Η κλιματική αλλαγή «πέρα από κάθε μέτρο και προηγούμενο»
Οι μετεωρολόγοι του ΟΗΕ προειδοποιούν ότι η θέρμανση των θαλασσών θα προκαλέσει ισχυρούς τροπικούς κυκλώνες και επιτάχυνση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας κατά τη φετινή χρονιά.
Κουρτ Στένγκερ Χρόνος ανάγνωσης: 6 λεπτά
Μέχρι τις αρχές του επόμενου έτους, απειλείται η περιοχή του Ειρηνικού με νέους, ιδιαίτερα καταστροφικούς τυφώνες και κυκλώνες.
Φωτογραφία: dpa/Noaa
Πέντε ολυμπιακές πισίνες θα μπορούσαν να γεμίσουν από την ποσότητα νερού που απορρέει σήμερα από τους παγετώνες ολόκληρου του κόσμου — κάθε δευτερόλεπτο. Μόνο το 2025, η απώλεια μάζας των πάγων ανήλθε σε 400 γιγατόνους. Ήταν ήδη η τέταρτη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία και οι 19 παγετωνικές περιοχές του πλανήτη κατέγραψαν υποχώρηση των παγετώνων τους.
Η Παγκόσμια Μετεωρολογική Οργάνωση (WMO) επισήμανε τα παραπάνω τη Δευτέρα, κατά την παρουσίαση της τελευταίας έκθεσής της για την «Κατάσταση του Κλίματος», στην Αττάλεια, με αφορμή την έναρξη της φετινής διάσκεψης του ΟΗΕ για το κλίμα, COP 31.
Πρόκειται μεν για προσωρινά στοιχεία έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, καθώς η πλήρης έκθεση αναμένεται να ολοκληρωθεί τον ερχόμενο Μάρτιο. Ωστόσο, ο οργανισμός του ΟΗΕ δημοσιεύει ήδη μια «έγκυρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη» έκθεση, προκειμένου να καταστήσει σαφή στους διαπραγματευτές της COP 31 τη σοβαρότητα της κατάστασης.
«Έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή κλιματικών ακραίων φαινομένων», προειδοποίησε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες.
«Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αναλάβουν ουσιαστική δράση, μειώνοντας ταχύτερα τις εκπομπές, επιταχύνοντας μια δίκαιη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και εξασφαλίζοντας τους οικονομικούς πόρους και την προστασία που χρειάζονται οι ευάλωτες χώρες».
Και οι μετεωρολογικοί εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ χρησιμοποιούν ασυνήθιστα έντονη γλώσσα, περιγράφοντας την κατάσταση ως κάτι που βρίσκεται «πέρα από κάθε μέτρο και προηγούμενο».
Η στάθμη της θάλασσας και η θερμοκρασία των ωκεανών βρίσκονται σε επίπεδα ρεκόρ. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκαλούν τεράστιες οικονομικές και ανθρώπινες απώλειες, ενώ τα αποθέματα νερού που είναι αποθηκευμένα στην ξηρά συρρικνώνονται.
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, σύμφωνα με τον WMO, ένα εξαιρετικά ισχυρό φαινόμενο El Niño πολλαπλασιάζει τους κινδύνους. Αναμένεται να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ζέστη και ακραία καιρικά φαινόμενα έως και βαθιά μέσα στο 2027, ενώ πιθανότατα θα φτάσει στο αποκορύφωμά του τον Δεκέμβριο.
Σύμφωνα με την έκθεση, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης κατά την περίοδο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2026 ήταν ήδη περίπου 1,47 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τον προβιομηχανικό μέσο όρο της περιόδου 1850–1900. Εξαιτίας του El Niño, υπάρχει μάλιστα ο κίνδυνος το 2026 να καταγραφεί ως νέα χρονιά-ρεκόρ.
.
Σελέστ Σαούλο — Γενική γραμματέας του WMO
Οι μετεωρολόγοι επισημαίνουν επίσης την αυξανόμενη ενεργειακή ανισορροπία ανάμεσα στην ενέργεια που δέχεται η Γη από τον Ήλιο και σε εκείνη που εκπέμπει προς το διάστημα.
Εξαιτίας της περαιτέρω αύξησης της συγκέντρωσης των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα — με το διοξείδιο του άνθρακα να παρουσιάζει πλέον αύξηση κατά 53% από το 1750 και το μεθάνιο κατά 167% — το γήινο σύστημα αποθηκεύει θερμότητα με ολοένα ταχύτερο ρυθμό.
Οι ωκεανοί απορροφούν το 90% αυτής της πλεονάζουσας θερμότητας και το 2026 οδεύει προς τη δέκατη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία θα καταγραφούν θερμοκρασίες-ρεκόρ στη θάλασσα, σε βάθος έως και 2.000 μέτρων κάτω από την επιφάνεια.
Σύμφωνα με την έκθεση, αυτό έχει επιπτώσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα, στη βιοποικιλότητα και στον ρόλο των ωκεανών ως απορροφητών διοξειδίου του άνθρακα.
Η θέρμανση των ωκεανών ενισχύει επίσης τους τροπικούς και υποτροπικούς κυκλώνες, επιταχύνει την απώλεια των θαλάσσιων πάγων στις πολικές περιοχές και συμβάλλει — μαζί με το λιώσιμο των χερσαίων πάγων — στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
«Αυτή η θέρμανση αναμένεται να συνεχιστεί για εκατοντάδες έως και χιλιάδες χρόνια».Η καταστροφική αυτή κατάσταση έχει επίσης σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.
Η αυξανόμενη ζέστη, η ξηρασία και οι έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση ασθενειών και θανάτων που σχετίζονται με τη θερμότητα, στην έκθεση στον καπνό από δασικές πυρκαγιές και στην επιδείνωση της ποιότητας του αέρα, στον υποσιτισμό και στην επισιτιστική ανασφάλεια, στους τραυματισμούς, καθώς και στην αλλαγή των κινδύνων από ασθένειες που μεταδίδονται μέσω του νερού ή φορέων μετάδοσης, όπως η χολέρα, η ελονοσία και ο δάγκειος πυρετός.
Πολλοί επιστήμονες έχουν καλέσει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να κηρύξει, για πρώτη φορά εξαιτίας των προβλέψιμων συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, διεθνή κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Ένα ακόμη αποτέλεσμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη είναι η ιδιαίτερη ένταση που παρουσιάζει φέτος το συγκεκριμένο κλιματικό φαινόμενο.
«Το El Niño δεν προσθέτει επιπλέον θερμότητα στον πλανήτη. Απελευθερώνει θερμότητα από τον ωκεανό, ο οποίος είναι θερμότερος από ποτέ. Απλώς υπάρχει πλέον περισσότερη θερμότητα διαθέσιμη για να απελευθερωθεί», δήλωσε η γενική γραμματέας του WMO, Σελέστ Σαούλο.
«Εμείς επιταχύνουμε την κλιματική αλλαγή και το El Niño θα λειτουργήσει ως παράγοντας που ενισχύει τους κινδύνους. Οι καύσωνες, οι τροπικοί κυκλώνες και τα επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων αυξάνονται σε ένταση ταχύτερα απ’ όσο θα μας επέτρεπαν να προβλέψουμε τα ιστορικά δεδομένα αναφοράς».
Η Αργεντινή μετεωρολόγος επισήμανε ότι «εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι εκτέθηκαν φέτος σε αφόρητα ακραίες θερμοκρασίες, ενώ οι καταστροφικές χιονοστιβάδες πάγου και βράχων, καθώς και οι αιφνίδιες πλημμύρες στο Νεπάλ, ανέδειξαν τους πολυδιάστατους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται οι κοινότητες που ζουν σε εύθραυστες ορεινές περιοχές μεγάλου υψομέτρου, οι οποίες βρίσκονται σε διαδικασία θέρμανσης».
Όσον αφορά το λιώσιμο των παγετώνων, το ζήτημα δεν αφορά απλώς το μέλλον των χιονοδρομικών κέντρων, αλλά και επικίνδυνες φυσικές διεργασίες γεωλογικής προέλευσης.
Σύμφωνα με την έκθεση του WMO, οι διεργασίες αυτές επηρεάζουν την τοπική οικολογία και τα οικοσυστήματα στις περιοχές που βρίσκονται κατάντη των παγετώνων, τους περιφερειακούς υδάτινους πόρους και την ποιότητα του νερού, καθώς και το παγκόσμιο ενεργειακό ισοζύγιο και τη στάθμη της θάλασσας.
Ας θυμηθούμε ότι η κατάρρευση ενός παγετώνα των Ιμαλαΐων και η καταστροφική αιφνίδια πλημμύρα που ακολούθησε στο Νεπάλ, στα τέλη Αυγούστου, προκάλεσαν περισσότερους από 1.300 θανάτους και είχαν τεράστιες επιπτώσεις στην οικονομία της χώρας της Νότιας Ασίας.
Η εντονότερη θέρμανση καταγράφεται στην Αρκτική
Η υπερθέρμανση εξελίσσεται με πολύ διαφορετικό τρόπο από περιοχή σε περιοχή. Το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό διερεύνησε μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Φράνσις Τσάιερς από το Πανεπιστήμιο της Βικτώριας στον Καναδά.
Στη μελέτη τους, η οποία δημοσιεύθηκε μόλις στο επιστημονικό περιοδικό Nature Climate Change, χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από όλες τις 46 περιοχές που περιλαμβάνει στις έρευνές της η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), τα οποία αξιολογήθηκαν με βάση τα πλέον διαδεδομένα κλιματικά μοντέλα.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η εντονότερη θέρμανση σημειώθηκε στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη του Βόρειου Ημισφαιρίου, φτάνοντας τους 3,3 βαθμούς Κελσίου πάνω από την τιμή αναφοράς στη ρωσική Αρκτική.
Ακολούθησαν τα βορειοανατολικά της Βόρειας Αμερικής, με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2,6 βαθμούς Κελσίου, και τα βορειοδυτικά της Βόρειας Αμερικής, με αύξηση κατά 2,4 βαθμούς.
Οι μικρότερες αυξήσεις θερμοκρασίας καταγράφηκαν σε περιοχές όπου κυριαρχούν οι ωκεανοί, μεταξύ των οποίων η νοτιοδυτική και η νότια Νότια Αμερική, η Νοτιοανατολική Ασία και η Νέα Ζηλανδία.
Σε τμήματα της Αφρικής, της Νότιας Αμερικής και των πολικών περιοχών, όπου οι ιστορικές καταγραφές θερμοκρασίας είναι περιορισμένες ή απουσιάζουν εντελώς, οι κλιματικές μεταβολές είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν, παραδέχονται οι κλιματολόγοι.
Η θέρμανση κοντά στην επιφάνεια του εδάφους στις χερσαίες περιοχές είναι γενικά σημαντικά μεγαλύτερη από τους παγκόσμιους μέσους όρους, καθώς οι ωκεανοί εξακολουθούν μέχρι σήμερα να λειτουργούν ως τεράστιες δεξαμενές αποθήκευσης θερμότητας.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι διάφορες περιοχές έχουν ήδη βιώσει περίπου το 90% έως 94% της θέρμανσης που αναμένεται όταν η παγκόσμια μέση θερμοκρασία φτάσει τους 1,5 °C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, καθώς και το 65% έως 76% της θέρμανσης που αναμένεται σε περίπτωση αύξησης της θερμοκρασίας κατά 2 °C.
Η Συμφωνία του Παρισιού αποσκοπεί στον περιορισμό της αύξησης της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2 °C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, καταβάλλοντας παράλληλα προσπάθειες ώστε η αύξηση να περιοριστεί στον 1,5 °C.
Παρά τις επιμέρους διαφορές, «τα αποτελέσματα καταδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη λήψης μέτρων προσαρμογής σε όλες τις περιοχές», γράφουν οι συγγραφείς της μελέτης.
Δεν αφήνουν επίσης κανένα περιθώριο αμφιβολίας ότι η ανθρώπινη επίδραση ευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά για την περιφερειακή θέρμανση.
«Τα αέρια του θερμοκηπίου αποτέλεσαν τον κύριο λόγο της θέρμανσης σε όλες τις περιοχές, ενώ οι ψυκτικές επιδράσεις των αερολυμάτων και άλλων ανθρώπινων παρεμβάσεων αντιστάθμισαν εν μέρει αυτές τις επιπτώσεις».
