Υπό Εταιρικό Έλεγχο! Η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά: από τη βιομηχανία, για τη βιομηχανία.
Πώς η ιδιωτική επιρροή διαμορφώνει τις δημόσιες προτεραιότητες και επενδύσεις
Χημικά | Περιβάλλον
Περισσότεροι από 200 καλεσμένοι και ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Στεφάν Σεζουρνέ, παρευρέθηκαν στην εναρκτήρια συνάντηση της Συμμαχίας για τα Κρίσιμα Χημικά (Critical Chemicals Alliance) σε ένα κέντρο της χημικής βιομηχανίας στην Ολλανδία τον Ιανουάριο του 2026. Ωστόσο, από την έναρξη της Συμμαχίας, είναι σαφές ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC) βρίσκεται στο «τιμόνι» αυτής της πρωτοβουλίας, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μην ανησυχεί για τον κίνδυνο η διαδικασία να επηρεαστεί αδικαιολόγητα από εταιρικά συμφέροντα.
Η δομή της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου του Διοικητικού της Συμβουλίου και των ομάδων εργασίας, είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να δίνει στους υφιστάμενους παίκτες της χημικής βιομηχανίας τεράστιο λόγο στα αποτελέσματα, παρά τα περιχαρακωμένα συμφέροντά τους. Παράλληλα, η πολιτική κατεύθυνση της διαδικασίας είναι επίσης έντονα προβληματική, καθώς η αντιμετώπιση των επιβλαβών χημικών απουσιάζει εντελώς, ενώ «ψευδείς λύσεις» για την κλιματική κρίση, την παραγωγή πλαστικών και την απορρύθμιση είναι πολύ πιθανό να λάβουν ισχυρή ώθηση.
Έκτακτη είδηση! Στις 9 Ιουλίου 2026, 31 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών δημοσίευσαν επιστολή προς τον Αντιπρόεδρο της Επιτροπής Σεζουρνέ, απαιτώντας είτε τη θεμελιώδη μεταρρύθμιση της Συμμαχίας για τα Κρίσιμα Χημικά είτε την πλήρη διακοπή της. Διαβάστε την επιστολή εδώ.
Η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2026. Αυτή η ευρωπαϊκή διαδικασία θα οδηγήσει τελικά σε έναν κατάλογο χημικών μορίων και μονάδων παραγωγής που θεωρούνται «κρίσιμης σημασίας» για την υποστήριξη της οικονομίας της ΕΕ. Αυτά τα κρίσιμα χημικά θα λάμβαναν στη συνέχεια δημόσια υποστήριξη, ενδεχομένως με τη μορφή κρατικών ενισχύσεων από τις εθνικές κυβερνήσεις.
Η ιδέα της αναγνώρισης κρίσιμων μορίων και εγκαταστάσεων προήλθε από τη Γαλλία και αντικατοπτρίζει άλλες βιομηχανικές «συμμαχίες» της ΕΕ για διαφορετικούς τομείς. Η πρόταση υιοθετήθηκε γρήγορα σε επίπεδο ΕΕ και τώρα παρουσιάζεται ως μέρος των επίσημων προσπαθειών για τη «διάσωση» της ευρωπαϊκής χημικής βιομηχανίας, η οποία ισχυρίζεται επανειλημμένα ότι αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες.
Ωστόσο, από την έναρξη της Συμμαχίας, είναι σαφές ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC) βρίσκεται στο τιμόνι αυτής της πρωτοβουλίας, με τη Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς, Βιομηχανίας, Επιχειρηματικότητας και ΜΜΕ της Επιτροπής (DG GROW) να μην ανησυχεί για τον κίνδυνο αδικαιολόγητης επιρροής της διαδικασίας από εταιρικά συμφέροντα. Όπως εξηγεί αυτή η έκθεση, η δομή της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου του Διοικητικού της Συμβουλίου και των ομάδων εργασίας, έχει σχεδιαστεί για να δώσει στους υφιστάμενους παίκτες της χημικής βιομηχανίας τεράστιο λόγο στα αποτελέσματα, παρά τα ίδια συμφέροντά τους. Εν τω μεταξύ, η πολιτική κατεύθυνση της πρωτοβουλίας είναι επίσης βαθύτατα προβληματική.
Η Συμμαχία φαίνεται επίσης έτοιμη να ενισχύσει ψευδείς λύσεις για την κλιματική κρίση, ενώ αρνείται την ανάγκη σταδιακής μείωσης του πετροχημικού τομέα, ο οποίος υποφέρει από υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα και μειωμένη ζήτηση. Αυτή η πρωτοβουλία είναι επίσης πιθανό να ενισχύσει περαιτέρω την τρέχουσα εμμονή της ΕΕ με την απορρύθμιση προς όφελος της βιομηχανίας — δηλαδή την υποβάθμιση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών κανόνων δημόσιου συμφέροντος.
 |
Λαμβάνοντας υπόψη την παραπάνω ελαττωματική βάση, ίσως δεν είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι λίγες ΜΚΟ επέλεξαν να ενταχθούν στη Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά. Και μεταξύ των λίγων που εντάχθηκαν, με στόχο να κατευθύνουν τη Συμμαχία σε μια πιο βιώσιμη πορεία, ορισμένες αναφέρουν ότι οι φωνές τους έχουν περιθωριοποιηθεί πλήρως, παρόλο που αυτές οι ομάδες εκπροσωπούν ζωτικής σημασίας ανησυχίες για την ανθρώπινη υγεία και τη μόλυνση του περιβάλλοντος.
 |
|
Η CCA (Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά) κινείται με μεγάλη ταχύτητα και ενδέχεται να ολοκληρώσει μεγάλο μέρος της εργασίας της τον Οκτώβριο, μετά από μόλις δέκα μήνες. Είναι καταστροφικό το γεγονός ότι η πραγματική δράση για την αντιμετώπιση της κρίσης της χημικής ρύπανσης και της σημαντικής συμβολής της βιομηχανίας στην κλιματική κρίση δεν συμβαίνει με τον ίδιο ρυθμό. Αντίθετα, η Συμμαχία για τα Κρίσιμα Χημικά φαίνεται έτοιμη να επιβραβεύσει τις υφιστάμενες χημικές και πετροχημικές βιομηχανίες —οι οποίες ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για τη δημιουργία αυτών των προβλημάτων εξαρχής— ενώ δεν κάνει απολύτως τίποτα για τη μείωση της παραγωγής επιβλαβών χημικών και πλαστικών.
Αυτή η συζήτηση πρέπει να επαναπροσδιοριστεί επειγόντως γύρω από την έννοια της «ουσιαστικότητας» για το δημόσιο συμφέρον. Θα πρέπει να εξετάσουμε ποια χημικά χρειαζόμαστε για ουσιώδεις κοινωνικές λειτουργίες και ποια όχι, ώστε να μην εγκλωβιστούμε σε περαιτέρω, μη απαραίτητη παραγωγή επιβλαβών χημικών ουσιών.
