαλύτερη πολιτική επιρροή.
- Εξάρτηση των κρατών: Οι κυβερνήσεις εξαρτώνται από ιδιωτικές εταιρείες για κρίσιμες υποδομές και αποφάσεις.
- Αποδυνάμωση της δημοκρατίας: Οι πολίτες χάνουν σταδιακά τη δυνατότητα να συμμετέχουν ουσιαστικά στη λήψη αποφάσεων.
- Τεχνοκρατική διακυβέρνηση: Η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει όλο και περισσότερες κρατικές λειτουργίες, χωρίς επαρκή δημοκρατικό έλεγχο.
Η ουσία της προειδοποίησής του: Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της τεχνητής νοημοσύνης ίσως δεν είναι ότι κάποια μέρα θα αποκτήσει δική της βούληση και θα στραφεί εναντίον μας, αλλά ότι οι άνθρωποι που την ελέγχουν θα αποκτήσουν υπερβολική εξουσία πάνω στις κοινωνίες μας.
Και αυτό είναι ένα ζήτημα που αφορά άμεσα το μέλλον της δημοκρατίας, της ελευθερίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
