Interview του TRANSPARENCY INTERNATIONAL με τον επόμενο Ευρωπαίο Γενικό Εισαγγελέα, Γερμανό Andrés Ritter
«Αναλάβαμε το καθήκον με την υπόσχεση και τη φιλοδοξία να αποτελέσουμε έναν «Game Changer» (καταλύτη αλλαγών) στον αγώνα κατά της απάτης και της διαφθοράς»
02.05.2024 – Σε συνέντευξή του, ο Αναπληρωτής Ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας, Andrés Ritter, μιλά για το πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), τι έχει διδαχθεί τα τελευταία σχεδόν τρία χρόνια και τι χρειάζεται για να λειτουργεί ακόμη πιο αποτελεσματικά.
Αυτή η συνέντευξη δημοσιεύτηκε αρχικά σε ελαφρώς συντομευμένη μορφή στο τεύχος 102 του "Scheinwerfer", με κεντρικό θέμα τις Ευρωεκλογές 2024. Ερωτήσεις: Adrian Nennich
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) ξεκίνησε το έργο της την 1η Ιουνίου 2021. Στόχος της είναι η καλύτερη προστασία των χρημάτων των Ευρωπαίων φορολογουμένων από εγκλήματα όπως η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ξέπλυμα χρήματος), η διαφθορά και η διασυνοριακή απάτη στον τομέα του ΦΠΑ.
Η καθιέρωση της EPPO ήταν ένα ιστορικό επίτευγμα. Τι ήταν καινούργιο στην προσέγγισή της;
Η EPPO αποτελεί πράγματι ένα ορόσημο στη διασυνοριακή ολοκλήρωση της ποινικής δίωξης. Είναι η πρώτη υπερεθνική εισαγγελική αρχή παγκοσμίως, δηλαδή μια εισαγγελία που λειτουργεί απευθείας από μια ενιαία αρχή, η οποία μπορεί να δρα «χωρίς σύνορα» στα 22 συμμετέχοντα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς να χρειάζεται να υποβάλει αιτήματα σε αρχές άλλων κρατών μελών.
Ταυτόχρονα, είναι η πλήρως ανεξάρτητη εισαγγελική αρχή της ΕΕ με ειδική αρμοδιότητα για εγκλήματα απάτης και διαφθοράς που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης. Αυτό περιλαμβάνει τόσο την απάτη δαπανών, όπως η απάτη σε γεωργικές ή άλλες επιδοτήσεις, όσο και περιπτώσεις χειραγωγημένων διαγωνισμών για δημόσιες συμβάσεις, οι οποίες συχνά συνδέονται με εγκλήματα δωροδοκίας δημόσιων λειτουργών. Επιπλέον, η EPPO είναι αρμόδια για την καταπολέμηση της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ, όταν το ποσό του διαφύγοντος φόρου υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια ευρώ ανά περίπτωση, καθώς και για εγκλήματα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή οργανωμένου εγκλήματος, εφόσον αυτά συνδέονται με τα προαναφερθέντα εγκλήματα απάτης και διαφθοράς. Το καθήκον της είναι η προστασία του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης από εγκληματικές πράξεις, δηλαδή, τελικά, η προστασία όλων των Ευρωπαίων φορολογουμένων.
Πώς λειτουργεί αυτό στην πράξη;
Η EPPO διαθέτει μια ιδιαίτερη δομή με ένα κεντρικό επίπεδο στο Λουξεμβούργο, όπου διαμορφώνεται μια ανεξάρτητη εγκληματολογική πολιτική, λαμβάνονται στρατηγικές αποφάσεις και επιβλέπονται και υποστηρίζονται οι διαδικασίες που διεξάγονται στα 22 κράτη μέλη. Οι ίδιες οι διαδικασίες καθοδηγούνται από τους λεγόμενους Ευρωπαίους Εντεταλμένους Εισαγγελείς (ΕΕΕ), οι οποίοι εδρεύουν στα κράτη μέλη και είναι ενσωματωμένοι στα αντίστοιχα συστήματα ποινικού δικαίου. Έχουν τις ίδιες εξουσίες και το ίδιο καθεστώς με τους εθνικούς εισαγγελείς, αλλά είναι ανεξάρτητοι από οποιαδήποτε εθνική αρχή και δεν υπόκεινται σε καμία εθνική οδηγία. Με απλά λόγια: όπου υφίσταται η δικαιοδοσία της EPPO, πλέον μόνο οι ΕΕΕ επιτρέπεται να καθοδηγούν τις έρευνες και, εάν χρειαστεί, να τις παραπέμπουν στο δικαστήριο. Το πράττουν από την ενιαία αρχή, με τρόπο συνεκτικό και στοχευμένο για ολόκληρη την Ευρώπη.
Το νέο στοιχείο στην προσέγγιση της EPPO είναι, επομένως, ιδιαίτερα η ανεξαρτησία της από κάθε εθνική αρχή, η οποία διασφαλίζεται με διάφορους τρόπους και είναι αποκλειστικά προσηλωμένη στην προστασία από την απάτη και τη διαφθορά, γεγονός που αποτελεί ιδιαίτερη εγγύηση για μια ποινική δίωξη απαλλαγμένη από κάθε αθέμιτη επιρροή.
Επίσης νέο και επιχειρησιακά εξίσου σημαντικό είναι η δυνατότητα συλλογής και συνένωσης αποδεικτικών στοιχείων πολύ πιο γρήγορα πέρα από τα σύνορα, ώστε να αποκτηθεί μια εικόνα για το πραγματικό μέγεθος και τις διασυνδέσεις των εγκληματικών πράξεων, κάτι που δεν ήταν δυνατό μέχρι τώρα. Τέτοιες γνώσεις και αντιλήψεις για εγκληματικές συνδέσεις δεν μπορούν να αποκτηθούν αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο.
Πώς συνεργάζεται η EPPO με τις εθνικές διωκτικές αρχές; Τι λειτουργεί καλά και πού υπάρχουν προκλήσεις;
Η συνεργασία με τις εθνικές ανακριτικές αρχές δεν διαφέρει κατ' αρχήν από τη συνεργασία με μια εθνική εισαγγελική αρχή. Όπως αναφέρθηκε, οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς που διευθύνουν την έρευνα έχουν τις ίδιες εξουσίες και δικαιώματα και μπορούν να δίνουν εντολές έρευνας σε αστυνομικές, τελωνειακές ή φορολογικές αρχές. Φυσικά, αυτή η συνεργασία είναι τόσο πιο αποτελεσματική και βιώσιμη, όσο πιο ισχυρά είναι ενσωματωμένες οι έρευνες στο έργο της εισαγγελίας.
Με τον όρο «ολοκληρωμένες έρευνες» εννοώ δύο πράγματα: Πρώτον, η ολοκλήρωση θα πρέπει να σημαίνει ότι οι ανακριτικές δυνάμεις είναι διαρθρωτικά και μόνιμα ενταγμένες ή μπορούν να ενταχθούν στο έργο της EPPO. Σε ορισμένα κράτη μέλη, οι ανακριτικές δυνάμεις είναι πράγματι άμεσα ανατεθειμένες στην EPPO, δηλαδή οι ΕΕΕ λαμβάνουν υποστήριξη από αστυνομικούς ή φορολογικούς ελεγκτές που εργάζονται μαζί τους σε μόνιμη βάση – μερικές φορές στο ίδιο κτίριο – διασφαλίζοντας όχι μόνο μια ιδιαίτερα ομαλή συνεργασία, αλλά και τη δημιουργία μιας αυξανόμενης εμπειρίας στη διεξαγωγή πολύ περίπλοκων ερευνών. Δεν αποκλείεται, ωστόσο, ότι άλλα μοντέλα εκτός από αυτή την άμεση ανάθεση μπορούν να διασφαλίσουν την αναγκαία στενή σύνδεση, υπό την προϋπόθεση όμως ότι είναι εξασφαλισμένο πως, ειδικά οι ειδικευμένοι και έμπειροι ερευνητές, υποστηρίζουν τους ΕΕΕ στις μεμονωμένες περιπτώσεις κατόπιν αιτήματος, ώστε να αναπτύσσονται και να ανταλλάσσονται βέλτιστες πρακτικές.
Δεύτερον, τουλάχιστον στη Γερμανία, θα ήταν συχνά απαραίτητη μια υψηλότερη ολοκλήρωση/διασύνδεση των εθνικών ανακριτικών δυνάμεων μεταξύ τους. Στις εξαιρετικά περίπλοκες υποθέσεις τελωνειακής και φορολογικής απάτης της EPPO, η στενή συνεργασία μεταξύ τελωνειακών ερευνητών, φορολογικών ελεγκτών και αστυνομικών δυνάμεων είναι καθοριστική για τη γρήγορη και επιτυχημένη διαλεύκανση και τιμωρία των σοβαρών εγκλημάτων, καθώς και για τα μέτρα δέσμευσης των εγκληματικών προϊόντων και τη μετέπειτα κατάσχεσή τους. Οι ερευνητές από τους διαφορετικούς τομείς συνεισφέρουν τις συμπληρωματικές τους ειδικές γνώσεις και ικανότητες. Είναι προφανές ότι ακόμη και οι ειδικά εκπαιδευμένοι στο οικονομικό ποινικό δίκαιο αστυνομικοί δεν είναι ειδικοί στο φορολογικό δίκαιο, και οι φορολογικοί ελεγκτές κατά κανόνα δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν παρακολουθήσεις τηλεφώνων ή παρακολουθήσεις πεδίου, ενώ ταυτόχρονα όλοι τους μπορεί να βασίζονται στις ειδικές γνώσεις και την επιχειρησιακή εμπειρία των τελωνειακών ερευνητών.
Η ιδιαίτερη πρόκληση συνίσταται λοιπόν στο να διατηρηθούν εθνικές δομές ή να δημιουργηθούν νέες, στις οποίες τα πλεονεκτήματα της EPPO ως διασυνοριακά οργανωμένης εισαγγελίας θα πραγματοποιηθούν πλήρως και θα αποδώσουν καρπούς. Για τους ΕΕΕ που διευθύνουν τις διαδικασίες, αποτελεί συχνά μεγάλη πρόκληση να πρέπει σε κάθε μεμονωμένη υπόθεση να πείσουν ανακριτικές δυνάμεις να σχηματίσουν μια ερευνητική ομάδα και να τις καθοδηγήσουν στη συνεργασία, αντί να μπορούν να βασιστούν σε υπάρχουσες, δοκιμασμένες κοινές ερευνητικές ομάδες.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες μέχρι στιγμής επιτυχίες της EPPO στην καταπολέμηση της διαφθοράς;
Κατά την άποψή μου, μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της EPPO είναι η εμπιστοσύνη που της δείχνουν οι πολίτες, ακριβώς στα κράτη μέλη της ΕΕ όπου η αντίληψη για τη διαφθορά, σύμφωνα π.χ. με την κατάταξη της Διεθνούς Διαφάνειας (Transparency International), είναι πολύ υψηλή.
Έτσι, λαμβάνουμε μέσω της ιστοσελίδας μας έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό καταγγελιών από ιδιώτες. Το 2023, αυξήθηκαν κατά περίπου 30%, φτάνοντας συνολικά τις 2.492 καταγγελίες. Αυτές εξετάζονται από την EPPO για να διαπιστωθεί εάν, βάσει των αναφερόμενων γεγονότων, εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της EPPO, ώστε σε καταφατική περίπτωση να κινηθεί διαδικασία. Ο αριθμός των υποθέσεων που ξεκίνησαν με αυτόν τον τρόπο αυξήθηκε το 2023 κατά 58%, γεγονός που αποδεικνύει ταυτόχρονα την αυξανόμενη σημασία αυτών των καταγγελιών. Λαμβάνουμε ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό καταγγελιών από εκείνα τα κράτη μέλη όπου η αντίληψη για τη διαφθορά είναι υψηλή. Αυτό είναι ένα ενθαρρυντικό σημάδι και απόδειξη της εμπιστοσύνης του πληθυσμού στην ανεξαρτησία μας. Αισθανόμαστε πλήρως δεσμευμένοι σε αυτό.
Χωρίς να θέλω να διαφοροποιήσω τον αριθμό των υποθέσεων διαφθοράς στα αντίστοιχα κράτη μέλη σε αυτό το σημείο – τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην ετήσια έκθεσή μας για το 2023 που μόλις δημοσιεύτηκε – θα ήθελα ωστόσο να αναδείξω τη δραστηριότητα των συναδέλφων της EPPO στην Κροατία, οι οποίοι, χωρίς να υπολογίζουν πρόσωπα, διερευνούν θαρραλέα και συνεπώς τις υποψίες διαφθοράς ακόμη και κατά υψηλόβαθμων αξιωματούχων, γεγονός που προκαλεί επίσημη αμφισβήτηση της δραστηριότητας της EPPO και της αναγκαιότητάς της. Σε τέτοιες δηλώσεις, οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν είναι κατανοητές, η EPPO, όπως πρόσφατα η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας κα Kövesi, αντιδρά κατηγορηματικά.
Τι έχει διδαχθεί η EPPO από το έργο της κατά τους πρώτους περίπου δυόμισι χρόνους;
Όπως μπορείτε να φανταστείτε, μαθαίνει κανείς πολλά κατά την ίδρυση ενός θεσμού για τον οποίο δεν υπάρχει κανένα προσχέδιο ή προκάτοχος. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία χρειάστηκε σχεδόν 30 χρόνια από την ιδέα στους ακαδημαϊκούς κύκλους μέχρι την υλοποίηση με τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αλλά η ταχύτητα με την οποία αναπτύχθηκε, ειδικά από την έναρξη της επιχειρησιακής της λειτουργίας την 1η Ιουνίου 2021, δείχνει, κατά την άποψή μου, πόσο ισχυρή μπορεί να είναι η Ευρώπη όταν ενώνει τις δυνάμεις της και τις συσπειρώνει κάτω από μια αυτονόητη ιδέα, να υπερασπιστεί κοινά συμφέροντα από κοινού.
Μαζί με μια ομάδα εξαιρετικά παρακινημένων συναδέλφων που είναι πεπεισμένοι για αυτή την κοινή ιδέα, έχουμε το προνόμιο να εργαζόμαστε για την υλοποίηση και την περαιτέρω ανάπτυξή της και έχουμε αφιερωθεί στον αγώνα κατά της απάτης και της διαφθοράς.
Σε αυτό το πλαίσιο, εντοπίζουμε εμπόδια τόσο στον κανονισμό ίδρυσής μας όσο και στην εθνική εφαρμογή ευρωπαϊκών κανόνων, τα οποία δυσχεραίνουν το έργο μας και αντιτίθενται στον σκοπό της ίδρυσής μας, αλλά – βλέποντάς το θετικά – αυτά τα εμπόδια δύσκολα θα είχαν εντοπιστεί χωρίς την ίδρυση της EPPO. Από τη δραστηριότητά μας στα 22 κράτη μέλη, μπορούμε να τα ονομάσουμε, να τα τεκμηριώσουμε με παραδείγματα, να περιγράψουμε τις επιπτώσεις τους και, για παράδειγμα, να τα επισημάνουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Έτσι όμως μπορούμε επίσης να διαπιστώσουμε σαφείς διαφορές στον βαθμό ανίχνευσης εγκλημάτων μεταξύ των κρατών μελών, να αναζητήσουμε τις αιτίες και να συμβάλουμε σημαντικά στην αύξηση της ευαισθητοποίησης για την ανάγκη βιώσιμης καταπολέμησης εγκλημάτων με υψηλή οικονομική – και κοινωνική – ζημία σε όλα τα κράτη.
Ενθαρρυντική είναι σε αυτό το πλαίσιο η ήδη διαπιστωμένη το 2023 σημαντική αύξηση των καταγγελιών από εθνικές αρχές που οδηγούν σε έναρξη διαδικασιών, κατά περίπου 60%.
Αναλάβαμε το καθήκον με την υπόσχεση και τη φιλοδοξία να αποτελέσουμε έναν «Game Changer» στον αγώνα κατά της απάτης και της διαφθοράς και αισθανόμαστε επιπλέον κίνητρο να συνεχίσουμε να ανταποκρινόμαστε σε αυτή την απαίτηση.
Πόσες και τι είδους υποθέσεις έχει ήδη εξετάσει η EPPO σε σχέση με τη Γερμανία;
Από την έναρξη της επιχειρησιακής λειτουργίας έως την 1η Μαρτίου 2024, έχουν κινηθεί συνολικά 258 ερευνητικές διαδικασίες από τη Γερμανία στην EPPO, με το βάρος να πέφτει σε υποθέσεις απάτης ΦΠΑ, με ποσοστό περίπου τα δύο τρίτα. Το 2023 καταχωρήθηκαν 123 νέες υποθέσεις (+55%), με τον αριθμό των εκκρεμών υποθέσεων από τη Γερμανία στο τέλος του 2023 να ανέρχεται σε 176 (+58%) με εκτιμώμενη ζημία 2,8 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η ζημία στις 112 υποθέσεις απάτης ΦΠΑ που εκκρεμούσαν στο τέλος του 2023 ανερχόταν σε 2,44 δισεκατομμύρια ευρώ. Αξιοσημείωτο είναι το ύψος των προσωρινά δεσμευμένων αξιών στις εν εξελίξει διαδικασίες για πιθανή μελλοντική κατάσχεση, ύψους 385,7 εκατομμυρίων ευρώ. Για την EPPO συνολικά, η τιμή αυτή ανέρχεται παρεμπιπτόντως σε 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ.
Μια τέτοια υπόθεση φορολογικής απάτης είναι η διαδικασία με την κωδική ονομασία «Huracán». Εκεί μόλις ασκήθηκε η πρώτη δίωξη κατά πέντε ατόμων για απάτη ΦΠΑ, όπου τα μέλη της οργανωμένης εγκληματικής συμμορίας ύποπτα για δόλιες συναλλαγές με περισσότερα από 10.000 αυτοκίνητα. Μεταξύ 2017 και Ιουνίου 2023, πέτυχαν έναν συνολικό δόλιο κύκλο εργασιών άνω των 190 εκατομμυρίων ευρώ. Τα οχήματα πωλήθηκαν με το πρόσχημα αφορολόγητων ενδοκοινοτικών παραδόσεων, προκαλώντας ζημία ΦΠΑ ύψους 53,7 εκατομμυρίων ευρώ. Οι πέντε κύριοι ύποπτοι συνελήφθησαν στις 14 Ιουνίου 2023 στο πλαίσιο μιας επιχείρησης με περισσότερες από 450 έρευνες σε επτά χώρες (Βέλγιο, Γερμανία, Ουγγαρία, Ιταλία, Κάτω Χώρες, Πορτογαλία και Ισπανία). Αντιμέτωποι με τα ολοκληρωμένα αποδεικτικά στοιχεία, τέσσερις από τους πέντε υπόπτους ομολόγησαν τις πράξεις τους πλήρως ή σε μεγάλο βαθμό. Συνολικά, περισσότερα από 60 άτομα θεωρούνται ύποπτα ότι συμμετείχαν στην οργανωμένη ομάδα ή ότι υποστήριξαν τους κύριους υπόπτους που τώρα διώκονται. Περίπου 90 από τα 130 αυτοκίνητα που κατασχέθηκαν τον Ιούνιο του 2023 έχουν ήδη πουληθεί για την αποκατάσταση της οικονομικής ζημίας. Στα υπόλοιπα κατασχεθέντα αγαθά περιλαμβάνονται ακίνητα και 2 εκατομμύρια ευρώ σε μετρητά.
Στην επίσης πρόσφατη «Ημέρα Δράσης» (Action-Day) στο σύμπλεγμα ερευνών με έδρα τη Γερμανία με την ονομασία «Midas», πρόκειται για την υποψία απάτης ΦΠΑ από το εμπόριο smartphone, Airpods και ιατρικών μασκών προστασίας με εκτιμώμενη ζημία 195 εκατομμυρίων ευρώ. Εκεί πραγματοποιήθηκαν την ίδια μέρα περισσότερες από 180 έρευνες και 14 συλλήψεις σε συνολικά 17 κράτη της ΕΕ καθώς και στην Αλβανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Περίπου 700 ερευνητές από τη φορολογική εφορία και την αστυνομία συμμετείχαν στα μέτρα. Κατασχέθηκαν μεγάλη ποσότητα smartphone, ένα γιοτ, πολυτελή αυτοκίνητα, κοσμήματα και ρολόγια, μετρητά, κρυπτονομίσματα καθώς και 2,5 κιλά χρυσού, συνολικής εκτιμώμενης αξίας 25 εκατομμυρίων ευρώ.
Οι διαδικασίες που διεξάγονται στην EPPO στρέφονται τελικά συχνά κατά οργανωμένων εγκληματικών ομάδων, οι οποίες π.χ. μέσω κατάχρησης του συστήματος ΦΠΑ επιτυγχάνουν υψηλά κέρδη, τα οποία είναι διαθέσιμα και για περαιτέρω εγκληματικές ή διαφθορικές δραστηριότητες.
Σε μια υπόθεση που έχει ήδη ολοκληρωθεί δικαστικά – ως παράδειγμα τελωνειακής απάτης – τρεις κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν για λαθρεμπόριο εισαγωγής πολυτελών αυτοκινήτων και οργανωμένη φοροδιαφυγή σε ποινές φυλάκισης έως 3 έτη και 6 μήνες, με ζημία άνω των 3,5 εκατομμυρίων ευρώ. Οι κατηγορούμενοι απέκτησαν πολυτελή οχήματα από τρίτες χώρες στην Ασία και τη Βόρεια Αμερική και, υποβάλλοντας πλαστά τελωνειακά έγγραφα, τα εισήγαγαν πρακτικά σχεδόν χωρίς καταβολή τελωνειακών δασμών και φόρου εισαγωγής μέσω Εσθονίας και Κάτω Χωρών στην ΕΕ και τα έθεσαν σε κυκλοφορία στη Γερμανία. Ιδιαίτερα οχήματα και άλλες αξίες συνολικού ύψους άνω του 1,5 εκατομμυρίου ευρώ κατασχέθηκαν προς αξιοποίηση και επιπλέον εκδόθηκε στη δικαστική απόφαση διαταγή δέσμευσης κατά ενός εκ των κατηγορουμένων ύψους σχεδόν 2,3 εκατομμυρίων κατά της εταιρείας που διηύθυνε.
Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι οι υποθέσεις απάτης δαπανών από τη Γερμανία φτάνουν το 10% του όγκου των υποθέσεων. Από την εμπειρία άλλων κρατών μελών, πρέπει επίσης να θεωρηθεί ότι και νέες πηγές χρηματοδότησης της ΕΕ βρίσκονται στο στόχαστρο των απατεώνων.
Μέχρι το τέλος του 2023, εκκρεμούσαν στην EPPO πάνω από 200 ενεργές έρευνες σε σχέση με τα πρώτα χρηματοδοτικά έργα του NextGenerationEU, με εκτιμώμενη ζημία άνω των 1,8 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί ήδη σε περίπου 15% όλων των υποθέσεων απάτης δαπανών με κονδύλια της ΕΕ, αλλά αν μετρηθεί με την εκτιμώμενη ζημία, είναι πολύ περισσότερο, σχεδόν 25%. Αυτός ο αριθμός μπορεί μόνο να αυξηθεί σε σχέση με την επιταχυνόμενη υλοποίηση της χρηματοδότησης του NextGenerationEU. Και εδώ καθίσταται όλο και πιο σαφές πόσο ελκυστική είναι η απάτη εις βάρος της ΕΕ για εγκληματικές οργανώσεις.
Πού θα χρειαζόσασταν περισσότερη υποστήριξη ή περαιτέρω μέσα για να καταστήσετε το έργο σας ακόμα πιο αποτελεσματικό;
Θα ήταν υπερβολικό σε αυτό το σημείο να αναλύσω λεπτομερώς τις νομοθετικές αλλαγές που θεωρούνται σκόπιμες από την πλευρά της EPPO στον κανονισμό ίδρυσης, τη λεγόμενη οδηγία PIF και το διοικητικό πλαίσιο που έχει τεθεί στην EPPO. Μια επείγουσα ανάγκη για αυτό δεν έχει γίνει αντιληπτή μέχρι στιγμής από την απερχόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Επιχειρησιακά, ο μεγάλος αριθμός εξαιρετικά περίπλοκων διαδικασιών συνεπάγεται πολύ υψηλό φόρτο εργασίας, ιδίως για τους εισαγγελείς που διευθύνουν τις έρευνες, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη βελτιστοποιημένη επιχειρησιακή υποστήριξη από τις εθνικές ανακριτικές δυνάμεις και τη διασύνδεση μεταξύ τους. Όσο είναι δυνατόν, παρέχεται πολύτιμη υποστήριξη από αναλυτές υποθέσεων και οικονομικούς αναλυτές από την έδρα στο Λουξεμβούργο, κάτι που όμως, ενόψει των ολοένα αυξανόμενων καθηκόντων αξιολόγησης και συντονισμού, φτάνει όλο και περισσότερο στα όριά της.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αναγκαία επέκταση των κεντρικών υποδομών υποστήριξης εξαρτάται από την αύξηση του προϋπολογισμού της EPPO και των εγκεκριμένων θέσεων από τη νομοθετική αρχή του προϋπολογισμού, δηλαδή την Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Αυτό θα ήταν επειγόντως απαραίτητο, ιδίως ενόψει της επικείμενης προσχώρησης της Δημοκρατίας της Πολωνίας και της Σουηδίας στην EPPO.
Πρόσφατα, επομένως, η EPPO ζήτησε έναν συμπληρωματικό προϋπολογισμό για πρόσθετους πόρους ύψους 7 εκατομμυρίων ευρώ, φτάνοντας τα 79 εκατομμύρια ευρώ περίπου. Αυτοί οι πόροι προορίζονται επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη μακροπρόθεσμη διασφάλιση της ψηφιακής λειτουργικότητας της EPPO και, για παράδειγμα, για την ενισχυμένη χρήση ηλεκτρονικών εργαλείων ανάλυσης. Κατά την άποψή μου, και ενόψει των στοιχείων ενεργητικού ύψους 1,5 δισεκατομμυρίου ευρώ που δέσμευσε η EPPO μόνο το 2023, θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ως μια «κερδοφόρα» επένδυση για το μέλλον.
Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι χαιρετίζουμε πολύ την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Πολωνίας στην EPPO για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου στην Ευρώπη και του αγώνα κατά της διαφθοράς, ωστόσο θα χρειαστούν πρόσθετοι πόροι και προσωπικό για να αντιμετωπιστεί ο προβλέψιμος, σημαντικός πρόσθετος φόρτος εργασίας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της νέας πολωνικής κυβέρνησης, αναμένονται εκατοντάδες υποθέσεις ετησίως από την Πολωνία, τις οποίες η EPPO προτίθεται να αναλάβει με την ίδια αποφασιστικότητα – και επιτυχία – όπως μέχρι τώρα.
Έχετε συγκεκριμένες επιθυμίες από τη γερμανική κυβέρνηση ή τη δίωξη εγκλήματος;
Σχετικά με τη Γερμανία, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας δήλωσε σε συνέντευξή της ότι «η Γερμανία είναι ελκυστική για απατεώνες». Επισήμανε το μέγεθος της οικονομίας και τις πολλές εταιρείες, που θα καθιστούσαν εύκολο να κρυφτούν πράγματα.
Σχεδόν όλες οι γερμανικές υποθέσεις ΦΠΑ έχουν πράγματι σχέση με άλλες χώρες, διότι για τη μεταφορά χρημάτων ή εμπορευμάτων σε άλλα μέρη της Ευρώπης χρησιμοποιούνται συχνά γερμανικές εταιρείες. Οι αριθμοί των υποθέσεων μαρτυρούν μεν ένα κατ' αρχήν καλό τοπικό ποσοστό ανίχνευσης, αλλά η περαιτέρω διαλεύκανση δεν πρέπει να αποτυγχάνει στα εθνικά σύνορα, τα οποία τώρα μπορούν να ξεπεραστούν με την EPPO, και ακόμη λιγότερο στα σύνορα μεταξύ των ομόσπονδων κρατιδίων. Όπως δήλωσε η Γενική Εισαγγελέας Kövesi ότι «οι γερμανικές οικονομικές αρχές δεν βοηθούν επαρκώς τους συναδέλφους μας», επισημαίνεται πράγματι ο κίνδυνος οι έρευνες να περιορίζονται στον εκάστοτε τομέα δικαιοδοσίας. Είναι ακόμα λιγότερο κατανοητό αν ο λόγος για αυτό είναι η έλλειψη πόρων στις φορολογικές υπηρεσίες.
Αν δηλαδή δεν καταγραφεί και δεν διαλευκανθεί όλο το εγκληματικό συμβάν, πολύ πιθανόν θα εμπλακούν στις έρευνες απλώς αντικαταστάσιμα άτομα ή εταιρείες και θα οδηγηθούν σε τιμωρία, χωρίς να αποκαλυφθούν και να διαλυθούν τα ίδια τα εγκληματικά δίκτυα. Αυτό αποτελεί σημαντικό πρόβλημα όχι μόνο λόγω των διαφυγόντων εσόδων από τον ΦΠΑ, αλλά επίσης και κυρίως όσον αφορά την πιθανή επιρροή και την αυξανόμενη οικονομική ισχύ εγκληματικών οργανώσεων. Εάν, επιπλέον, δεν υπάρξει επιτυχία στη δέσμευση εγκληματικών προϊόντων, λείπει ένα ουσιαστικό στοιχείο αποτροπής.
Η αποτροπή δεν μπορεί να λειτουργήσει αν μια εγκληματική οργάνωση μπορεί να διαπράξει απάτη σε κονδύλια της ΕΕ και ΦΠΑ με συγκριτικά χαμηλό κίνδυνο ανακάλυψης και, ακόμη και σε περίπτωση ανακάλυψης, να κρατήσει το μεγαλύτερο μέρος του κέρδους επειδή λείπει μια αποφασιστική ποινική δίωξη και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων.
Από την εμπειρία και την οπτική γωνία της EPPO, χαιρετίζονται επομένως όλα τα σχέδια μεταρρύθμισης για την επίτευξη της «ολοκληρωμένης προσέγγισης» ή τουλάχιστον μιας μεγαλύτερης διασύνδεσης, είτε πρόκειται για την ομοσπονδιακή αρχή για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος, την ίδρυση της κρατιδιακής υπηρεσίας οικονομικού εγκλήματος στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία ή μια επιχειρησιακή αναβάθμιση του Ομοσπονδιακού Κεντρικού Φορολογικού Γραφείου, το οποίο είναι κατ' αρχήν αρμόδιο για τον συντονισμό των διαδικασιών. Το μέγεθος της απάτης ΦΠΑ και οι κίνδυνοι για το κράτος δικαίου υποτιμήθηκαν και υποτιμούνται, κατά την άποψή μου.
Σας ευχαριστώ για τη συζήτηση.
